Posted by: readsetu | ઓગસ્ટ 1, 2019

P4P Sharing

P4P Sharing – લતા હિરાણી  

રોજ સાંજે ઓફિસેથી ઘરે આવું ત્યારે મારી દીકરીઓના ખિલખિલાટ હાસ્યનું ગુંજન સાંભળવા આતુર હોઉં. કમ્પ્યુટર કોણ પહેલું વાપરે એની નિર્દોષ ચડાસાચડસી જોવાની મને મઝા પડે. ટિગી કંપયુટરના સ્ક્રીન સામે અને જોનુ ટીવીના સ્ક્રીન સામે ટગર ટગર તાકી રહેવાના પોતાના જ વર્લ્ડ રેકોર્ડને દર બીજા દિવસે તોડે છે. હું ઘણીવાર મજાક કરવા એકદમ ગંભીર બનીને કહેતો હોઉં છું કે તમારી આ સિદ્ધિની નોંધ લેવા ગિનેસ બુક ઓફ વર્લ્ડ રેકોર્ડની ટીમ આવી પહોંચી છે. આમ તો બેઉએ પોતપોતાની સરહદોના પ્રદેશ આપસમાં નક્કી કરી લીધા છે પણ હોમવર્ક બાકી હોય ત્યારે કમ્પ્યુટર પર કબજો જમાવવા બંને વચ્ચે જંગ ફાટી નીકળે. એમનું મૌખિક યુદ્ધ પરાકાષ્ઠાએ હોય ત્યારે હું વચ્ચે પડીને પૂછું કે તમારે આ લડાઈનો ફેંસલો લાવી દેવો હોય તો પુલિસ આર્મરીમાંથી થોડાં શસ્ત્રો મંગાવી આપું ! બીજા કોઈ ઘરોમાં આવા બનાવોથી માબાપને હાર્ટએટેક આવી જાય પણ એનાને અને મને હંમેશ લાગ્યું છે કે બાળકો ખુશખુશાલ રહે એ માટે પેરન્ટ્સ તરીકે અમારે એમના પર ગુસ્સે થવાને બદલે કે એમને ધાકમાં રાખવાને બદલે એમની સાથે પ્રસન્નતાથી વર્તવું જોઈએ. મને લાગે છે કે અમે એમાં સફળ થયા છીએ અને અમારો આનંદી પરિવાર એનો પુરાવો છે. 

‘હેય પાઓ, તમે જલ્દી આવી ગયા. માઓ તો હજુ પાછી આવી નથી.’

એનાને કે મને યાદ નથી કે અમારી દીકરીઓએ અમને ક્યારેય માત્ર મોમ કે ડેડ તરીકે સંબોધ્યા હોય. મારા માટે એમના સંબોધનો હોય – પાઓ, પુલી, પુપાલૂલુ, પુપલી, પેર વગેરે.. એના માટેનું લિસ્ટ તો ઘણું લાંબુ અને ગૂંચવાડાભર્યું છે ; માઓ, મોમસ્ટર, મોંચીમંગા, આઈન્સ્ટાઈન (એ આશાએ કે એનું કંગાળ ગણિત સુધરે), નારાયણ, કાર્તિકેયન (એ આશાએ કે એનું ભયંકર ડ્રાઇવિંગ સુધરે), મેયો, મેયોનીઝ, મુમલા, માતે, મેર વગેરે……

‘પુલી, ચાલોને મૂવી જોવા જઈએ.’

‘બેટા, પણ ગયા રવિવારે તો ગયા હતા.’

‘હા, ગયો રવિવાર તો સદીઓ પહેલાં આવ્યો હતો.’

‘બરાબર પાંચ દિવસ પહેલાં’ હું પાકકી ગણતરી કરીને કહું છું.

‘બધું એકનું એક જ છે પાઓ’

‘ખરેખર ! મને લાગે છે કે મારે તારી સ્કૂલના પ્રિન્સીપાલ સાથે વાત કરીને જાણવું પડશે કે મારી દીકરીઓને સ્કૂલમા શું ભણાવવામાં આવે છે. તમારા બે કાન વચ્ચેના નારિયેળનો વાળ ઉગાડવા સિવાય બીજો કોઈ ઉપયોગ કરવાનો છે કે નહી ?’ – એમને ખીજવવાની મને મજા આવે છે.

બહાર ગાડીનું હોર્ન સાંભળીને ખબર પડે છે કે એના પણ ઓફિસેથી આવી ગઈ છે. એ ઘરમાં પગ મૂકે એ પહેલાં જ દીકરીઓ એને ઘેરી વળે છે.

‘આપણે મૂવી જોવા જઈએ પ્લીઝ, પ્લીઝ, પ્લીઝ…’ 

‘કયું મૂવી જોવું છે ?’ એનાને પીકચર જોવાનો ગજબનો શોખ છે અને મને સારું ખાવાનો. બાળકોને એની ખબર છે.

‘તારે જમીં પર જોવા જઈએ અને પછી ટમાટોઝમાં જઈએ. પ્લીઝ, પ્લીઝ, પ્લીઝ…’ એમની આ ફેવરીટ રેસ્ટોરાં છે અને મારી પણ.

કામ થઈ ગયું. બાળકોએ એક કાંકરે બે પક્ષી મારી મને અને એનાને પટાવી લીધા.

અમને આમાં બહુ મજા પડે છે. કોલાહલ, બહાર ફરવા જવા માટેની નિર્દોષ સોદાબાજી, ખાવાની બાબતમાં નખરા, સવારે સ્કૂલે જવાની દોડધામ, કપડાની પસંદગી, પરસેવા વગેરેની ગંધ છુપાવવા માટેના ડીઓડ્રન્ટ્સ, ભળતી જ સ્ટાઇલની હેરકટ, રવિવારની રાતોએ 11.30 વાગે અચાનક યાદ આવવું કે હજી હોમવર્ક બાકી છે !, ફાડવામાં આવેલા જીન્સ, મન થાય ત્યારે નાચવા મંડી પડવું, કાનમાં આઈપોડ સાથે મોટે-મોટેથી ગાવું અને મેકડોનાલ્ડ્સ નામનો શબ્દ સાંભળતા જ ખુશીનો ફૂવારો છૂટવો ! અમને બેઉને આ બધું બહુ ગમે છે.

