Posted by: readsetu | February 22, 2017

Kavyasetu 272 Jayesh Bhogayata

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ > 21 ફેબ્રુઆરી 2017

કાવ્યસેતુ 272    લતા હિરાણી

તને

મેં ચિતા પર મૂકી હળવાશથી

બધા ઘોંઘાટ કરે કે

આખા શરીરે ખૂબ ઘી ચોપડી દો

શરીર ઝડપથી બળશે !

સૌ પ્રથમ

મેં તારા કપાળ પર આંગળીઓ ફેરવી ઘીવાળી

તું કેવો મજાનો ગોળ લાલ ચાંદલો

ઓઢીને ઘરમાં ફરતી 

ખૂણામાં સંતાતું અંધારું પણ લાલ લાલ !

પછી તારા પગના તળિયે

તારી ખરબચડી યાત્રાનાં વરસો પર મને સ્પર્શનો લેપ કરી

તારો થાક ઉતારવાની ઝંખના હતી,

પણ તારા પગ ક્યારેય અટક્યાં નહીં.

હવે મારી ઘીવાળી આંગળીઓને જોયા કરું

તું જ કહે મારા હાથ ક્યાં લૂછું ?

મારી નજર પડી તારા કોરાકટ્ટ સાડલા પર

મા, લૂછી નાખી આંગળીઓ !

શેરીમાંથી રમીને આવતોક

તને વળગી પડતો, ઓઢી લેતો

તારો મેલોઘેલો સાડલો

ઘરકામની સુગંધથી સુંવાળો !

મને બહાર આવવાની જરાપણ મરજી નહીં

પણ આજે તારા કોરાકટ્ટ સાડલાની ધાર વાગી

મને સાવ અજાણ્યો !

ઘીના પ્રતાપે કઠોર જ્વાલાઓ ફૂંકાવા લાગી,

કોરાકટ્ટ સાડલાની હૂંફમાં તને સુખ પામતી જોવા લાગ્યો…… જયેશ ભોગાયતા

 મા હૂંફ આપે છે, હાશ આપે છે અને પોતે કદી પામતી નથી ! એનું સંતાન, જેના મનમાં પોતાની માને હાશ આપવાની ઝંખના છે એને માટેય એ ક્ષણ આવતા આવતા આખરે માની ચિતાની આગ સુધી પહોંચી જવાયું હોય છે, જ્યાં એ નક્કી નથી કરી શકાતું કે માને કદાચ હવે સુખ મળ્યું કે શું ? જીવનભર તો એના હાથ પગ ક્યારેય અટક્યા નહીં. શ્વાસ અને લોહીના પરિભ્રમણ સાથે તાલ પૂરાવતા જ રહ્યા. માને રાહત આપવા આમ કરીશનું આયોજન આવતીકાલને આજમાં ઓગળતું રહ્યું. સરવાળે છેલ્લી ઘડીએ આંખ સામે સતત અને સખત પરિશ્રમભર્યું જીવન ધુમાડો બનીને વિલીન થતું રહ્યું…

હવે સ્મરણોમાં છલકાય છે મા. એને માટે પોતાની જાતની કોઈ અગ્રતા જ નહોતી. પોતાના સુખ-સુવિધા કે આરામ-સગવડનો એણે ક્યારેય વિચાર જ ન કર્યો, જીવનયાત્રા સમાપ્ત થવા સુધી. સંતાન કાશ……ના કઠેડામાં કેદી બનીને કોરું કલ્પાંત કર્યા કરે છે. અલબત્ત માને કોઈ ફરિયાદ નથી. એણે તો પોતાનું જીવનકર્મ પૂરું કર્યું છે. આ માત્ર નાયકની જ નહીં, મોટાભાગના સંતાનોની વ્યથા છે. 

