Posted by: readsetu | નવેમ્બર 14, 2017

Kavyasetu 306

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ > 14 નવેમ્બર 2017

કાવ્યસેતુ 306  લતા હિરાણી (મૂળ લેખ)

મમ્મી પપ્પા નાપાસ

છ છ કલાક સ્કૂલ, ત્રણ ત્રણ કલાક ટ્યુશન,
ને તોયે આ નોટ તારી કોરી
Say Sorry, My Son! Say Sorry…

ઘસી-ઘસી પીવડાવી અઢળક બદામ, અને માથે તે ચોપડ્યું ઘી..
યાદદાસ્ત માટે શંખપુષ્પીની કાંઇ બાટલીઓ પેટમાં ભરી.

કેમે કરી યાદ ના રહેતું તને લેસન, યાદ રાખે તું સીરીયલની સ્ટોરી
Say Sorry, My Son! Say Sorry…

ટીચર તો ટોકે છે, મમ્મી તો રોકે છે, બોલે નહીં પપ્પા બે ઠોકે

કોઈ જો પૂછે કે ચાલે છે કેમ ?  ત્યારે અમથું બોલાઈ જાય ઓકે !

મુડલેસ રહે તે મૂંજી ગણાતું બાળ, મૂડમાં રહે તે ટપોરી

Say Sorry, My Son! Say Sorry…

પંખીઓ બચ્ચાને ઊડતા શીખવે, માણસ બચ્ચાને આપે પિંજરું,
મમ્મી તો મોરની પ્રેક્ટીસ કરાવે, થાય બાળકને ટહુકા ચીતરું.

મમ્મી ક્યાં જાણે કે કોઈ નોટબુકમાં બાળક લાવ્યું છે આભ આખું દોરી
Say Sorry, My Son! Say Sorry…

તારે હો ઊંઘવું ને ત્યારે જગાડું ને જાગવું હો ત્યારે સુવડાવું,
પરીઓના દેશમાંથી ઊડતો ઝાલીને તને રીક્ષામાં ખીચોખીચ ઠાંસું.

ભણતરનો ભાર એવો દફતરનો ભાર, જાણે ઊંચકે મજૂર કોઈ બોરી
Say Sorry, My Son! Say Sorry…
   ડો. રઇશ મનીઆર

14મી નવેમ્બર, નહેરુચાચાનો જન્મદિવસ ભલે રહ્યો, એને બાળદિન તરીકે ઉજવવાનો આપણને કોઈ હક નથી. બાળકોના માબાપ બનવાની લાયકાત આપણે ગુમાવી ચૂક્યા છીએ. જો બાળકને પરીક્ષા લેવાનો અધિકાર આપીએ તો પહેલે ધડાકે જ આપણને નાપાસ કરી દે ! નવાઈની વાત એ છે કે પટાવાળાથી માંડીને પાયલોટ સુધીના કામ માટે ટ્રેનીંગ લેવી પડે છે, પરીક્ષાઓ પાસ કરવી પડે છે,પણ માબાપ બનવા માટે કોઈ ટ્રેનિંગની જરૂર નથી ! શારીરિક રીતે સક્ષમ થઈ ગયા એટલે બચ્ચાં પેદા કરી શકો !

એક બાળકને ઉછેરી મોટું કરવામાં, એને એક સારી વ્યક્તિ બનાવવામાં કેટલી આવડત, કેટલી સમજણની જરૂર પડે છે !  બાળકનું બાળપણ કેવું વીતે છે પર એની આખી જીંદગીનો આધાર રહેલો છે. માનવીના ન સમજાતા ગૂઢ વર્તન પાછળ એના બાળપણમાં બનેલી બીનાઓ જવાબદાર હોય છે. કોઈ ઇચ્છે તો પણ બાળપણની અસરોમાંથી મુક્ત થવું એના માટે ખૂબ અઘરું હોય છે અને છતાં વિચાર્યા વગર છોકરા-છોકરીના લગ્ન અને એટલા જ અવિચારી રીતે એનું માબાપ બની જવું સમાજમાં ચારે કોર જોવા મળે છે ! આ કવિતામાં તો એના પર લદાયેલા ભણતરના ભાર પર કટાક્ષ છે પરંતુ એનું સમગ્ર બાળપણ માબાપની અણસમજને કારણે રહેંસાઈ જાય છે અને એ વિષે ચિંતા કરવાનો સમય હવે પાકી ગયો છે. બેદરકારી, બેજવાબદારી બહુ થઈ અને એના માઠા પરિણામ પણ સમાજમાં આપણે ચારેકોર જોઈએ છીએ.

સારા બાળઉછેર માટે જરૂરી છે માબાપનું સમજદાર હોવું. એમણે પહેલા પોતાની જાતને બદલવી પડે તો જ એમના કહેવાની અસર બાળક ઉપર પડે. સાચું બોલવાની શિખામણ કંઈ કામ ન કરે જો બાળક માતા-પિતાને વાતવાતમાં પાડોશી સાથે કે ઓફિસમાં ખોટું બોલતા સાંભળતું હોય ! બાળક સાંભળીને નહીં, જોઈને શીખે છે. વાતવાતમાં ઝઘડતા માબાપ બાળકનું જેટલું અહિત કરે છે, એટલું અહિત બીજું કોઈ ધારે તો પણ નથી કરી શકતું.  બાળક માબાપની અધૂરી ઇચ્છાઓ પૂરી કરવાનું મશીન નથી. પિતા ડોકટર કે એંજિનિયર ન થઈ શકે તો એનો બોજો બાળકે શા માટે વેંઢારવો ? એને ચિત્રકાર કે સંગીતકાર થવાનું મન છે તો એને આકાશ આપો ને ! ઉડવા દો ને એને !

સ્કૂલ અને ટ્યૂશનના પુસ્તકોના ભારથી કેટલાય બાળકોની કરોડરજ્જૂ નુકસાન પામે છે. સ્કૂલ અને ક્લાસીસના સતત ચક્કરમાં કેટલાય બાળકોના બાળપણની નિર્દોષ મસ્તી છીનવાઇ જાય છે. આનો હિસાબ કોણ આપશે ? આજે શેરી રમતો ભૂલાતી જાય છે, મેદાની રમતો વિસરાતી જાય છે, બાળક સતત વર્ચ્યુયલ દુનિયામાં જીવતું થઈ ગયું છે. મોબાઈલ અને ટીવી એના સહવાસી બની ગયા છે ત્યારે જાગીશું નહીં તો બહુ મોડુ થઈ જશે. 

 

Advertisements
Posted by: readsetu | નવેમ્બર 8, 2017

Kavyasetu 305

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ > 7 નવેમ્બર 2017
કાવ્યસેતુ 305 લતા હિરાણી

મારા વગડાની વાત

વગડાની ધૂળ મારી આંખોમાં આંજીને
ભૂલી જાઉં છું મારી જાત રે,
આંબલી ને પીપળી જ્યાં રમતા તાં ત્યાં જ ગઈ
ઊંધે રે માથે આ ઘાત રે !
ખેતર તો ચમકે છે એવા કઈ જાણે રે
ડૂંડામાં ચમકે રે મોતી
ખેતરના થાળામાં ઠલવાતા કોશ જેમ
મારી તો જાત એમ ખોતી.
ચાલીને આવે છે મારી સાથે જ મેં
પાડેલી પગલાની ભાત રે …… વગડાની
વરસોથી ફળતા ના કોઈ વ્રત ગોરો કે
ના કોઈ સુતરના દોરા
ઓળખવા કેમ હવે લોકો જે પહેરીને
બેઠા છે જીવતરમાં મ્હોરા ?
ઝૂંપડીમાં ગરકેલા કાળોતરા જેમ હવે
વીતે છે મારી તો રાત રે …. વગડાની ..