બંને દીકરીઓ સ્વતંત્ર અને સર્જનાત્મક દિમાગ ધરાવે છે. રમતરોળા ન કરતી હોય ત્યારે કલાકો સુધી ગંભીરતાપૂર્વક પોતાનું  કામ કરી શકે છે અને ભણવામાં પણ ક્લાસમાં અવ્વલ નંબરે છે, પછી શું ચિંતા ? અને એવું ન હોત તો પણ કોઈ ચિંતા ન હોત !

‘થિંક એવરેસ્ટ (મનની શક્તિથી સાહસના શિખરોનું આરોહણ) – અતુલ કરવલ અનીતા કરવલ – P. 225-227  

 

 

 

 

 

 

 

Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 22, 2019

Kavyasetu 402

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ 402 > 22 ઓક્ટોબર 2019

સારપમાં વિશ્વાસ – લતા હિરાણી (મૂળ લેખ)

 કલરવ સાંજે પાછા મળશે

વડલાને પણ વાચા મળશે.

બાળકની આંખો વાંચી જો

ઈશ્વરના સરનામા મળશે.

સારો માણસ શોધી આપો

દુર્જનના તો ધાડાં મળશે.

સંભાળીને શબ્દો વાપર

એના પણ પડછાયા મળશે

ભીંતે ટાંગો માનો ફોટો

આજે પણ હોંકારા મળશે.વિપુલ માંગરોળિયા ‘’વેદાંત’’  

કોઈ યુવાન કવિની ચિંતનસભર રચના વાંચું છું ત્યારે હૈયું ઠરે છે. વિપુલ માંગરોળિયા ‘’વેદાંત’ના કાવ્યસંગ્રહ ‘ક્ષિતિજ પર ઝાકળ’માંથી પસાર થતાં આવો જ આનંદ થયો. એમણે પોતાનું જે ઉપનામ પસંદ કર્યું છે એ પણ આ વાતની સાક્ષી પૂરે છે. આ સંગ્રહમાંથી પસાર થતાં ઘણા બધા શેરમાં મને વિચાર અને રજુઆતની તાજગી સ્પર્શી ગયા.

આ ગઝલમાં, તદ્દન સામાન્ય રદીફ ‘મળશે’ લઈને કવિએ એક પછી એક ગમી જાય એવા શેરો આપ્યા છે.

શાંત ઉભેલા વડલાને એના પરથી ઊડી ગયેલા પંખીઓની પ્રતીક્ષા છે. પક્ષીઓનો કલબલાટ વડલાની ડાળીઓ અને પાંદડામાં જીવન પૂરે છે. આમ તો કોઈપણ વૃક્ષ માટે આ વાત એટલી જ સાચી છે પણ વૃક્ષમાં વડલો પસંદ થવાથી  કવિની પોતાની સમજણ ભાવક સમક્ષ ઉઘડે છે. વડલાનું પ્રતીક માનવીને પણ જરા ધીરજ ધરવાની સીખ આપી જાય છે. વડ શબ્દ એક ધીર ગંભીર અર્થછાયા લઈને આવે છે. રાહ જોવાની, પ્રતીક્ષા કરવાની અને એય શાંત સ્થિર ભાવે. કુદરતનું ચક્ર છે. જે ગયું છે એ પાછું આવશે. આ જ ગઝલમાં કવિ આગળ કહે છે,

બાળક નિષ્પાપ છે, નિર્દોષ છે એટલે બાળકને પ્રભુનો પયગંબર કહેવાય છે. બાળકની આંખોમાં ઈશ્વરના સરનામાં છે એ શાશ્વત સત્યને બીજા શેરમાં સરસ રીતે રજૂ કરાયું છે. ઈશ્વર, ખુદા શોધવા માટે મંદિર મસ્જિદમાં જવાની ક્યાં જરૂર છે ? બાળકને ખુશ કરો અને ઈશ્વર હાજરાહજૂર છે. કવિ નિદા ફાજલીએ પણ સરસ કહ્યું છે.                                                                                     

ઘર સે મસ્જિદ હૈ બહુત દુર ચલો યું કર લે

કિસી રોતે હુએ બચ્ચે કો હંસાયા જાયે.

પછીનો શેર પણ એટલો જ સરસ થયો છે. માણસ નકામો કળીયુગને નીંદે છે. રાક્ષસો રામરાજયમાં પણ હતા. પૃથ્વીનો જન્મ થયો હશે ત્યારથી માંડીને સૃષ્ટિનો અંત આવશે ત્યાં સુધી દુર્જનો રહેવાના જ. પ્રમાણમાં વધઘટ થાય પણ સજ્જન, દુર્જન સાથે જ રહેવાના. સવાલ આપણી દૃષ્ટિનો છે. કીચડને કિનારે ઉગેલા લીલા ઝીણા ઘાસને કે એમાં ઉગેલા ઝીણા સફેદ ફૂલોને જોવા માટે અંદરની સફાઈ જોઈએ, દૃષ્ટિ જોઇએ. કીચડ તો સૌને દેખાશે. એટલે કવિ કહે છે,

સારો માણસ શોધી આપો

દુર્જનના તો ધાડાં મળશે.

બીજી વાત એ પણ છે કે સારા માણસોની જરાય અછત નથી. દરેકના પોતાના વાઇબ્રેશન્સ સામેની વ્યક્તિ પર અસર કરે છે. સારા માણસને સારા માણસો જ મળે છે. દુર્જન મળીયે જાય તો પણ એ ઘડીભર સજ્જન બની જાય એવું બને. એય ખરું ને કે દુર્જન બધો જ સમય અને બધે જ દુર્જન નથી હોતો ! એને પણ દિલ હોય છે, ક્યાંક કોઈ જગાડનાર જોઈએ. દુર્જનમાં પણ વિશ્વાસ રાખનાર એને સજ્જન બનાવી શકે છે. જગતના અનેક મહામાનવોએ એ સિદ્ધ કરેલું છે.