માના લલાટના લાલ ચાંદલામાં એનું પોતાનું જ નહીં, આખા ઘરનું સૌભાગ્ય છે. પિતાનું અસ્તિત્વ જૂતાની આવનજાવનમાં સીમિત રહી શકે પણ માનો ચાંદલો દિવસ રાત ઘરના ખૂણે ખૂણે એક નમણું હૂંફાળું અજવાળું ફેલાવ્યા કરે. બાળકની આંખમાં એ જ તગતગ્યા કરે. એના માટે એ જ સૂરજ ને એ જ ચંદ્ર. માનો ઘરકામ અને રસોડાની ગંધવાળો સાડલો બાળકને છુપાવા માટે કેવી ઓથ બને ! દોસ્તો સાથેની સંતાકૂકડી હોય કે પિતાના  રોષથી બચવું હોય. માનો સાડલો ઈશ્વરની છાયા. માત્ર છુપાવા માટે જ નહીં, બાળક એનાથી પોતાના હાથ લૂછે કે નાક રગડે, માની આંખોમાંથી માત્ર વહાલ નીતરે. હવે એના શબ પર ઓઢાડેલા કોરા સાડલાની ધાર મનને વાગે છે અને એનો કશો ઉપાય નથી.            

 

 

   

 

Posted by: readsetu | February 13, 2017

Kvyasetu 271 Dharini Solaki

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ > 7 ફેબ્રુઆરી 2017

કાવ્યસેતુ 271   લતા હિરાણી

મારાં સપના
તારાં સપના જેટલાં
મોટાં નથી
તું મને
જે બતાવે છે
એમાંથી કેટલુંક
મેં મારી હથેળીની
બંધ મુઠ્ઠીમાં
સાચવી રાખ્યું છે
એ મુઠ્ઠી ખોલવાનો
હજુ સમય નથી
પણ
એક દિવસ
એ જરૂર ખુલશે
જ્યારે
તારી હથેળીનો સ્પર્શ
ત્યાં ઘર કરી જશે
સદાને માટે   …………ધારિણી સોલંકી                       


સપનાં શ્વાસ જેટલા જ સત્ય છે અને શ્વાસ જેટલા જ અવિશ્વસનીય ! એનો સાથ સુખને હિલોળે ચડાવી શકે પણ એ ક્યારે સરકી જાય અને દગો દઈ દે એનો કોઈ ભરોસો નહીં ! સપનાં જોવાનો અને સિદ્ધ કરવાનો સૌને અધિકાર છે  પણ અબ્દુલ કલામ, કલ્પના ચાવલા કે મેરીકોમ ટોળામાં નથી મળતા. હા, એવું સપનું જોવાનું સપનું સૌ કોઈ સેવી શકે કેમ કે એ ઊઘડતી સવારનું હતું, ઝળહળતી બપોર લાવવાનું સપનું હતું બાકી સપનું તો હિટલરેય જોયું હશે જેને માનવજાત ભૂલાવવાનો પ્રયાસ કરતાં કરતાં થાકી જશે !

કોઈ માનવી સપનાથી વંચિત નથી. ઇચ્છાઓના આક્રમણથી કોઈ બચી શકતું નથી. ગમતાનો સંગાથ સૌ કોઈ ઇચ્છે છે. એમાંય વ્યક્તિ જ્યારે પ્રેમમાં પડે છે ત્યારે સપનાંઓની વણઝાર શરૂ થઈ જાય છે. એકમેકનો સાથ નવી દુનિયાને જન્માવે છે. ‘તેરે-મેરે સપને’નો પ્રેમમાં નવો અધ્યાય જન્મે છે. અલગ અલગ રંગોમાંથી એક રંગ બનવાની મીઠી પ્રક્રિયા શરૂ થાય છે. કોઈક છવાઈ જાય છે, કોઈકને છુપાવું ગમે છે, જે આખરે હૂંફાળા સહઅસ્તિત્વનો સહિયારો પ્રયાસ હોય છે.  બે હાથ આમ તો માણસને જીવવા માટે પૂરતા છે પણ ઝઝૂમવા માટે બીજા બે હાથનો સાથ ઉત્સાહ પેદા કરે છે. હથેળીઓની હૂંફ રોમેરોમમાં નવો સંચાર જગાવે છે.  