માણસ સાથે સહજ રીતે સંબંધાયેલા સઘળા પ્રકૃતિતત્વો શું એના સુખદુખથી અલિપ્ત રહી શકતા હશે ? માણસની વેદનાથી એનેય કંઈ થતું નહી હોય ? વગડો, ખેતર, ખેતરમાં આવેલી નાનકડી ઝૂંપડી એક સ્ત્રીના જીવનની આસપાસ વીંટળાયેલા છે. એ સ્ત્રીને દેખાય છે વગડાની ઊડતી ધૂળ. ત્યાં બીજું પણ હશે, હોય જ પણ સ્વાભાવિક છે કે જેવું મન એવી મૂરત. હૈયામાં એકલતાની ધૂળ ઊડતી હોય ત્યારે આંખ સામેનું લીલુંછમ ઝાડ પણ ઝાંખરું લાગે ! એકલતા અનેક પ્રકારની હોય છે. ક્યાંક સાથ છૂટયાની એકલતા ને ક્યાંક સાથ હોવા છતાંય અણસમજની, અભાવની ને અધુરપની એકલતા. એકલતા ચીજ જ એવી છે કે અંદર અંદર માણસને કોરી ખાય. ન કહેવાય, ન સહેવાય. બીજાની દૃષ્ટિએ એની બહારની, આજુબાજુની સભરતા – એટલે કે એને વીંટળાયેલ સમૃદ્ધિ, સગવડતા, પ્રવૃતિ પર્યાપ્ત હોય પણ એકલા પડી ગયેલા માનવીને ખબર હોય કે ક્યારેક ઘડિયાળનો કાંટો કેવો છાતીમાં ભોકાતો હોય !

અહી એક સ્ત્રીની વાત છે. સાથ સંગાથથી વંચિત રહ્યાની એની વેદના કોશના પાણીની જેમ કૂવાના થાળામાં ઠલવાય છે. ખેતર પાદર એના સાક્ષી છે. વગડાની કોરી સૂકકી ધૂળ એની આંખોમાં નિરંતર ભેજ ઠાલવે છે ને કૂવાના થાળામાં ઠલવાતું પાણી એની લાંબી વેરાન જિંદગીને ઠાલવે છે. આંબલી પીપળી રમવાના દિવસોની યાદોની મધુરતા આ એકલતાએ ક્યારની છીનવી લીધી છે. વ્રત, ગોરો કે એવું કઈ જીંદગીમાં ફળ્યું નથી ને હવે એના ઉના નિસાસા ચારેકોર ઊડે છે. આખુંય ગીત એકલતાની પીડા છલકાવે છે ત્યાં ખેતરમાં ડુંડામાં બેઠેલા દાણા નાયિકાને મોતી જેવા લાગે છે તો એનો અર્થ ‘એની આંખોમાં ચળકતા આંસુના મોતી’ જ થાય ને ! બાકી “ચાલીને આવે છે મારી સાથે જ મેં પાડેલી પગલાની ભાત રે… “ એકલતાને વર્ણવતી આ પંક્તિઓમાંનું કલ્પન અત્યંત ચોટદાર છે….

Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 31, 2017

Kavyasetu 304

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ  > 31 ઓક્ટોબર 2017

કાવ્યસેતુ  304 > લતા હિરાણી

સૂરજની શોધનો વિસ્તાર  (મૂળ લેખ)  

 

ક્યાંય પિચકારી નથી ને રંગની દેમાર છે

સૂર્ય ઊપડયો શોધવા કે શું ક્ષિતિજની પાર છે !

કેટલા સૂરજ બીજા ફરતા હશે બ્રહમાંડમાં

ક્યાંય શું ધરતીસમો લીલો વળી સંસાર છે !

એક વાદળને મળો ત્યાં દોડતું આવે બીજું

ફૂંફનો ને વ્હાલનો રોજિંદો કારોબાર છે !

મૃગજળો આ, વેદનાથી તરબતર આ જંગલો

અશ્રુઓને પોષતો કેવો સરસ વિસ્તાર છે !

લક્ષ ચોરાસી છટાઓ – શું નિહાળો, શું મૂકો

વિસ્મયોના હરઘડી વ્યાપાર ધમધોકાર છે !

સીમ ગુંજી વાયરે ને પંખીઓ ઝોલે ચડ્યા

ચેતનાઓ પાંખ વીંઝે, મન સમો અસવાર છે !

શું બીજે સ્પંદન હશે આ ગંધ રંગ ને સ્પર્શનો

એક પણ ઉતર નથી આનંદ પારાવાર છે ! … મીનાક્ષી ચંદારાણા

કશાકની શોધએ મનુષ્યની ઓળખ કહી શકાય પણ શું સૂર્ય, ચંદ્ર, તારાઓને પણ કશાકની શોધ હોઈ શકે ? હા, કવિની કલ્પના  સૂર્યનેય ક્ષિતિજની પર રંગોના ઢગલે ઢગલા જોઈ કશાકની શોધ પર મોકલી શકે ! આ શોધ ધરતી સમા નિત્ય નૂતન લીલાછમ સંસાર પ્રત્યે આનંદની છાલક છે. સૂર્યના હરખને તો વધાવવો પડે સાથે સાથે કવિકર્મને પણ વધાવવું પડે, તદ્દન વિસરાઈ ચૂકેલા દેમારશબ્દને સરસ રીતે પ્રયોજવા બદલ…

સાત સાત અશ્વોના રથ પર સવાર દિવસના દેવ સૂર્યદેવને આપણે કેટકેટલા નામોથી પૂજીએ છીએ. ભાનુ, ભાસ્કર, દિવાકર, મિત્ર, સવિતા, આદિત્ય…. સૂર્યની ઉપાસના માટે મંત્રશ્રેષ્ઠ ગાયત્રીમંત્ર. જેની આસપાસ પૃથ્વી ઘૂમ્યા કરે છે એ સૂર્ય ઉર્જાનો સ્ત્રોત પણ અને વિસામાનું ગોત્ર પણ.

બારીની બહાર ઝળહળતો સૂરજ શ્વાસોમાં જીવન ભરી દે તો ક્યાંક પથારીની પાંગતે પથરાયેલી આંખોમાં કંકુનો સૂરજ આથમી પણ જાય..પાંદડીઓના આંસુ હળવેકથી હવા લૂછી જાય ને કિરણોને ચાંચમાં પરોવીને પક્ષીઓ વૃક્ષ પર વેરી દે ને પ્રભાત રંગોથી છલકાઈ જાય. અનેક સૂર્યોનો વિસ્તાર કે અનેક પૃથ્વીના અવતારને વિજ્ઞાન પણ હામી ભરે છે. વાદળોની વ્હાલલીલા હુંફના કારોબારને ધબકતો રાખે છે. પ્રસન્નતાના સરોવર છલકાતા હોય તો પણ પીડાના પાસ વગર પૂર્ણતા નથી પમાતી. અશ્રુઓના વિસ્તારનેય નાનકડો અર્ઘ્ય આપવો જ પડે. 

ધરતી પરના ચોર્યાશી લાખ જીવોની અધધધ છટાઓનો સૂર્ય હરદમ સાક્ષી છે ને તોયે એ વિસ્મયથી છલકાય છે. એની શોધને એ વિરામ આપતો નથી. પવનના સંગીતથી ગામની સીમ ગુંજતી હોય અને એ ગુંજના હાલરડાંથી પંખીઓ ઝોલે ચડતા હોય એ સૂરજનો આંખે દેખ્યો અહેવાલ છે અને હા, એ સંગીતથી જ મન નામનો એક અસવાર  ચેતનાના પાંખાળા ઘોડા પર સવારી કરે છે, એ સૂરજના મનની વાત છે.