કવિ આગળ કહે છેવાણીને છૂટો દોર અપાય નહીં. બોલાયેલા શબ્દો ભાથામાંથી છૂટેલા તીર જેવા છે. એ વીંધીને જ રહે. પછી ગમે એટલો અફસોસ કરો પણ તૂટેલું સંધાતુ નથી. માનવીના હૈયા આળાં હોય છે. માફ કરી દેવું એ એક વાત છે અને મનમાંથી કાઢી નાખવું બીજી વાત. ઉમદા માણસ માફ કરી શકે, સંત એના વિષે નિર્વિકાર રહી શકે પણ આ દુનિયા સામાન્ય માનવીથી ભરેલી છે. એ પ્રયત્ન કરે તોય મનમાં વાગેલા પર રૂઝ આવતાં ક્યારેક વરસો અને ક્યારેક આખું જીવન વીતી જાય છે. શબ્દોના પડછાયા જીરવવા સહેલા નથી માટે

સંભાળીને શબ્દો વાપર

એના પણ પડછાયા મળશે

માતા વિશે એટલું લખાયું છે કે એમ પણ થાય કે આમાં હવે વધુ શું લખી શકાય ? આ કવિના શેર જુઓ, રજુઆતનું નાવીન્ય ગમી જાય એવું છે.

ભીંતે ટાંગો માનો ફોટો

આજે પણ હોંકારા મળશે.  

મા સ્વર્ગે સીધાવે તોય એનો પ્રેમ જીવ્યા કરે છે. સંતાન પર વ્હાલ વરસાવ્યા કરે છે. એના દર્શન શ્રદ્ધાથી ભર્યા નયનોને માત્ર હોંકારા જ નહીં, રસ્તો પણ ચીંધશે. શરત એ પણ ખરી કે માતામાં આટલો ભરોસો જોઈએ ! જીવતેજીવ માતાના નિસાસા લેતા સંતાનોને આ વાત લાગુ નહીં પડે. જ્યાં શ્વાસ લેતી માતાને સંતાનને કશું પણ કહેવાનો અધિકાર નથી ત્યાં માત્ર પીડાની ચુપકીદી છવાયેલી હોય છે અને એ હાયકારા મૃત્યુને હોંકારા દેવા સિવાય બીજું શું કરી શકે ? તો બીજી એક ગઝલમાં આ જ કવિ કહે છે, 

હજી પણ પાતળા કપડાથી સૂરજને હંફાવે

હજી મારી મા પાલવ એટલો દમદાર રાખે છે.

પાતળું કપડું કહીને કવિએ માતાની ગરીબી બતાવી છે પણ તોયે મુશ્કેલીઓ ગમે તેવી આવે, સંતાનની રક્ષા માટેનું એનું ખમીર જરાય પાછું નથી પડતું. સાદી વાતને ‘વાહ’ કહેવાઈ જાય એવો અસરકારક અંજામ અપાયો છે. 

આજના સમયમાં કવિની આ રચના અત્યંત ઉપયુકત છે !

હથિયારનો ફાળો થયો, નક્કી કશે ચાળો થયો

બે ઘરની એક ભીંતમાં, પાછો જરા ગાળો થયો.

ભગવા કે લીલા રંગનો, છાંયો બધે કાળો થયો

સંસ્કારના દેશમાં, બાવોય નખરાળો થયો.

Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 21, 2019

P4P Sharing 49

P4P Sharing 49 હિરલ શાહ – સ્વાનુભવ શ્રેણી ભાગ 8

વિરાજ ગઇકાલે અચાનક રસ્તામાં બૂમ પાડવા લાગ્યો, મમ્મી જો વિરાજ, લુક મમ્મી હીયર.

જો વિરાજ.

મને કશું સમજાયું નંઇ. મને કહે, અરે આ રસ્તા પર.

રસ્તા પર પાર્કીંગ માટે જે જિગ ઝેગ લાઇન દોરેલી તે બધે એ ‘V’ વાંચી રહેલો.

તરત મને કહે, મમ્મી લુક એલીફ્ન્ટ, મેં કીધું ક્યાં?

તો કહે, અહિં : મેં જોયું તો રસ્તા પર ‘Keep Left’ વાંચી રહેલો.

મને યાદ આવ્યું, જિના પણ બરાબર આમ જ ગટરનાં ઢાંકણાં સુધ્ધા વંચાવતી.

બાળકોને શીખવું ગમતું જ હોય છે પણ જ્યારે એ શીખી રહ્યું છે તે ક્ષણે આપણો પ્રતિભાવ બહુ જ અગત્યનો છે.

હું બસ આટલું જ શીખું છું રોજે રોજ, કેવો પ્રત્યુત્તર આપ્યો? મેં કેટલું ધ્યાનથી એની વાત સાંભળી?

મોટેભાગે જ્યારે પણ હું બાળકો પર અકળાઇ હોઉં, મેં મારા મનને તપાસ્યું તો ત્યારે હું માનસિક રીતે બીજે ક્યાંક વ્યસ્ત હોઉં.

બાકી બાળક સાથે માત્ર બાળક બનીએ તો શીખવાડવા કરતાં મેં શીખ્યું વધારે છે.

Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 21, 2019

P4P Sharing 47

P4P Sharing 47

દફ્તરને ગુસ્સો આવ્યો, એ કોઠીમાં સંતાયું,
વીસ વરસ પહેલાંનું દફ્તર સપનામાં કેમ આવ્યું ?

વીસ વરસ પહેલાંનું દફ્તર – સળેખડું ને સોટી,
રંગ-રંગના વાદળિયાંની ભીતર ભરી લખોટી;
સપનાં ખિલખિલ કરતાં ખેંચે એક-મેકની ચોટી,
ભૂલ થઈ ક્યાં, ક્યારે? આજે પડી ગણતરી ખોટી,
વીસ વરસમાં દફ્તર ક્યાંથી ક્યાં જઈ પટકાયું?

સંતાકૂકડી, ખોખો, લંગડી પાડે છે પોકાર,
શેરી-ગલીઓ-મેદાનો પર કેવો અત્યાચાર ?
પગલાંઓને બદલે શાને રુંધે છે સુનકાર ?
ભાર વિનાનું ભણતર કે ભણતર વિનાનો ભાર ?
ટીવી ને કમ્પ્યૂટર નીચે પગપણું કચડાયું…

દફ્તરમાં તૂટી ગ્યાં સઘળાં સપનાંઓ ધડુમ…
ટાઇમ-ટેબલ તો રહી ગયું પણ ટાઇમ થયો છે ગુમ;
દફ્તરમાં ઠાંસી છે ચોપડીઓની લૂમેલૂમ,
થોડી જગ્યા માંડ બચી ત્યાં ટ્યુશન પાડે બૂમ.
સ્કૂલ અને ટ્યુશનની વચ્ચે દફ્તર કેમ પિસાયું?
દફ્તરને ગુસ્સો આવ્યો, એ કોઠીમાં સંતાયું
– વિવેક મનહર ટેલર

Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 16, 2019

P4P Sharing 46

P4P Sharing 46  હિરલ શાહ – સ્વાનુભવ શ્રેણી ભાગ 7  

જો બાળકોને પ્રેમધીરજઆંતરિક શક્તિssસમતા વગેરે શીખવવું હોય તો  આચરણમાં મૂકવું  પડશે

જિનાના ટેનિસના કોચિંગમાં ગયેલાપાછા વળતી વખતે એક મિત્રના ત્યાં જવાના હતા.