દરેકની હથેળીમાં પોતાનું આકાશ છે. હથેળીમાં અંકાયેલી રેખાઓમાં કેટકેટલા મેઘધનુષ રચાતા હોય છે. અલબત્ત સૌની આંખના સપના એના પોતાના માપના હોય છે પણ સંપૂર્ણ હોય છે. સપનાની સરખામણી હોય શકે નહી તોય અહી નાયિકા કહી બેસે છે, “મારાં સપના, તારાં સપના જેટલાં મોટા નથી.” સમર્પણ અને સ્વીકાર એ સ્ત્રીનું  સ્વભાવગત સૌંદર્ય છે. સંબંધમાં ધીરજ એ પણ સ્ત્રીની પ્રકૃતિગત ઊર્જા છે. આમ ન હોત તો ગર્ભધારણથી માંડીને પાંખો આવવા સુધી એ બાળકનું જતન કેમ કરીને કરત ! એટલે જ હથેળીની સીલવટોમાં નાયિકા ઘણું સંતાડીને રાખે છે. ધીરજ ધરીને બેઠી છે, કોઈના સ્પર્શના સાકાર થવાની ઘડી સુધી. એ અંતિમ પડાવ છે, મનચાહી મંઝિલ છે.

સમય ક્ષણમાં પૂરો થાય છે ને સદીમાંય બંધાતો નથી. સમય સાપેક્ષ છે, એનો પોતાનો અંદાજ  છે. પ્રિયની ઝંખના સમયને બાથમાં લઈને બેસે છે. પ્રિયનું મિલન સમયના સીમાડાઓ અનંત સુધી વિસ્તારી દે છે અને ત્યારે  આખેઆખું આકાશ ચૂપચાપ આવીને હથેળીમાં બેસી જાય છે. એક હૂંફનો ઘૂઘવતો દરિયો હસ્તરેખાઓને બે કાંઠે છલકાવી દે છે. હૈયામાં સંપૂર્ણતાનો સાગર સમાઈ જાય છે. જીવનને અનુભવનાર કહેશે, આ પણ એક સપનું નથી !  ખરી વાત છે, જીવન આખું સપના જોયા જ કરવાના છે …. નિત નવા, એક પછી એક…. એક દોડ જે હાંફયા વગર કે હાંફીને શ્વાસ અટકે ત્યાં સુધી જીવવાની છે….   

 

Posted by: readsetu | February 1, 2017

Kavyasetu 27 Ravindranath Tagore

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ > 31 જાન્યુ 2017

કાવ્યસેતુ 270  લતા હિરાણી

વ્હાલા ! મને માફ કર

વ્હાલા ! હું તને ચાહું છું.

મારા પ્રેમને માટે મને માફ કર.

પંથભૂલ્યા પંખીની પેઠે હું ઝડપાઇ ગઈ છું.

મારું હૈયું હાથ ન રહ્યું, આવરણ સરી પડ્યું અને એ ખુલ્લુ પડી ગયું.

વ્હાલા, એને કરુણાથી વીંટી લે અને મારા પ્રેમને માટે મને માફ કર. 

વ્હાલા ! તું મને ચાહી ન શકે તો મારી પીડાને માટે મને માફ કર. 

દૂરથી મારા પ્રત્યે શંકાની નજરે ન જો.

હું ચૂપચાપ મારા એકાંતમાં ચાલી જઈશ, અંધારે ખૂણે બેસી જઈશ.

હું મારી અનાવૃત લજ્જાને બને હાથે ઢાંકી દઇશ.

વ્હાલા ! મારા ભણીથી તારું મોં ફેરવી લે અને મારી પીડાને માટે મને માફ કર. 

અને વ્હાલા ! તું મને ચાહતો હોય તો મારા હરખને માટે મને માફ કર. 

મારું હૈયું સુખના જુવાળમાં ઢસડાઈ જાય ત્યારે

મારા એ જોખમી સ્વૈરાચાર પ્રત્યે હસીશ નહીં.