આટઆટલી પ્રસન્નતા દાખવ્યા પછી સૂરજ કહે છે કે શું આ બ્રહ્માંડમાં આ ધરતી સિવાય બીજે ક્યાંય આ સ્પંદનો, આ ગંધ, આ રંગો, આવા હૂંફાળા સ્પર્શ હશે ? ક્યાંય હશે ? કો કે એનો કોઈ ઉત્તર સૂરજ પાસે નથી ને એને એની પરવા પણ ક્યાં છે ? એને તો આનંદ અપરંપાર છે ને એની પાસે આવા પ્રશ્નોની ક્યાં વિસાત છે ?

 

 

 

Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 24, 2017

Kavya setu 303

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ > 24 ઓક્ટોબર 2017

કાવ્યસેતુ 303 લતા હિરાણી

ફાટી ‘ગ્યા છે તારીખિયાનાં સઘળાં પાના,
નવા હર્ષના આવી ‘ગ્યા છે નવલાં બ્હાના.
બ્હાનાઓ તો પતંગિયાની પાંખો જાણે,
ઊડઊડ થાતા રંગ પાથરે અવસર ટાણે.
ઊંબર ઊછળી કોના આ પગલાં પીછાણે ?
હરખે ઉત્તર દઈ સાથિયા મેળો માણે.
કંકુ થાપામાંથી ચોઘડિયાં ઝરવાના ….. નવા હર્ષ…..

તોરણથી સરકી આવી ટહુકાની વાણી,
રંગોને લ્યો, વૃક્ષોની ભાષા સમજાણી.
રિધ્ધિ સિધ્ધિ આવી કરતી, ધનની લ્હાણી,
દુંદાળા એ દેવ થતાં ત્યાં પાણી પાણી .
તળિયે મુકો તાપ, કલેજાઓ ઠરવાના…… નવા હર્ષના……..

દિવસે દીવા અજવાળાનો અક્ષર ઘૂંટે,
સાંજ પડે ઘરઘર વ્હેંચ્યાનો લ્હાવો લૂંટે
આંખોનો આકાર તજીને સપનાં છૂટે,
ઘાટ પામવા ભાવિ ઘટનાને એ ચૂંટે.
દીપાવલીથી દિવસો આ સઘળાં ફરવાના,
નવા હર્ષના આવી ‘ગ્યા છે નવલાં બ્હાના…… રક્ષા શુક્લ

માનવીને જન્મ શા માટે મળ્યો છે ? એક જ ઉત્તર, ખુશ થવા અને અન્યને ખુશ કરવા. માનવ જન્મનું સાફલ્ય ખુશ રહેવામાં છે. જો ‘આનંદ’ વ્યાપેલો રહે તો ઓર બાત પણ ખુશીના સ્તર પર રહેવું એય નાનીસુની સિદ્ધિ નથી. અન્યની ખુશીનો વિચાર કરતાં રહેવાથી આપોઆપ પોતાની ખુશી મળી જાય પણ એ થોડી અઘરી વાત. જવા દો આ બધી ફિલસૂફી, નવા વર્ષે ! આપણે તો બસ મજા મજાની વાત કરીએ.

કેલેન્ડરના દટ્ટા હવે જોવા મળતા નથી. પણ પહેલાં તારીખીયા આવતા. રોજનું એક નાનકડું પાનું. તારીખ બદલાય એટલે સવારમાં ફાડી નાખવાનું. એ રદ્દી જેવા તારીખિયાના નીકળેલા પાનાનો દાઢીનો અસ્ત્રો લૂછવા થતો ઉપયોગ અમે જોયો છે. કશું એમ જ ફેંકી ન દેવું એ ફરીને શીખવા જેવી બાબત છે ! નવા વર્ષે લેવાતા સંકલ્પોમાં આ એક લેવા જેવો ખરો કે ‘કશાનોય બગાડ નહીં કરીએ’. વાત ચાલતી હતી કે ખુશ થવા માટે આપણે રોજેરોજ કારણ જોઈએ છે. કૈંક બહાનું જોઈએ જેથી મજા આવે, કશુંક સેલીબ્રેટ કરી શકાય. ‘પાર્ટી હો જાયે’…. એ ય મજાનું છે. રૂટિન લાઈફ બોરીંગ લાગવા માંડે એ પહેલા ખુશ થવાનું એકાદ બહાનું શોધી કાઢવાનું…

વિક્રમ સંવત ૨૦૭૩ પૂરા થયા અને ૨૦૭૪નો પ્રવેશ હજી તાજો જ છે. નવાં કપડાં પહેરીને ઉછળતા બાળકો પતંગિયાની રંગબેરંગી પાંખો સજેલા લાગે. લક્ષ્મીનો વાસ થાય એવું તો મુફલિસ પણ ઇચ્છે અને શુભ ચોઘડિયા જોઈ એને દર વર્ષે આવકારે. વાત ભાવનાની છે. વૃક્ષોને બારે માસ નવું વર્ષ હોય છે પણ અવસરને વધાવતા એના પાંદડાઓ સાથે એ ટહૂકાઓ પણ પરોવીને આપે છે. બારસાખે ઝૂલતા આ તોરણ અંદર બહાર ખુશી ઝુલાવે છે. ઉંબરનો સાથિયો અને આંગણાની રંગોળી આંખને ઠારે છે. રંગોની લીપી ઉકેલવી નથી પડતી. પાંપણ એની ભાષા જાણે છે. આંગળીઓની એ કલા આવકારને પ્રગટાવે છે. સાંજ પડ્યે અભણ અંધારાને અજવાળાનો અક્ષર શીખવતા દીવાઓ દિલમાં રોશની પ્રગટાવી જાય છે.

વહેલી સવારમાં જ મંદિરે દર્શન કરવા જવાનું અને પછી વડીલોને પગે લાગવા જવાની પ્રથામાં ફેરફાર થયો છે. હવે બેસતા વર્ષના દિવસે બહુ વહેલા ઉઠવાની ઝંઝટ શહેરી લોકો કરતાં નથી. આરામથી મંદિરે જાય છે અને વડીલોના લિસ્ટ ટૂંકા થતાં જાય છે. ફોન કરી લેવાથી કામ પૂરું થાય છે. વોટ્સ એપ અને ફેસબુકથી તો દુનિયાભરને વીશ કરી શકાય પણ હજી મોટો વર્ગ છે જેને ‘સાલમુબારક’ કહેવું રોમાંચક લાગે છે. ‘હેપી ન્યુ યર’ ચાલે પણ એના માટે પહેલી જાન્યુઆરી ઠીક છે. સૌને પગે લાગવાનો કાર્યક્રમ પૂરો થાય પછી આશીર્વાદની રોકડ ગણવા બેસવાની ને એને કેમ વાપરીશું, એમાંથી શું શું લઈશું એ પ્લાન કરવાની બાળકોની ખુશી ગજજબ હોય છે. બીજા કોઈ લક્ષ્મીવાન થાય કે ન થાય પણ બાળકો તો નવા વર્ષે જરૂર ધનવાન બની જાય છે… અલબત્ત હવે પ્રથાઓ બદલાતી જાય છે પણ તોય હજી ખુશ થવાના ઘણા કારણો છે એટલું સાચું !

Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 23, 2017

Kavyasetu 302 Lata Hirani

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ > 17 ઓક્ટોબર 2017

કાવ્યસેતુ 302  લતા હિરાણી  (મૂળ લેખ)  

પ્રગટ તું હે….  

તું તારા દિલનો દીવો થાને
રે રે ભાયા !
રખે કદી તું ઊછીનાં લેતો, પારકાં તેજ ને છાયા
એ રે ઊછીનાં ખૂટી જશે ને, રહી જશે પડછાયા…..
કોડિયું તારું કાચી માટીનું, તેલ દિવેટ છુપાયા

નાની શી સળી અડી ના અડી, પ્રગટશે રંગમાયા….

આભમાં સુરજ ચંદ્ર ને તારા, મોટા મોટા તેજરાયા

આતમનો તારો દીવો પેટવવા, તું વિણ સર્વ પરાયા….

રે રે ભાયા !…. ભોગીલાલ ગાંધી    

નવવર્ષનું સ્વાગત દીપશીખાની ઝળહળતી જ્યોતથી…  સમારંભની શરૂઆત શુકનભર્યા દીપપ્રાગટ્યથી…. અતિથીને આવકાર અનેક દીવાની આરતીથી…. આ આપણી પરંપરા છે, આ આપણી સંસ્કૃતિ છે. સવારનો સૂરજ આંગણે પધારે એ પહેલાં ઘરમંદિરો અને ગ્રામમંદિરોમાં નાનકડા દિવાની જ્યોત પ્રગટી ઊઠે છે. દીપજ્યોતનું અસ્તિત્વ માનવીના મનમાં છુપાયેલા અંધકારને દૂર કરવા અને સૂરજને આવકારી પોતાનું કામ એને હસ્તાંતરિત કરવા માટે ! સમી સાંજની  દીપશિખા અંદર બહારના અંધકારને દૂર કરવા અને સૂરજની અવેજીમાં અડીખમ ઊભા રહેવા માટે !

એકબાજુ આભમાં સૂરજ, ચંદ્ર ને તારા છે જે ચોવીસે કલાક પોતપોતાની રીતે અજવાળાં પાથરે છે, માનવીના મનને એક આદર્શ પૂરો પાડે છે. સુરજ, ચંદ્ર ને લાખો નાના મોટા તારાઓ વચ્ચે કોઈ હરીફાઈ નથી. સૂરજ એની જગ્યાએ અને તારા એની જગ્યાએ. પોતાનો અજવાસ, એમાં જ વિશ્વાસ ને એ જ સાચી સુવાસ. પોતાના અજવાળે જ ગતિ થાય ને પોતાના પ્રકાશે જ સ્થિર થવાય. ઉછીના પારકા તેજથી આભાસી અજવાળા થાય પણ અંદરના અંધારા વધુ ગોરંભાય. જાતના કોડિયામાં સર્જનહારે કંઇ કેટલાય મેઘધનુષો છુપાવીને રાખ્યા છે. સમજણની સળી અડતાં જ એ છટાથી ખીલી ઉઠશે. બહાર ફાંફા માર્યે શું વળે ? ખુદમાં ખુદાની શોધ કરવાની છે કેમ કે આતમમા જ ઈશ્વર સમાયો છે. ઈશ્વરે આંખ આપી છે અને દૃષ્ટિ પણ આપી છે. જે આંખોમાં એણે તેજ ભર્યું છે એને જરા અંદરની તરફ વાળીએ એટલે દૃષ્ટિ ખૂલે, એના દર્શન અનુભવાય ત્યારે તમામ શોધનો વિલય થાય. .

ઝળહળતો દીવો કહે છે, જાત બાળીને જ બીજાને રસ્તો ચીંધી શકાય. બળીને જે પ્રગટ થાય છે, એને રાખ નથી થવું પડતું. એની સદા ઊર્ધ્વ ગતિ હોય છે. બળવામાં ખુમારી છે, સમર્પણ છે. બળવું સહેલું નથી. એમાં હિમ્મત જોઈએ. નહીં કાયરનું કામ જો ને … એટલે જ પ્રકાશનો એક નાનકડો તીખારો મણના અંધારા કાપી શકે છે. જરીક ઝબૂકતી વીજળી પણ જોજનો સુધી અજવાળાં પાથરી દે છે. કવિને માત્ર કવિતા નથી કરવી. જે કહેવું છે એ પહોંચાડવા માટેનો નિર્ધાર છે. જુઓ, એમનું ‘ઓ રે રે ભાયા ! સંબોધન કેટલું અદભૂત છે. આમ કહીને એમણે અભિવ્યક્તિને અત્યંત સઘન અને આત્મીય બનાવી દીધી છે. આ વાંચીને એમની વાત પર ધ્યાન આપવું જ પડે અને તો પછી ભાવ સ્પર્શ્યા વગર કેમ રહે ! જાણે એમના શબ્દોએ પ્રગટવાનો નિર્ધાર કર્યો છે, અજવાળું પાથરીને જ રહેશે.  

શાળામાં બે હાથ જોડીને આંખો બંધ કરીને અનેકવાર જોરજોરથી ગાયેલી આ પ્રાર્થનાના શબ્દો અંદર રોપાઈ ગયા છે.  હૈયેથી કદી ઓસર્યા નથી. શાળામાં ગવાતી પ્રાર્થનાઓનું મૂલ્ય આજે વિસરાતું જાય છે, આછું ને ઓછું થતું જાય છે એ વિચાર વિષાદ પ્રેરે છે. બાળકના મનમાં આજે જે રોપાય એની અસર એની આખી જિંદગી સુધી રહે છે એ સત્ય સૌએ ફરી સમજવાની જરૂર છે. એ સમયે ભલે અર્થ સમજ્યા વગર ગવાયેલા શબ્દો પણ બાલમાનસમાં ઊંડે કોતરાઈ જાય છે અને જ્યારે સમજણ આવે ત્યારે એ અર્થ સહિત વૃક્ષાય છે ત્યારે મને આવી જ બીજી પ્રાર્થનાઓ યાદ કરવાનું મન થાય છે…

જીવનજ્યોત જગાવો પ્રભુ હે !
ટચૂકડી આંગળીઓમાં ઝાઝું જોર ભરાવો

નાનકડા પગને વેગે ભમતા જગત બનાવો

અમને મઘમઘતાં શીખવાડો …. જીવન જ્યોત જગાવો

વણદીવે અંધારે જોવા આંખે તેજ ભરાવો
વણજહાજે દરિયાને તરવા બળ બાહુમાં આપો;
અમને ઝળહળતાં શિખવાડો ……. સુંદરમ

એક દે ચિનગારી મહાનલ ! એક દે ચિનગારી

ચાંદો સળગ્યો, સુરજ સળગ્યો ના સળગી એક સગડી મારી …. હરિહર ભટ્ટ   

 

 

 

 

 

Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 23, 2017

Kavyasetu 301 Lata Hirani

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ > 10 ઓક્ટોબર 2017

કાવ્યસેતુ  301  લતા હિરાણી   (મૂળ લેખ) 

પ્રીતના ગીત

કાનુડો શું જાણે મારી પ્રીત, બાઈ અમે બાળ કુંવારા રે

જલ રે જમુનાનાં અમે ભરવાને ગ્યાતા વાલા
કાનુડે ઉડાડ્યાં આછાં નીર, ઉડ્યાં ફરરરર રે- કાનુડો

વૃંદા રે વનમાં વાલે, રાસ રચ્યો રે વાલા
સોળસે ગોપીનાં તાણ્યાં ચીર, ફાડ્યાં ચરરરર રે- કાનુડો