વિરાજને હું પાછળથી લઇ જઇશ એવું નક્કી કરીને જિના મારી બહેનપણી સાથે બેઠી.

વિરાજ જીદે ચઢ્યો. મૂળ કારણ હતું કે વિરાજ બહુ  ઉંઘમાં હતો.

એની જીદ હતી કે આપણે બધા એક  કારમાં એમનાં ઘેર જઇએ.

 નાનું બાળક એને સમજમાં નહોતું આવતું કે તો પછી આપણી કાર ત્યાં કેમ મૂકીને જવાય?

ત્રણ વરસનો છોકરોબહુ  આકરી એની જિદ.

પણ આવા સંજોગોમાં  આપણે બાળકને કેમ સમતા રાખવી  શીખવી શકીએ.

ઘણાં લોકો ઘાંટા પાડીને કે થપ્પડ મારીને બાળકોને એક મિનિટમાં કાબૂ કરી લે.

પણ  રીતે આપણે બાળકોને શું શીખવીએ?

જો બાળક આપણું કહ્યું નથી કરતું તો એનાં એની પાસે ચોક્કસ કારણો હોય છે.

અહી વાંક મારો હતો કે વિરાજ ઊંઘમાં આવ્યો હતો છતાં અમે ગયા.

વિરાજ ગુસ્સે થયો. પગ પછાડ્યા

બેટા તું આમ કરે છે તો મને હર્ટ થાય છે.

યુ આર નોટી મમ્મી

હા, બેટા

આઈ ડોન્ટ વોન્ટ ટુ કમ

હા બેટા

યુ આર નોટ લીસનિંગ મી.

હા બેટા, હું તને સાંભળું છું.

આવા સંવાદો ચાલ્યા રાખ્યા. મારી સતત હા સાંભળી અંતે એનો પ્રતિકાર શાંત થઈ ગયો. એ ખોળામાં સૂઈ ગયો અને અમે નક્કી કરેલા ઠેકાણે પહોંચ્યા.    

આવા અનુભવોમાં આપણે કેવું વર્તન કરીએ છીએ તે બાળક માટે વ્યક્તિત્વ વિકાસની સીડી બને છે.

આપણે સૌથી પહેલાં તો આવી પરિસ્થિતિમાં ઇમોશનલી ડિટેચ થવું પડે.

આંતરિક શક્તિ કેળવવી પડે.

લોકો શું કહેશે એનો વિચાર પડતો મૂકીને

અસહ્ય પરિસ્થિતિમાં શાંત કેમ રહેવું? સમજ કેમ કેળવવી? વગેરે આપણું વર્તન એમને સમજાવશે’  વાત સતત યાદ રાખવી પડશે.

ધેટ ઇઝ ઓકેઆઇ અન્ડસ્ટેન્ડસમજું છું કે તારા માટે અઘરું છેમને પણ તારી તકલીફ સમજાય છે,

તું શાંત થાઆપણે વાતને સમજીએ. હોઇ શકે મને તારી વાત સમજાઇ નથી રહી.

તું બોલતારે એનાં ઘરે જવું છે તો આપણે જઇએ  છીએ ને બેટા.

હું તને બહુ  પ્રેમ કરું છું. વગેરે પ્રેમ ભીના શબ્દોથી સતત બાળકને સાંત્વના આપવી  પ્રથમ ફરજ છે.

ઘણીવાર બાળક એની જિદમાં રસ્તા પર આળોટેવસ્તુ ફેંકેઆપણી પર શારિરીક જોર અજમાવે.

ત્યારે જરાક કડક આંખ કરીએ તે બરાબર છે પણ અંતરમાં આવા સમયે તેના માટે માત્ર કરુણા અને પ્રેમ  હોવા જોઇએ.

વિચારો સતત પ્રવાસ કરે છે. આંતરિક શક્તિ અને પ્રેમ બહુ ગજબના હથિયાર છે.

 વાતો બાળકો આપણા વર્તનમાંથી  શીખશે.

સૌથી પ્રથમ તો ઘરના દરેક સભ્યો સાથે આપણો પ્રેમાળ વ્યવહાર બાળકો માટે આદર્શ છે.

કોઇ સલાહ – સૂચન વગર  બાળકો અનુકરણથી  વધુ ઘડાય છે.

Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 16, 2019

Kavyaswad Ujas

ઉજાસ

નવચેતન > સપ્ટેમ્બર 2016

વરસે નવલખ ધારે રે વરસાદ સાંભળું,
ધસમસતી ઘુમ્મરીઓ ખાતી યાદ સાંભળું.

અન્દર બાહર સરખો રે ઉન્માદ સાંભળું,
જળરૂપે હા એ જ પરિચિત સાદ સાંભળું.

અમે રહી ગયા કોરા રે ફરિયાદ સાંભળું,
સપનાંનો જન્મો જૂનો અપવાદ સાંભળું.

એકલતાના આંગણનો સંવાદ સાંભળું,
થતો કડાકાબન્ધ એ અનુવાદ સાંભળું.

સીમ ભરીને ટહુકે રે અવસાદ સાંભળું,
હતો તું થકી કદીક જે આહલાદ સાંભળું.  રાજેશ વ્યાસ મિસ્કીન

સામાન્ય રીતે ગઝલના દરેક શેર એક જુદું જ ભાવજગત રચતા હોય છે પણ આ ગીત જેવી લાગતી વરસાદી ગઝલમાં નવલખ ધારે વરસતા વરસાદનો ઉન્માદ સતત સંભળાય છે. આખીયે ગઝલમાં ‘રે’ શબ્દ એક મીઠો લય પ્રગટાવે છે. કવિ, ગઝલકાર રાજેશ વ્યાસ ‘મિસ્કીન’નો ગઝલવિશ્વમાં એક આગવો અવાજ છે અને નિજી મિજાજ છે. ભગવા રંગે રંગાયેલી અને પરમનો નાદ પ્રસરાવતી એમની આ ગઝલ વરસાદી મિજાજને વ્યક્ત કરે છે પણ એમાંય એમનો અનહદનો નાદ તો સંભળાયા જ કરે છે. નવલખ ધારે વરસતા વરસાદથી યાદોની ધસમસતી ઘુમ્મરીઓ મનમાં પ્રવેશી જાય છે. ઉન્માદ અંદર-બહાર એકસરખો વ્યાપી જાય છે અને જળની ધારાઓમાં એ જ પરિચિત સાદ સંભળાય છે.