જ્યારે હું મારા સિંહાસન પર બિરાજીશ

અને મારા પ્રેમના જુલમથી તારા ઉપર શાસન કરીશ

જ્યારે દેવીની જેમ હું તારી મારા માટેની ચાહના સ્વીકારીશ

ત્યારે ઓ વ્હાલા ! મારો એટલો ગર્વ સહી લેજે

અને મારા હર્ષ માટે મને માફ કરજે… રવીન્દ્રનાથ ટાગોર અનુ. દક્ષા વ્યાસ

કેટલાં સરળ શબ્દો અને છતાંય હૃદયની આરપાર ઉતરી જાય એવી કવિતા ! એક સ્ત્રી પ્રેમથી છલોછલ હોય તો આવું કૈંક કહે. વાત એક પુરુષ સમજી શકે અને વ્યક્ત કરી શકે એય એક સુંદર ઘટના છે. સ્ત્રીના ભાવોને વર્ણવતી કવિતાઓ પુરુષ કવિઓએ લખી છે પણ એમાં શૃંગાર અભરે ભર્યો હોય છે. મને લાગે છે કે પુરુષ સ્ત્રી પાસેથી જેવા શૃંગારિક ભાવો ઇચ્છે છે એને લોકોએ કવિતામાં વર્ણવ્યા છે. ટાગોરને દુનિયા આખી સલામ કરે છે અને હું પણ. કેમ કે સ્ત્રીનું હૃદય એમણે આમાં ઠાલવ્યું છે. પ્રેમમાં સ્ત્રીની ઉત્કટતા એટલી સબળતાથી વ્યક્ત થઈ છે કે એના સ્ખલન પ્રત્યે પણ હૈયામાં મધુર સ્પંદન જાગે. એનું આવરણ ખસી ગયું છે પણ એને કરુણાથી વીંટી લેવાની વાત છે. પ્રિયતમ જો ચાહી ન શકે તો આ સ્વૈરાચાર માટે માફ કરી દે કેમ કે આખરે તો પ્રેમે જ નાયિકાને ભાન ભૂલાવ્યું છે. પ્રિયતમ પાસે નાયિકા માફી જ માંગ્યા કરે છે. એ પ્રેમ કરતો હોય તો હર્ષાવેશ માટે અને ન કરતો હોય તો પીડા માટે ! પ્રેમ પીડાનો જ પર્યાય છે.

નાયિકા નાયક પર શાસન કરવા માગે છે પણ અહીયે એ સમર્પણનો ભાવ નથી ભૂલતી. એનું હૃદય ગર્વથી ભરાઈ જશે, એ ઈચ્છે છે કે પ્રિયતમ એને આધીન થઈ જાય અને તોય એ પ્રેમીને વિનંતી કરે છે કે મારા ગર્વને તું સહી લેજે ! ભાવવિભોર કરી દેતા આ કાવ્યમાંથી પસાર થતાં મને આ ગીત યાદ આવે છે, તુમ અપને ચરનોમે રખ લો મુઝકો, તુમ્હારે ચરનોકા ફૂલ હૂ મૈ, મૈ સર ઝુકાયે ખડી હૂ પ્રીતમ, કિ જૈસે મંદિરમે લૌ દિયેકી, છુપા લો યુ દિલમેં પ્યાર મેરા કિ જૈસે મંદિરમે લૌ દિયેકી….”      

 

      

Posted by: readsetu | January 29, 2017

Kavyasetu 269 Tejas Dave

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ > 24 જાન્યુઆરી 2017

કાવ્યસેતુ 269  લતા હિરાણી

જે થાય કરી લે

તારી સામે મારી ઇચ્છા લે આ મૂકી, તારાથી જે થાય કરી લે;
સૂરજ સામે આંખ અમારી બે આ મૂકી, તારાથી જે થાય કરી લે.

ધક્કા મારી-મારીને તેં કીધુંતું કે, ‘અહીંયા કદી ન પાછો ફરતો’,
તેં દીધેલી ધમકી ગજવે મેં આ મૂકી, તારાથી જે થાય કરી લે.

ડૂબી જવાને માટે નીકળ્યો નથી લઈને હોડી, દરિયા, સમજી લેજે!
છિદ્ર પડેલી હોડી તરતી એઆ મૂકી, તારાથી જે થાય કરી લે.