હું વેરાગણ કાના, તમારા નામની રે,
કાનુડે માર્યાં બે તીર, વાગ્યાં અરરરર રે- કાનુડો

બાઈ મીરાં કે પ્રભુ ગિરિધરના ગુણ વાલા,
કાનુડે બાળીને કીધાં ખાખ, કે ઉડી ખરરરર રે- કાનુડો…… મીરાંબાઈ

સંસારમાં રહેવા છતાં મનથી માનેલા પ્રેમીના ગીતો ગાઈ સાધુની જેમ જીવન પસાર કરી દેનારી મીરાં જેવી બીજી કોઈ સ્ત્રી જગતે હજુ સુધી જાણી નથી. અલૌકિક પ્રેમની અદભૂત દાસ્તાન સમી રાજસ્થાનની મીરાં કૃષ્ણપ્રેમે બંધાઈ ગુજરાતમાં આવી અને અહીં જ દેહ છોડ્યો. પરણવા છતાં બાળકુંવારી મીરાંએ પરમ પ્રેમની તાન છેડી અને અમર વિશ્વસંગીત રચ્યું.  ભજનોની વાત થાય તો મીરાનું નામ ન ભૂલી શકાય.

કવિતા કરવા માટે કવિતા કરવી અને ઝરણાની માફક મનમાં શબ્દો ફૂટવા એ તદ્દન જુદી બાબત છે. એટલે પહેલું કામ જો કવિતા કલા સાધ્ય હોય અને પ્રયત્નથી સારું તૈયાર થયું હોય તોય નાશવંત ખરું જ્યારે બીજા પ્રકારમાં કાગળ પર ન ઉતર્યું હોય તોય એ અમર બની જાય. મીરાં, ગંગાસતી, નરસિંહ કે કોઈપણ પરમ ભજનિકના પદો રચના સમયે ક્યાંય લખાયા નથી. એમનું પદ વાંચીએ કે ગાઈએ તો હાથમાં કરતાલ લઈને નાચતો નરસૈયો કે એકતારે બેઠેલી મીરાં કે ગંગાસતી આંખો સમક્ષ ખડા થાય ! માત્ર સાંભળીને લોકજીભે ચડેલા અને ફરતા ફરતા કેટલાય શબ્દપરીવર્તન પામેલા પદોના ભાવ આજેય અંતરના તાર ઝણઝણાવી જાય છે કેમ કે એ હૃદયના અવતરણો છે, પોતીકી મુદ્રા લઈને જન્મેલા પદો છે.

સંસારના સંબંધો એવા છે કે જેમાં ભરતી-ઓટ આવે. સમય પ્રમાણે કે સ્વાર્થ પ્રમાણે એના છાયા-પડછાયા લાંબા ટૂંકા થાય. જીવના જતનથી ઉછેરેલા દીકરાને માંદી માની સંભાળ વેઠ લાગી શકે અને એ એમાંથી છુટકારો મેળવવા પ્રયત્ન કરી શકે. સંસારને ‘મોહમાયા’ અમસ્તું નથી કહ્યો. એનો અર્થ જવાબદારીમાંથી છટકવું એવો બિલકુલ નથી પરંતુ જેમ પક્ષી પોતાના બચ્ચાંને પાંખો આવે પછી ઉડાડી મેલે છે એમ જ માનવીએ પણ પોતાના સંતાનની, સંબંધોની માયા છોડી દેવી પણ આ હરિરસની માયા એવી છે કે જો અંદર સુધી પ્રસરી જાય તો ભવપાર ઉતારી જવાય. મોક્ષ એટલે શું એ મને તો ખબર નથી, ત્યાં ગયેલા કોઈએ પાછા આવીને એ વર્ણવ્યો પણ નથી પરંતુ જીવતા જીવ જે રસમાં સમાધિ લાગી જાય, મારી નજરે એ જ મોક્ષ છે, જે આ ભક્ત કવિઓ ને સંતોને પ્રાપ્ત થયો છે.

રાજભવનમાં રહેનારી મીરાંએ સુખની સેજ માણી જ નથી. ‘ઝેરના પ્યાલા રાણોજી મોકલે’ ગાનારી મીરાંએ માનસિક વ્યથા ઓછી નહીં ભોગવી હોય. આંખમાં રાસલીલાનું દર્શન હોય ત્યારે વખના કટોરા હસતાં હસતાં મોઢે માંડી શકાય. દરેક કૃષ્ણભક્તે સાબિત કર્યું છે કે કાનુડાના પ્રેમબાણથી વીંધાયેલા હૃદયને વિશ્વના કોઈ દુખો સ્પર્શી ન શકે. જમુનાના જળ અને વૃંદાવનનો રાસ પ્રલયને નાથવાની શક્તિ આપી દે.  

‘કાનુડો શું જાણે મારી પ્રીત’ કહેનારી મીરાં જ કહી શકે કે ‘પાયોજી મૈને, રામ રતન ધન પાયો…  આ મીરાં છે જે હરિને ભજવાની સીખ આમ આપે છે, ‘હરિ વસે છે હરિના જનમાં, શું કરશો જઈ વનમાં તો બીજી બાજુ કાના સાથે રાસ રમવા માટે એ યશોદાજીને કહી શકે કે આજની રાત અમે રંગ ભરી રમશું, પરભાતે પાછો માંગી લે ને રે યશોદા મૈયા, કાનુડો માગ્યો દે ને !  મીરાંના કેટકેટલા ભજનો આજેય લોકહૃદયે વસેલા છે ! મારો હંસલો નાનો ને દેવળ જૂનું તો થયું રે’…… ‘વાગે છે રે વાગે છે, વૃંદાવન મોરલી વાગે છે’…….. ‘પગ ઘુંઘરું બાંધ મીરાં નાચી રેનથી રે પીધાં અણજાણી રે, મેવાડા રાજા ઝેર તો પીધાં જાણી જાણી’…. મીરાંનું કયુ પદ યાદ કરવું ને કયુ છોડવું !! એય  સુખસમાધિની ક્ષણો છે.

 

 

 

 

Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 4, 2017

Kavyasetu 300

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ > 3 ઓક્ટોબર 2017

કાવ્યસેતુ  300   લતા હિરાણી

સંતવાણીનો વારસો

જેસલ કરી લે વિચાર, માથે જમ કેરો માર

સપના જેવો રે સંસાર, તોરી રાણી કરે રે પોકાર

આવો ને જેસલ રાણા આપણ પ્રેમ થકી મળીએ રે….