ક્યાંક અધૂરી આશાઓ, અરમાનો ફરિયાદ કરે છે કે આ વરસતા વરસાદમાં યે અમે કોરાં રહી ગયાં !! સાથે સૌ છે, ચારે કોર બધાંથી વીંટળાયેલું મન એકલું જ છે અને એકલતાના ખડક પર એ જન્મોથી કોઇની પ્રતિક્ષા કરી રહ્યું છે અથવા તો એણે સ્વીકારી લીધું છે કે આખરે એકલતા એ જ સૌની સાચી સાથી છે એટલે જ પછીના શેરમાં એકલતાના સંવાદની વાત થાય છે. વાત જ નહીં એનો કડાકાબંધ અનુવાદ પણ કવિ સાંભળે છે. એકલતાના સંવાદનો અનુવાદ… કેટલું સુંદર કલ્પન છે ! આ વરસાદમાં થતા કડાકા નથી, એ એકલતાનો મન પર ફરી વળતો વ્યાપ છે.

સીમમાં જે  ટહુકે છે એ બીજું કંઇ નથી, મનમાં પ્રવેશી ગયેલો અને ઘર કરી ગયેલો અવસાદ છે. ભલેને એ ટહુકા સ્વરૂપે હોય !! દૃષ્ટિ એવી સૃષ્ટિ જાણીતો મુહાવરો છે પણ એ જીવનના સનાતન સત્યને વ્યક્ત કરે છે. રણમાં પણ આશાના કિરણો રેલાતા દેખાય અને ભર્યુંભાદર્યું ઘર પણ ખાવા દોડે એ મનની અવસ્થાનો આયનો છે. બહાર કંઇ પણ હોય, માનવીના ચિત્તની જે અવસ્થા છે એ પ્રમાણે જ એના મનમાં એનું ચિત્ર ઝીલાય છે. આ ગઝલ એનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે પણ અહીં માત્ર વિષાદ કે અવસાદની વાત નથી, એક પરમ તત્વ જે પાસે હતું અથવા છે એનો આહલાદ પણ કવિ આ વરસતા વરસાદની નવલખ ધારાઓમાં અનુભવે છે.

વરસતો વરસાદ એ એવી ઋર્‍તુ છે કે જે બાળકથી માંડીને વૃદ્ધ સુધી સૌને અસર કરે છે. પ્રેમીજન માટે આ વિશેષ ઉમંગથી ભરીભરી ઋતુ છે તો અલખને આરાધનારા પણ એનાથી અળગા નથી રહી શકતા. એની દૃષ્ટિ અલગ હોય, એની અનુભુતિ પણ અલગ હોય પણ આખરે એ ચિત્તને ચલાયમાન કરનાર તો ખરી જ..

આ ગઝલનો કાફિયા ‘સાંભળુ’ એ એક એવો સુંદર ધ્વનિ ઊભો કરે છે જે ભાવકના ચિત્તને ઝંકૃત કરી રહે છે.

આખીયે ગઝલમાંથી પસાર થતાં ભાવકના કાન પણ કશુંક મનગમતું સાંભળવા તૈયાર થઈ જાય છે.  

Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 15, 2019

કવ્યસેતુ 401

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ 401 > 15 ઓક્ટોબર 2019

કવિતાનું સૌંદર્ય – લતા હિરાણી

કવિતાના ક્ષેત્રે ઘણી નવ્ય પ્રતિભાઓ, જે સરસ લખે છે, એમાં કચ્છમુન્દ્રામાં રહેતા અને વ્યવસાયે શિક્ષક એવા શબનમ ખોજા. વાંચતાં તાજગી અનુભવાય અને કલાનું સૌંદર્ય પણ સ્પર્શે એવી એની રચનાઓ. છેલ્લે જે ગઝલ વાંચી અને મનને સ્પર્શી ગઈ એ,  

હું તૃષાનો અંત છું / હા, સ્વભાવે સંત છું.
જે છું સામે છું / હું ક્યાં હસ્તીદંત છું !                                                                                

શબ્દો સહજ લાગે છે પણ સ્વાભાવિક એમ થાય કે આટલી નાની ઉમરમાં (ફેસબુકનો ફોટો કહે છે) આટલી ગંભીર વાતો ! ઇચ્છાઓને ત્યાગી દઈને સ્વભાવે સંત બનવાની વાત પર ધ્યાન દેવામાં મોટાભાગના લોકોનું અડધું આયખું જતું રહેતું હોય છે. ટૂંકી બહરમાં વાત પ્રગટ કરવી અઘરી હોય છે. પ્રથમ શેરમાં જાણીતી વાત પણ ઓછામાં ઓછા શબ્દોમાં, ખુમારી સાથે કહેવાઈ છે. અહીં હા શબ્દ એક વજન લઈને આવે છે. નાયકના સંત હોવાની વાત એક અધિકારથી કહેવાઈ છે. અલબત્ત હું ના ઓગળવા સાથે સંતત્વ પ્રગટે. સંત અને ખુમારી બેય સાથે ચાલતી બાબત નથી પણ આપણે એ વાતને અધ્યાત્મના પક્ષે રહેવા દઈએ તો કવિતા આમાં સરસ ઊઘડે છે એની દાદ આપવી પડે. બીજી આવી ઊંચી વાત અને એય ગમી ગઈ.   

શબ્દરૂપે અલ્પ છું / અર્થમાં અત્યંત છું.

શબનમની પ્રકૃતિ રમતિયાળ છે એવું પોતે લખે છે આથી આવો શેર આવ્યો હશે !

આવો તો સંવાદ રચીશું સપનામાં                                                                                                           ઊંઘ અમે રાખી છે નહીંતર અથવામાં.