ઝાડ કહે કે, ‘એક જ તણખે આખું જંગલ ખાક થશેપણ જંગલ રચવા-
એક જ કૂંપળ કાફી છે ને તે આ મૂકી, તારાથી જે થાય કરી લે.  – તેજસ દવે

સર્જકની નવ્યચેતના, ખુમારીથી છલોછલ અભિવ્યક્તિનો આ ગઝલમાં અનુભવ થાય છે. યુવાકવિનો યુવામિજાજ અહી શબ્દે શબ્દે પ્રગટે છે. ખૂબ જાણીતા શબ્દપ્રયોગ ‘તારાથી જે થાય તે કરી લે’ને રદીફ બનાવી કેવા ઊંચા નિશાન તાક્યા છે ને પામ્યા છે ! આટલી લાંબી રદીફ નિભાવવી અને તેય ક્યાંય આયાસ ન વરતાય એ રીતે, ભાવનો અસ્ખલિત પ્રવાહ સહજ જ વહ્યે જતો હોય એમ નિભાવવી એ કુશળતા માંગી લે છે.  

‘તારાથી જે થાય, કરી લે’ બોલ્યા નહી હોય તોય અનેકવાર સાંભળ્યુ તો હશે જ. આ શબ્દોમાં શરણાગતિ નથી, વિદ્રોહ પણ નથી. ખુમારી છે, આત્મબળનો પડઘો છે. પરિસ્થિતી ચાહે કોઈ પણ હો ! સવાલ સાધનનો નથી, સાધનાનો છે. ડિમાન્ડનો નથી, ડેડીકેશનનો છે. આ ભાવપ્રવાહમાં ગાંધીજી યાદ આવે. મૂઠીભર આવડત ને ચપટીભર સાધનો પણ કેવો અડીખમ મિજાજ કે આખી બ્રિટિશ સલ્તનતને એ કહી શક્યા, ‘શસ્ત્રો ઊગામ્યા વગર, અમે આ ઊભા આઝાદી માટે, થાય એ કરી લો !’ આટલા મોટા સૂરજ સામે બે આંખનું તેજ પૂરતું છે, એ ચેતનાથી ભરીભરી હોય તો ! બે આંખના તેજ સામે સૂરજને અસ્ત થવું પડે છે ને અજવાળું સલામત રાખી શકાય છે. એ જ તાકાત છે જે નાનકડા દીવાને આભ ભરીને અંધારા સામે અડીખમ જલતો રાખે છે. પ્રથમ શેરમાં ‘લે આ મૂકી’ શબ્દપ્રયોગ પણ દાદ આપવી પડે એવો દમદાર રચાયો છે.

ધમકીને વશ થવાનું નાયકના સ્વભાવમાં નથી. સામેવાળો જે પણ કહે, એના શબ્દોની પોટલી ખિસ્સામાં મૂકીને છાતી કાઢીને ઊભા રહી શકાય. ‘થાય તે કરી લે’ કહેવું જરાય સહેલું નથી પણ ખુમારીથી કહેવાયા હોય તો આ ચાર શબ્દો સામે ચતુર્વિધ સેના હારી જાય. ‘પોતડીમાં જે બળ હતું એ દંડામાં નહોતું’ સિદ્ધ થયેલું જ ને ! એકવાર નીકળ્યા તે નીકળ્યા. મંઝીલ નક્કી છે, હોડી ને હલેસા, જે છે તે છે. દરિયો કરી કરીને શું કરી લેશે ? હોડીમાં છિદ્ર હોય તોય હૈયાની હામમાં કોઈ કચાશ નથી. આત્મબળમાં કોઈ ઉઝરડો નથી.  