ચાંદોસૂરજ વસે રે આકાશ, નવલખ તારા એની પાસ

પવન પાણી ને પરકાશ, હે જી સૌ લોક કરે એની આશ …… આવો ને  

ગુરુના ગુણનો નહીં પાર, ભગતિ ખાંડા કેરી ધાર

નૂગરા શું જાણે રે સંસાર, હે જી એનો એળે ગ્યો અવતાર …… આવો ને

છીપું સમંદરમાં થાય, વાકી ધન રે કમાય

સ્વાતિના મેહુલા વરસાય, હે જી ત્યાં તો સાચા મોતી થાય …… આવો ને

મોતી એરણમાં ઓરાય, માથે ઘણના ઘા થાય

ફૂટે ફટકિયા કેવાય, હે જી ખરાની રે ખબર્યું થાય …… આવો ને 

નિત ઊઠી નદીએ નાવા જાય, કોયલા ઉજળા નો થાય

ગણિકાનો બેટો કોને કેવા જાય, હે જી માવઠામાં કણ નો થાય …… આવો ને 

દેખાદેખી કરવાને જાય, નર અધૂરિયા કેવાય

દીવો લઈને કૂવે પડવા જાય, હે જી વાણી તોરી રાણી ગાય …… આવો ને

અનુભવી આવ્યો છે અવતાર, માથે સદગુરુનો આધાર

જાવું છે ધણીને દુવાર, બેડલી ઊતારો ભવપાર …… આવો ને

કાવ્યસેતુ કોલમની યાત્રાને વર્ષ પૂરાં થયા ને ત્રણસોમો આસ્વાદલેખ. દિવ્ય ભાસ્કર મેનેજમેન્ટ, તંત્રીઓ અને કોલમના ચાહકોનો આભાર માનું એટલો ઓછો છે. મારો આનંદ એથીયે વધારે…. આ નિમિત્તે આજે સતી તોરલનું ગીત પસંદ કર્યું છે. તોરલસતી પંદરમી સદીમાં થઈ ગઈ. એણે અદભૂત ભજનો આપ્યા. એ જ સદીમાં મીરાંબાઈ ખરી પણ મીરાં અડધી ગુજરાતી, અડધી રાજસ્થાની ! અને પંદરમી સદી પહેલા કોઈ સ્ત્રીના ગીતો આધારભૂત રીતે નોંધાયા નથી એટલે જેના ગીતો નોંધાયા છે એવી તોરલ સતીને પ્રથમ ગુજરાતી કવયિત્રી ગણી શકાય.

ગીતપરંપરા તો આદિકાળથી ચાલતી હશે અને એય મોટેભાગે સ્ત્રીઓ દ્વારા. કર્ણોપકર્ણ ઉતરી આવતા ગવાતા ગીતો..  આ રીતે વિશ્વમાં ક્યાંય પણ કવિતાની શરૂઆત સ્ત્રીઓએ જ શરૂ કરી હશે એમ હું માનું છું. આદિકાળથી  સ્ત્રીઓ ઘરનું ક્ષેત્ર અને પુરુષો બહારનું ક્ષેત્ર સંભાળતા આવ્યા છે. પુરુષોના આનંદ માટે સેંકડો સાધનો રહ્યા જ્યારે રોજના ઘરગથ્થુ  ઝીણાં ઝીણાં  કામોનો થાક ઉતારવા માટે, આનંદ માટે સ્ત્રીઓએ ગીતો રચ્યાં. કૂવે પાણી ભરતાં, ગારનું લીંપણ કરતાં કે અનાજ દળતાં સ્ત્રીઓએ ગીતો ગાયાં છે. વિવાહ હોય કે સીમંત, આણું પાથરવાનું હોય કે ગણેશ બેસાડવાના હોય, સ્ત્રીઓએ રચેલાં ગીતો અવશ્ય મળે ! હાલરડાંથી માંડીને મરશિયા સુધી સ્ત્રીઓએ સૂરને વહેતો કર્યો છે, લયને ઝીલ્યો છે. જીવનના પ્રત્યેક ધબકારમાં, મોસમના હરએક મિજાજમાં સ્ત્રીઓને ગળે ગીતો ફૂટયાં છે. એણે કવિતા કરવા નહીં પણ આનંદ માટે, કંઈક કહેવા માટે, જે તે સમય સાથે જોડાવા માટે ગીતો રચ્યા છે એટલે એમાં ક્યાંય રચનારનું નામ નથી ! આદિવાસી જાતિઓમાં પણ ગીતો એટલા જ મળે છે !

આ સંત કવયિત્રીઓ કે પછી સંત કવિઓ, એમના ભજન લોકકંઠે સચવાયેલા રહ્યાં છે એટલે એના શબ્દોમાં એકસરખાપણું નથી મળતું. મોટાભાગે સરખું પણ તોય કડીઓમાં શબ્દોમાં ક્યાંક ફેર પડી જાય. એય ખરું કે મૂળ રચનામાં બીજાઓ પોતે એકાદ કડી ઉમેરી દે એટલે આધારભૂત ગણાતા પ્રકાશનોમાં પણ એકસૂત્રતા અઘરી. આપણે જે મળ્યું એ સોનું માની ચાલવાનું.  

કવિતા એ સ્પર્શી જાય એ રીતે સંક્ષેપમાં કહેવાની કળા છે. તોરલરાણી કેવા તીર જેવા પ્રતીકોથી જેસલને સાચા રસ્તે વળવાની સલાહ આપે છે ! મીરાંબાઈ કહે છે, ‘કપટીથી હરિ દૂર વસે, મારા સંતન કેરી પાસ’….. ગંગાસતીના વેણ જોઈએ તો ‘મેરુ તો ડગે પણ જેના મન ના ડગે રે …  આ ઉપરાંત લોયણ, અમરબાઈ, ગૌરીબાઈ, જેઠીબાઈ, રતનબાઈ, શિવાલક્ષ્મી, બાજીગૌરી કેટકેટલી ભક્ત કવયિત્રીઓ ! આજે સૌને વંદન…    

 

Posted by: readsetu | સપ્ટેમ્બર 26, 2017

Kavyasetu 299

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ > 26 સપ્ટેમ્બર 2017

 કાવ્યસેતુ 299   લતા હિરાણી

 ભીની બળતરા

 ચોમાસુ કેટલું છેટું

સૈયર ઓણ, ચોમાસુ કેટલુંક છેટું….?

અંદરથી કો

મને રોજ રોજ પૂછે છે,

ઉનાળા કેટલાક વેઠું…?

ચોમાસુ કેટલુંક છેટું….?

 અષાઢી હેલીયુંના સામૈયા સારુ

મેં આંખ્યુંમાં માંડવાઓ બાંધ્યા,

કાળજામાં લાગણીના કુણા કંસાર

મેં પહેલાદિ પીરસવા રાંધ્યા,

વરસાદી ઓઢણિયું પંડ્ય પર પહેરવા,

મોભારે ચઢી મન બેઠું.

ચોમાસુ કેટલુંક છેટું….?

ભીની સોડમનો સૂકો દુકાળ સખી

કાયમ તે જીરવ્યો શેં જાય,

આભલામાં રોજ આખો દરિયો ઊભરાય

ને દરિયાથી વરસે છે લ્હાય,

અંતરમાં ઊઠ્યું છે એવડું તોફાન

હવે કેમ કરી બેસાડું હેઠું?

ચોમાસુ કેટલુંક છેટું….?………….ઇસુદાન ગઢવી

આકાશમાંથી ચોમાસું વિદાય લે, વાદળાં કોરાધાકોર થઈ રુના પોલની જેમ ઊડ્યા કરે ને તોય ધરતી પર કોકના હૈયામાં ચોમાસું અનરાધાર હિલોળા લેતું હોય એવું બને.. કદાચ કુટુંબે એની કુંડળીમાં પોરનું ચોમાસુ લખ્યું હોય પણ પ્રિયને મળવા બાવરી બનેલી વિજોગણ ત્યાં સુધી ખમી શકે એમ નથી. હથેળીમાં તરસની રેખાના ચાસ એના હૈયે ઉઝરડા પાડે છે.. એને તો ઓણ જ મળવું છે. ખાંગાં થઈને વરસતા અનરાધાર નેહમાં ઝટ પલળવું છે. કોણ જાણે કેટલાય ઉનાળા એની પાછળ વેઠી નાખ્યા. પંડ પર વરસાદી ઓઢણી ઓઢીને આંખ્યુંમાં માંડવા બંધાય ને કાળજામાં લાગણીના કંસાર રંધાય એ પ્રથમ મિલનની ઉત્સુકતાની ભરતી છે ને અંતરના તોફાનની આવડી મોટી એંધાણી છે. કોરી પાટી પર અક્ષરો પાડવાની હૈયે ઉમટેલી ઉતાવળ છે.