પ્રેમની સમજ નવી પેઢીમાં એકદમ વ્યાવહારિક બની ગઈ છે. મને એ ગમે છે. રાત-રાત ભર જાગ-જાગકર ઈંતઝાર કરતે હૈં, હમ તુમ સે પ્યાર કરતે હૈં – વાળી વાત હવે જૂની થઈ ગઈ. તું આવ તો સરસ અને ન આવ તોયે સરસ. પછી અમે આરામથી ઊંઘીશું ! જો કે આને ગંભીરતામાં યે લઇ શકાય. સપનામાં મળવાની પ્રતિક્ષાએ ઊંઘ ઉડાડી દીધી છે એવું યે વર્તાય છે. પણ અથવા શબ્દ વાતને હળવી બનાવી દે છે, અને એનીયે મજા છે ખરું ને શબનમ ? આ બીજો શેર જુઓ,

લોકો વચ્ચે જલ્દી વહેતાં કરવા તા                                                                                                         તેથી સત્યો ફરતા કીધા અફવામાં.

અફવાને પગ નહીં, પાંખ હોય છે ને વાત વાયરે વાય છે. વાંક આમાં વાતનો નથી, વાંક છે મનુષ્ય સ્વભાવનો. જાત વિશે સાવ અભાન પણ બીજા વિશે, બીજાની વાતો વિશે જાણવાનું લોકોને એટલું કુતૂહલ હોય છે કે ક્યારેક ઉંદરનો ડુંગર પણ બની જાય ! બીજા એક શેરમાં સામાજિક સચ્ચાઈને કવિએ સરસ રીતે રજૂ કરી છે.

સહેલો ક્યાં છે સતરંગી દુનિયાનો ત્યાગ ?                                                                                                કંઈ તો આકર્ષણ હોવાનું ભગવામાં !

એક પ્રખર વક્તા, સોમ ત્યાગી કહે છે માણસ જે કાંઇ કરે છે એ સુખને માટે જ કરે છે. ત્યાગ શબ્દ જ નકામો છે. વધારે અગત્યનું મેળવવા માટે ઓછું અગત્યનું છોડી દેવાય છે. ઋષિ મુનિઓ માટે મોક્ષ મેળવવો કે પ્રભુને પ્રાપ્ત કરવા વધારે સુખદાયી છે એટલે એમણે ઓછું સુખદાયી એવું દુન્યવી સુખ ન સ્વીકાર્યું. માણસ ત્યાં જ જાય છે, જ્યાં વધારે સુખ છે અને આ કુદરતનો નિયમ છે. ગૌતમ બુદ્ધ કે મહાવીર સ્વામી કદી નહીં કહે કે મેં સંસારનો ત્યાગ કર્યો. ત્યાગ શબ્દ એ જ વાપરશે જેમના માટે સંસાર વધુ સુખદાયી છે ! ઉપરનો શેર આ દૃષ્ટિએ જોવાની મજા છે.

એની સામે કાયમ સાચું રહેવું છે                                                                                                                દુનિયા સામે છો ને દંભી પડદામાં.                                                                                                            તેથી અમને લગની લાગી ગઝલોની                                                                                                       આપ રહ્યા છો હરદમ એના મત્લામાં.

કવિતાના સૌંદર્ય સાથે રજૂ થયેલી વ્યવહારની સચ્ચાઈ ઉડીને આંખે વળગે છે ! દુનિયામાં જેવા સાથે તેવા થવું પડે છે. દંભ કે નાટક ક્યારેક અનિવાર્ય બની શકે છે પણ પ્રેમની દુનિયા જુદી જ છે. તું હી તુંની ગાથા મનને સ્પર્શે છે. વ્યક્તિ જ્યારે કોઈના પ્રેમમાં ગળાડૂબ હોય છે ત્યારે તેને છેતરવાનો ઇરાદો સપનામાં પણ હોતો નથી. મનને અનાવૃત કરવું ગમે છે. પોતાની પળેપળ પ્રેમીની સામે ધરી દેવાની ઈચ્છાનું પ્રાગટ્ય અસ્તિત્વનો પર્યાય બની જાય છે. એ ત્યાં સુધી રહે છે જ્યાં સુધી વિશ્વાસ વિરામ નથી પામતો. પોતાની દરેક ક્રિયામાં, દરેક વ્યવહારમાં જાણે-અજાણે પ્રિયજન પરોવાયેલ હોય છે. આ લાગણી મનને હર્યુભર્યું રાખે છે.

એટલે જ શબનમ બીજી એક ગઝલમાં કહે છે,    

તારું પાક સ્મરણ હો કાયમ પલકારાધબકારા વચ્ચે.                                                                            અત્તર માફક મહેકો છો તે / કોણ અડ્યું અંધારા વચ્ચે!                                                                  ઇચ્છાઓએ માળો બાંધ્યો / તસ્બીહના બે પારા વચ્ચે!

આથીયે ઉત્તમ લખતી રહે શબનમ, શુભેચ્છાઓ.

Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 15, 2019

P4P Sharing 45

P4P Sharing 45   હિરલ શાહ – સ્વાનુભવ શ્રેણી ભાગ

જિનાની બહેનપણી  

જિનાને ઘણાંની અમુક વર્તણુક કે અમુક વાર્તાલાપ પસંદ નથી પડતો.

જાણે એની એક બહેનપણી એને અતિશય ગમાડે છે અને જિનાને  વાતથી તકલીફ છે. જે બહુ  સ્વાભાવિક છે.

બહેનપણીનો આવો અતિશય આગ્રહ કે ‘જિનાએ માત્ર એની સાથે  રમવું કારણકે એને જિના બહુ  ગમે છે’  વાત સાથે જિનાનું બાળમાનસ સહમત નથી.

જિનાને બીજા લોકો પણ ગમે છે. પણ જિના એની બહેનપણીને કશું કહેતી નથી.

શરુઆતમાં જિના મને ફરિયાદ કરતીપણ એના વતી હું બધે તો કેવી રીતે પહોંચીશ?

જિના પાસે કારણ જાણવા મળ્યું કે એની બહેનપણી દુઃખી થશે. બાળકો પોતે દુઃખી થવા તૈયાર હોય છે પણ બીજાને જલ્દી દુઃખી નથી કરી શકતા.

મેં એને ધીમે ધીમે માનસિક રીતે તૈયાર કરી. ક્યારેક વાર્તા કહીને તો ક્યારેક અમુક અનુભવો ટાંકીને.

જિના મક્કમ થઇ એની બહેનપણીને વધારે દુઃખી કર્યા વગર એનું નવું સર્કલ બનાવી શકી.

પણ હજુ એની સામે આવા ઘણાં પડકાર છે.

કુટુંબમાં પણ અમુક વડીલ કે  ફ્રેન્ડસર્કલમાં મોટાઓ અમુક-તમુક આગ્રહ કરે છે જે જિનાને નથી ગમતું.

જિનાએ મને ઘણી ફરિયાદ કરી. મેં એની લડત એણે  લડવી એવી માનસિક તાલીમ આપી.

પણ અહી   રીત જે જિનાએ એની બહેનપણી સાથે અપનાવી તે કામ નથી કરતી.

મોટાઓને માન આપવું તે એક વાત છે પણ વડીલ જ્યારે બાળકોની વાતનું માન નથી જાળવતા ત્યારે બાળક શું કરે?

જિનાએ તેવી વ્યક્તિઓથી વાત કરવાનું ટાળવા માંડ્યું છે. એણે એમ ધાર્યું કે તેઓ સમજી જશે. પણ એવું થતું નથી.

ત્યારે સવાલ  થાય કેશું કામ આપણે બાળકોને સાંભળી નથી શકતાશું કામ આપણે એમને સમજી નથી શકતા?

શું કામ આપણે લાગણીના અતિરેકમાં બાળકોને આપણાથી દુર થવા મજબૂર કરીએ છીએ?

જવાબદાર કોણબાળકોને આપણે શું શીખવીએ છીએબાળકો સાથેનો આપણો વ્યવહાર નિર્દોષ હસવા-રમવાનો હોવો જોઇએ. નહિં કે આપણા આગ્રહને વશ થાય તો  તેઓ સારા-ખોટા એવા ઢાળવાળો.

આસપાસમાં આવું બધું જોઉં ત્યારે દુઃખ થાય પણ આપણે માત્ર આપણાં બાળકોને મક્કમતાથી સાચું-ખોટું બતાવી શકીએ. બાકી એમનાં ગમા-અણગમા કે એમની લડત એમણે જાતે  લડવી પડશે.

મને વિશ્વાસ છે કે જિના આવા અનુભવોથી સાચી દિશામાં ઘડાઇ રહી છે.

જિનાને  વિશ્વાસ જરુર આપ્યોછે કે મમ્મી એની સાથે  છે. જરુર પડશે ત્યારે મમ્મી વચ્ચે પડશે  પણ ધીરજના ફળ મીઠાં.

એની લડત  જાતે લડવા રાજી છે.

એક માતાના આશિષ.

Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 11, 2019

P4P Sharing 43

P4P Sharing 43  

હિરલ શાહ – સ્વાનુભવ શ્રેણી ભાગ 5  

માતા તરીકેના રોલમાં જેમ જેમ ઓતપ્રોત થતી જાઉં છું સમજાય છે કે પોતાને જાણવાની,

પરમ પિતા પરમાત્માના ગુણો આત્મસાત કરવાની અનેરી તક એટલે માતા-પિતા બનવું.

બાળકો સતત આપણામાંથી શીખે છે.

જો આપણે ઘર અને બહાર બધે દરેકમાં પરમાત્મા જોઇને વર્તન કરતા હોઇશું તો ગજબનું સરળ જીવન છે.

અને એટલું  સરળ પેરેન્ટીંગ.

વિરાજ બહુ સરળ છે. તરત માની જાય છેવાતને સમજે છે. આવું ઘણી વાર ઘણાં બધા કહે છે.

મને પણ એ વાતે ગર્વ છે. પણ ઉંડાણથી વિચારું તો જાણે મારા વાણી-વર્તનનું પ્રતિબિંબ છે.

સાથે સાથે બાળક પૂર્વ ભવના સંસ્કાર સાથે જન્મે છે હંમેશા યાદ રાખવું. આપણે અમુક પ્રકારે આકાર આપી શકીએ પણ દરેક પોતાનો દીવો પોતે  પ્રગટાવી શકે.

આપણું બાળક પણ આપણી જેમ   ક્ષમતા સાથે  ધરતી પર મનુષ્યભવમાં આવ્યું છે.

એની આત્માની શક્તિનો વિકાસ   માત્ર આપણું કર્તવ્ય છેબાકી બધું એની મેળે થઇ રહેશે.

સ્વભાવમાં સરળતા  માતા બન્યા પછી મારો જીવનમંત્ર બન્યો છે.

અને તમારો?

Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 10, 2019

P4P Sharing 43

P4P Sharing 43  

હિરલ શાહ – સ્વાનુભવ શ્રેણી ભાગ 4

જો બાળકોને પ્રેમધીરજઆંતરિક શક્તિસમતા વગેરે શીખવવું હોય તો  આચરણમાં મૂકવું  પડશે.

જિનાના ટેનિસના કોચિંગમાં ગયેલાપાછા વળતી વખતે એક મિત્રના ત્યાં જવાના હતા.

વિરાજને હું પાછળથી લઇ જઇશ એવું નક્કી કરીને જિના મારી બહેનપણી સાથે બેઠી.

વિરાજ જીદે ચઢ્યો. મૂળ કારણ હતું કે વિરાજ બહુ  ઉંઘમાં હતો.

એની જીદ હતી કે આપણે બધા એક  કારમાં એમનાં ઘેર જઇએ.

 નાનું બાળક એને સમજમાં નહોતું આવતું કે તો પછી આપણી કાર ત્યાં કેમ મૂકીને જવાય?

ત્રણ વરસનો છોકરોબહુ  આકરી એની જિદ.

પણ આવા સંજોગોમાં  આપણે બાળકને કેમ સમતા રાખવી  શીખવી શકીએ.

ઘણાં લોકો ઘાંટા પાડીને કે થપ્પડ મારીને બાળકોને એક મિનિટમાં કાબૂ કરી લે.

પણ  રીતે આપણે બાળકોને શું શીખવીએ?

જો બાળક આપણું કહ્યું નથી કરતું તો એનાં એની પાસે ચોક્કસ કારણો હોય છે.

અહી વાંક મારો હતો કે વિરાજ ઊંઘમાં આવ્યો હતો છતાં અમે ગયા.

વિરાજ ગુસ્સે થયો. પગ પછાડ્યા

બેટા તું આમ કરે છે તો મને હર્ટ થાય છે.

યુ આર નોટી મમ્મી

હા, બેટા

આઈ ડોન્ટ વોન્ટ ટુ કમ

હા બેટા

યુ આર નોટ લીસનિંગ મી.

હા બેટા, હું તને સાંભળું છું.