પરણવાની ઉમર ને વરસવાની ને ભીંજાવાની મોસમ, આ અવસ્થા લગભગ બધાના જીવનમાં આવતી હોય છે. બનાવાજોગ છે કે પરણ્યાના એકાદ બે દસકાની અંદર એવો સમય આવી જાય કે મનમાં થાય, ‘શું રહી જતા તા આના વગર ! પણ તોય આ અનુભવ લીધા વગર કોઇથી રહી શકાય નહીં એય એટલું જ સાચું ! અમસ્તું લગ્નને લાકડાના લાડુ કહ્યા છે ! ખાનાર પસ્તાય ને ન ખાનારેય પસ્તાય ! પણ જવા દો, શૃંગારરસની આવી સરસ કવિતા વાંચતાં કે એના વિશે લખતાં આવા વિચારો નહી કરવા જોઈએ ખરું ને !

બીજી વાત એય છે કે જીવનમાં બધા અનુભવો લઈ લેવા જોઈએ. અનુભવ લીધા વગર પસ્તાવા કરતાં અનુભવ લઈને પસ્તાવું સારું ! જીવનમાં દરેક બાબતની એના સમયે એની મહત્તા છે. સચ્ચાઈ એ છે કે કામઉર્જા સમગ્ર સૃષ્ટિનું ચાલકબળ છે. જેને આપણે પૂજીએ છીએ એ દેવોને એણે વધારે કનડયા છે અથવા તો મનુષ્યમાં દાખલો બેસાડવા કે પછી કામનું આધિપત્ય સ્થાપવા એ કથાઓ સર્જાઈ છે. પ્રેમ નામની શક્તિએ માનવી પાસે કલ્પના બહારના કામો કરાવ્યા છે. મોટાભાગની જબરદસ્ત સાંસારિક ઘટનાઓ પાછળ આ તત્વ કામ કરી ગયું છે. તુલસીદાસ પ્રિયતમાને મળવા માટે ઉપર ચડવામાં સાપને દોરી માની લે એ આ ઉર્જાની કમાલ છે. પૃથ્વીના જન્મથી આ તત્વની કમાલ એટલી જ જોરદાર રહી છે. એ લખાય કે ન લખાય, એ સતત જીવાતી શક્તિ છે. એનું યોગ્ય માહાત્મ્ય સમજવામાં આવે તો સંયમ અને સમજદારીનો રસ્તો પણ ખૂલે અને પછી રામ-રહીમના ડેરાઓ ન રચાય. 

ભર્તુહરીના શૃંગારશતક  કે કાલિદાસના મેઘદૂતમથી માંડીને પ્રેમ પર લાખો-અબજો  કવિતાઓ રચાય તો પણ પ્રલયની પળ સુધી પ્રેમી એના પર નિત્ય નુતન કવિતા રચી શકે અને કવિતા જીવી શકે. સાધુ-સંતો વૈરાગ્યની ગમે એટલી કથાઓ કરે, સૃષ્ટિના અંત સુધી આ કામ તત્વ ઈશ્વરની જેમ અચળ અને અવિનાશી રહેવાનું  છે એ બેશક…..       

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Posted by: readsetu | સપ્ટેમ્બર 20, 2017

Kavysetu 298

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ > 12 સપ્ટેમ્બર 2017

કાવ્યસેતુ 298  લતા હિરાણી

રોના, કભી નહી રોના…..

ચોઘડિયાઓ જોતો રહેશે

માણસ તોયે રોતો રહેશે.

સુખનો સૂરજ ઊગે તોયે

દુખનો ડુંગર મોટો રહેશે

સંબંધોના સરવાળામાં

આગળપાછળ ખોટો રહેશે.

ફૂલોના રંગોને ચૂમે

ભમરો તોયે ભોંઠો રહેશે

દુનિયા આખી ભરચક માણસ

પણ માણસનો તોટો રહેશે.

મિલકતમાં ઉરુની પાછળ

યાદો દેતો ફોટો રહેશે.  …….. ઉર્વી પંચાલ

 

એક હિન્દી ફિલ્મી ગીત યાદ આવે છે, મૈ જિંદગી મેં હરદમ રોતા હી રહૂ આવા બીજા કેટલાય ગીતો છે. જો કે સમયે બહુ ગમતા કબૂલવું પડે ! દેવદાસનો જમાનો જુદો હતો….. આજે તું નહીં ઓર સહીકે તેરી હાર ખુશીમે હો મેરી ખુશી, મુહબ્બત મેં યે જરૂરી નહી, મુહબ્બત હૈ યે, જીહજુરી નહી નો જમાનો છેમૂળે વાત છે કે રડીને જિંદગી કુરબાન કરતાં, જે થયું થયું, એને ભૂલીને ખુશી લાવવાની વાત વધુ અપીલ કરે છે સાચું. હવે દેવદાસ હીરો લાગે ! ખેર, તો પ્રેમની દુનિયાની વાત થઈ પણ જીવનને સમગ્રપણે જોઈએ તો પણ રોતા રહેનારા લોકોનો તૂટો નથી. એની દૃષ્ટિ તદ્દન નકારાત્મક હોય છે. જે પણ મળે એમાં વાંધા કે ઓછપ શોધી કાઢવામાં ઉસ્તાદ હોય છે. પોતે તો દુખી થાય અને પોતાની સાથે જીવનારાઓને પણ દુખી કર્યા વગર છોડે નહીં.

નિરાશાવાદી માણસોની સમસ્યા બહુ મોટી છે. ડગલે ને પગલે ચોઘડિયા જોઈને કામ કરવામાં માનશે. કેમ કે પોતાની જાત પર તો એને કોઈ ભરોસો નથી હોતો. એકબાજુ કિસ્મતમાં માનશે અને તોયે ચોઘડિયાઓ જોશે. શું કરે ગ્રહો અને નક્ષત્રો જો માણસને પોતાનામાં વિશ્વાસ હોય ! સ્વતંત્ર રીતે વિચારી શકે, વર્તી શકે. આવા સદાયના પરજીવી પ્રાણીઓ પાછા પાડવામાં ક્યારેય પાછી પાની કરે સ્વાભાવિક છે ! તો કદી એનો  સૂરજ ઊગે કે કદી એને સમજણનું અજવાળું મળે ! અંધારા ફંફોસતું  ને અંધારા ફાકતું એનું અસ્તિત્વ અંધારામાં વિલુપ્ત થઈ જાય.   

આવા લોકોનો સાથ કોણ પસંદ કરે ! લો, આને રડવાનું વળી બીજું કારણ ! એની પાસે પોતાના દુખોની વાત હોય અને એય વળી એણે સમજેલા કે ઉપજાવેલા ! બીજાની દૃષ્ટિએ એમાં દુખ જેવુ કઈ હોય નહી એવું બને ! રાઈનો પર્વત કરવાની કરામત એને હાથવગી હોય ! કાશ, કમાલ ખુશીને બેવડાવવામાં વાપરતા હોય !