આવા સંવાદો ચાલ્યા રાખ્યા. મારી સતત હા સાંભળી અંતે એનો પ્રતિકાર શાંત થઈ ગયો. એ ખોળામાં સૂઈ ગયો અને અમે નક્કી કરેલા ઠેકાણે પહોંચ્યા.    

આવા અનુભવોમાં આપણે કેવું વર્તન કરીએ છીએ તે બાળક માટે વ્યક્તિત્વ વિકાસની સીડી બને છે.

આપણે સૌથી પહેલાં તો આવી પરિસ્થિતિમાં ઇમોશનલી ડિટેચ થવું પડે.

આંતરિક શક્તિ કેળવવી પડે.

લોકો શું કહેશે એનો વિચાર પડતો મૂકીને

અસહ્ય પરિસ્થિતિમાં શાંત કેમ રહેવું? સમજ કેમ કેળવવી? વગેરે આપણું વર્તન એમને સમજાવશે’  વાત સતત યાદ રાખવી પડશે.

ધેટ ઇઝ ઓકેઆઇ અન્ડસ્ટેન્ડસમજું છું કે તારા માટે અઘરું છેમને પણ તારી તકલીફ સમજાય છે,

તું શાંત થાઆપણે વાતને સમજીએ. હોઇ શકે મને તારી વાત સમજાઇ નથી રહી.

તું બોલતારે એનાં ઘરે જવું છે તો આપણે જઇએ  છીએ ને બેટા.

હું તને બહુ  પ્રેમ કરું છું. વગેરે પ્રેમ ભીના શબ્દોથી સતત બાળકને સાંત્વના આપવી  પ્રથમ ફરજ છે.

ઘણીવાર બાળક એની જિદમાં રસ્તા પર આળોટેવસ્તુ ફેંકેઆપણી પર શારિરીક જોર અજમાવે.

ત્યારે જરાક કડક આંખ કરીએ તે બરાબર છે પણ અંતરમાં આવા સમયે તેના માટે માત્ર કરુણા અને પ્રેમ  હોવા જોઇએ.

વિચારો સતત પ્રવાસ કરે છે. આંતરિક શક્તિ અને પ્રેમ બહુ ગજબના હથિયાર છે.

 વાતો બાળકો આપણા વર્તનમાંથી  શીખશે.

સૌથી પ્રથમ તો ઘરના દરેક સભ્યો સાથે આપણો પ્રેમાળ વ્યવહાર બાળકો માટે આદર્શ છે.

કોઇ સલાહ – સૂચન વગર  બાળકો અનુકરણથી  વધુ ઘડાય છે.

Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 9, 2019

P4P Sharing 42

P4P Sharing 42  

હિરલ શાહ – સ્વાનુભવ શ્રેણી ભાગ 3

અમારી શાળા (નવરંગ હાઈસ્કૂલ, નારણપુરા, અમદાવાદ) ગાંધી વિચારસરણીને વરેલી હતી.

અપવાદ સિવાય ક્યારેય કોઇ શિક્ષકે વિદ્યાર્થી પર હાથ ઉપાડ્યો હોય અવું ધ્યાનમાં નથી. મારા માતા-પિતાએ પણ ક્યારેય મારી પર હાથ ઉપાડ્યો નથી. મને  વાતનો ગર્વ છે.

અંગુઠા પકડાવવા, ઉઠક-બેઠક કરાવવી (કાન પકડીને), છેલ્લી બેંચ પર ઉભા રહેવાની સજા, ક્લાસની બહાર ઉભા રહેવાની સજા થતી, કોઇ હોમવર્ક બે થી ૧૦ વાર કરવાની સજા વગેરે સજા થતી.

હું મારી સાત વરસની બાળકીને, એ જ્યારે સમજાવવા છતાં ખોટું કરે કે ભૂલો કરે ત્યારે હકારાત્મક વાક્યો ૧૦-૧૫ વાર લખવાનું, કોઇ પુસ્તક વાંચીને મને સમજાવવાનું, કોઇ ભાવતી વસ્તુનો બે દિવસ માટે ત્યાગ, ટી.વી કે સ્ક્રીનનો બે દિવસ માટે ત્યાગ વગેરે અવનવી સજા (?) કરું જે મનોવિજ્ઞાનની રીતે પણ ઉપયોગી થાય.

ઘરના કામમાં દરેકે મદદ કરવી  હું દરેકની ફરજ સમજું છું એટલે ઘરમાં કામ કરવાની સજા નથી કરતી. હા પશ્ચાતાપ રુપે વધુ નવકાર ગણવાનું ચોક્કસ સૂચન કરું.  કાંઇક ભૂલ થઇ જાય તો મંત્રજાપથી મન ઘડાતું હોય છે અથવા ગીલ્ટની ફીલીંગ થી મુક્ત બીજીવાર ભૂલ નહિં કરવા ઘડાતું હોય છે એવું હું માનું છુ. પોતાને માફી આપવી  બહુ  જરુરી છે.

જ્યારે હું કોઇ માતા-પિતાને કે શિક્ષકને એમ કહેતા સાંભળું કે ‘વગર માર ખાધે કોણ મોટું થયું છેત્યારે મને બહુ  પીડા અને આશ્ચર્ય થાય છે.

અપવાદ રુપે ક્યારેક આપણાથી ભૂલ થઇ જાયઘાંટો પડાઇ જાયબાળક પર હાથ ઉપડી જાય તે કદાચ સમજી શકાયપણ જો  બધું બાળ ઉછેરમાં જરુરી છે એવી મનોવૃત્તિ હોય તો વાલી તરીકે આપણે બાળકને શું શીખવીએ છીએ?

મારા સાસુ મને હંમેશા યાદ અપાવેપ્લીઝ તું આવેશમાં ના આવી જઇશ. શાંત થાછોકરું છેવગેરે શબ્દોથી  મને શાંત કરે ત્યારે એમ થાય કે ઘરમાં સમજુ વડીલની હાજરી કેવી શીતળ છાંયા આપે.

મારામાં ધીરજ અને સમતાનો ગુણ કેળવવામાં મારા સાસુ-સસરાનો પણ એટલો જ સહકાર એમ કહેતાં મને ગર્વ થાય છે.

……..

 હજાર ભાષણો કરતાં આચરેલું એક નાનકડું કામ બીજાઓ સમક્ષ બહુ મોટું ઉદાહરણ છે. એટલે હું હિરલ શાહના અનુભવો અહીં શેર કરું છું.  

Older Posts »

શ્રેણીઓ