હમણાં સમાચારમાં વાંચ્યું કે અકસ્માતે ઘવાયેલા માણસની મદદ કરવાનું તો દૂર, એને કલાકો સુધી કણસતો મૂકી લોકો એની બેગ, મોબાઈલ બધું લઈ ગયા ! એમ લાગે કે માનવતા જેવું કાંઇ રહ્યું નથી ! ઓક્સિજનના અભાવે બાળકોના મોત વાંચીએ ત્યારે માણસાઈની ખોટ તો સાલે પણ સાવ એવું નથી . ક્યાંક ખૂણેખાંચરે હીરામોતીય મળી આવે છે. નીલ ઘોષ નામના યુવાનને ભૂખ્યા લોકોનું પેટ ઠારવાનો વિચાર આવ્યો અને એણે મિત્ર આનંદ સાથે મળીને આ બાબતમાં પૂરું સંશોધન કરી રોબિનહૂડ આર્મી નામની સ્વયંસેવકોની આખી ફોજ ઊભી કરી. રેસ્ટોરામાંથી વધેલું ખાવાનું લાવીને લોકો ફૂટપાથવાસી ભૂખ્યા ગરીબોને વહેંચી દે છે. એમની સેવાને એટલો પ્રતિસાદ મળ્યો છે કે ઘણી રેસ્ટોરાં હવે લોકો માટે ખાસ વધારે ખાવાનું બનાવે છે. હરખથી છલકાઈ જવાય એવા સમાચાર છે કે કાર્યમાં જોડાનાર મોટાભાગના યુવાનો છે ! લો, આપણું ભવિષ્ય ઉજળું છે…       

આવી કૈંક વાતો છે જે માણસને ફોટો થઈ ટિંગાયા પછીય જીવતો રાખે ; કોઈકના હૈયામાં, કોઈકની આંખોમાં, કોઈકના વિશ્વાસમાં. બાકી પોતાના પેટ પૂરતું રળી ને ખાઈપીને તો સૌ જીવે છે ! પ્રાણીઓ પણ આટલું તો કરે છે. એને રળવા જવું નથી પડતું   !

 

Posted by: readsetu | સપ્ટેમ્બર 19, 2017

તમારું બાળક સુરક્ષિત છે ?

અમદાવાદમાં શાહપુરની એક મ્યુનિસિપલ સ્કૂલમાં આઠ વર્ષની બાળકી પર આચાર્યે કરેલા બળાત્કારના સમાચાર આજે સવારના પહોરમાં વાંચવા પડ્યા. કમકમાટી છુટી જાય એ તો કઈ કહેવાની વાત નથી. આવા સમાચારો ચારે બાજુથી આવ્યા જ રાખે છે. ત્યારે એમ થાય છે કે આ સમાજને શું થઈ ગયું છે ? આવા નરાધમોને કેદ, જન્મટીપ કે ફાંસી સજા પૂરતી નથી. અમુક દેશોમાં આરોપીને જીવ જાય ત્યાં સુધી પથ્થરો મારીને મારી નાખવામાં આવે છે એવી જ ક્રૂર સજા હોવી જોઈએ. એ અનહદ પીડા ભોગવીને મરે એવી સજા ઝડપથી થવી જોઈએ. અલબત્ત હું જાણું છું કે આપણા દેશમાં આવું શક્ય નથી. પણ આવા કેસનો જલ્દી નિકાલ થાય અને આરોપીને સજા થાય એટલું તો થઈ શકે. વરસોનાં વારસો વીતી જાય અને અનેકવાર આરોપી મામૂલી સજા ભોગવી છૂટી જાય કે ક્યારેક નિર્દોષ પણ છૂટી જાય ત્યારે આપણા ન્યાયતંત્ર પર શક જાગે છે. મૂળ વાત આવા લોકો પર ધાક બેસાડવાની છે જે ઝડપથી સજા થાય તો જ થઈ શકે.

આટલી નાની બાળકીએ કેવી યાતના ભોગવી હશે એનો અંદાજ કોઈપણ સહૃદય માનવી લગાવી શકે છે અને આવી ઘટના એના જીવન પર હમેશ માટે જે કારમા ઘા છોડી જાય, એના માનસિક સંતુલનને ખોરવી દે એની ભરપાઈ કેવી રીતે થઈ શકે ? એનું બાળપણ તો નંદવાઈ જ ગયુ પણ એ ક્યારેય સામાન્ય જીવન પણ જીવી શકતી નથી. હવે તો બાળકી જ નહીં, તમામ બાળકો પર આ ખતરો તોળાઈ રહ્યો છે અને એ મ્યુનિસિપલ સ્કૂલથી માંડીને ખાનગી અદ્યતન સ્કૂલો સુધી ! 

આવા રાક્ષસી લોકોની માનસિકતા બદલવામાં પેઢીઓ લાગી જાય પણ બાળકોને સંભાળવાનું વિચારીએ. બાળક કોઇની સાથે એકલું ક્યાંય ન જાય એ માટે એને શિક્ષિત કરીએ. અજાણી વ્યક્તિ જ નહીં, શિક્ષક કે આચાર્ય પણ એને એકાંતમાં બોલાવે તો એ શિસ્તનો ભંગ કરીને પણ ન જ જાય એવું એને શીખવીએ. એને સારા ને ખરાબ સ્પર્શની સમજ આપીએ. કોના ઉપર ભરોસો કરાય ને કોના ઉપર નહીં એ સમજાવીએ. ચોકલેટ કે બીજી વસ્તુઓની લાલચમાં એ આવી ન જાય એવી સમજ આપીએ અને આ બધા શિક્ષણ ઉપરાંત મારી દૃષ્ટિએ સૌથી મહત્વની બાબત છે, બાળકના અત્યંત અંગત મિત્ર થઈને રહીએ. બાળકને માબાપનો જરાય ડર ન હોવો જોઈએ. માબાપનો અગાધ અને સતત પ્રેમ એ બાળક માટે સૌથી મોટી સુરક્ષા છે. રોજેરોજ બાળક સાથે એના આખા દિવસની વાતો કરીએ. સાંભળીએ. આવા કૃત્યો મોટે ભાગે એક દિવસમાં નથી થતાં હોતા. આવી વ્યક્તિઓ મોટે ભાગે પહેલા શિકાર શોધતી હોય છે. અત્યંત શરમાળ, દબાયેલા કે ડરપોક બાળકોને એ શોધે છે જેથી એના કરતૂતો બાળક જલ્દી કોઈને કહી ન શકે. ક્યારેક લાલચ અને ક્યારેક ધમકાવીને એ એનું શોષણ કરે છે. જો બાળક માબાપ સાથે ખુલ્લા મને જીવતું હશે, પોતાની બધી વાતો શેર કરતું હશે તો માબાપને આનો ખ્યાલ આવ્યા વગર નહી રહે. બાળક પ્રેમથી ભીંજાયેલું હશે તો એનો આત્મવિશ્વાસ બુલંદ હશે અને એ કોઇથી ડરશે નહી.

બાળક સૌથી વધારે મમ્મીથી જોડાયેલું હોય છે. મમ્મીઓ, સૌથી પહેલા તમારા બાળક માટે પૂરતો સમય ફાળવો. એની ખૂબ નજીક રહો. બની શકે તો બાળકને વાન કે સ્કૂલબસમાં મોકલવાને બદલે જાતે જ લેવા-મૂકવા જવાનું રાખો તો બાળકની આજુબાજુની પરિસ્થિતી પર નજર રહેશે. એની આજુબાજુ કેવા લોકો છે એનું ધ્યાન રહેશે. એના શિક્ષકોને વધુ ને વધુ મળતા રહો. બાળકને ક્યારેય એકલું ન પાડવા દો. બાળકના દાદા-દાદી એ બાળક માટે સૌથી વધુ સુરક્ષિત અને આત્મીય વ્યક્તિઓ છે એ સમજો. જ્યાં તમને સમય નહીં હોય ત્યાં એ સંભાળી શકશે.

 

Older Posts »

શ્રેણીઓ