ખુમારીના તેજને પ્રગટાવતી આ ગઝલનો અંતિમ શેર અદભૂત થયો છે. એકદમ તાજું અને નવીન કલ્પન ભાવકને સ્પર્શી જાય છે. એક તણખો દાવાનળ જગવી શકે તો સામે એક કૂંપળ નવું જંગલ રચી શકે ! પાયાનું સત્ય અને સત્યનો મિજાજ ! કવિએ અહી ખુમારી પ્રગટાવવા માટે આ બેય તત્વોને સામસામે મૂક્યા છે પણ વિનાશ આખરે નવસર્જનનો પ્રથમ તબક્કો છે. એ વાત પણ એટલી જ સાચી છે કે તણખો અને કૂંપળ એ સૃષ્ટિસર્જનના સાધનો છે. તણખો પેટની આગને ઠારી શકે છે, જીવનને રક્ષી શકે છે એ વાત ભૂલી શકાય નહીં. આ બંને મળીને જ નવજીવનની પ્રક્રિયા આગળ ધપાવે છે. જીવનનું સ્થાપત્ય આ બંને મળીને રચે છે. સામસામેના ધ્રુવો પૃથ્વીને સમતુલા બક્ષે છે. તણખો અને કૂંપળ, બંને હાથમાં હાથ ઝાલીને ઝંઝાવાતોને કહી શકે, ‘જીવન તો પાંગરતું જ રહેવાનું, તારાથી થાય તે કરી લે !’   

        

 

 

 

 

 

 

 

 

Posted by: readsetu | January 19, 2017

Kavysetu 268 Hiral Vyas

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ > 17 જાન્યુઆરી 2017

કાવ્યસેતુ 268  લતા હિરાણી

દિવાલો જાગી છે

ભીત ખખડાવો
તો બહુ બહુ તો શું થાય?
કદાચ સાંભળશે મારો સ્પર્શ
કહેવાય છે ને કે ભીંત ને પણ કાન હોય છે

ઘરની વાત બહાર જાય નહિ
એટલે
સ્ત્રીની આડે આવતી 
ભીંતમાં 
ક્યારેક તો મો….ટુ….
બાકોરું પડશે ને
આવશે તાજી…. હવા અંદર

ભીંત ચણીને 
જે બે ભાઇઓએ 
ઘરના બે ભાગ પાડ્યાતા
તેમાંથી આવશે 
એક માનો અવાજ
સંપીને રેજો દિકરા
સાંભળીને 
ભીંત પણ ખરી પડશે!  ..  હીરલ વ્યાસવાસંતીફૂલ


ભીંત ખખડાવો તો શું થાય ? આમ તો કશું થાય. ભીંત જડતાનું પ્રતીક છે. ભીંત ચણાઈ ગઈ એટલે વાત પૂરી. ઘરના બહેરા કાન એટલે ભીંત પણ અહીંયા ભીંત ખખડાવવાની વાત કંઈક જુદા સંવેદનો લઈને આવે છે

આપણી ભાષામાં એક રૂઢિપ્રયોગ છે કે કાંઇ વળવાનું નથી, ભીંતે માથા પછાડવા જેવુ છે. ખરી વાત છે ? કેમ કે દિવાલને પણ કાન હોય છે એવોય એક રૂઢિપ્રયોગ છે. બંને એકબીજાથી વિરુદ્ધ જતી વાત છે. મૂળ વાત છે કે પૃથ્વી પર કશુય જડ નથી. જડ દેખાતી વસ્તુમાંય એક ઠરેલું ચેતન હોય છે એવું તો વિજ્ઞાન પણ કહે છે. આવી વિપરીત જણાતી બાબતોનું સામાન્યીકરણ કરી શકાય. ભીંતનું ભીંતપણું તમારા હાથમાં છે. તમે ધારો તો એને કોયલની જેમ ટહૂકાવી શકો કે ઝાંઝરની જેમ રણઝણાવી શકો, ડૂસકાં ભરીને રડાવીય શકો. જરાક શબ્દફેર કરીને પેલા હિન્દી ગીતને આમ પણ ગાઈ શકાય, દીવારોસે યે મત પૂછો, દીવારોપે ક્યા ગુજરી હૈ…..’ આ શબ્દોને બહુ મોટું વૈશ્વિક સત્ય કહી શકાય. દિવાલોએ કેટકેટલી કથાઓ ભજવાતા જોઈ હશે ! કેટલા રૂદન, ડૂસકાં, અન્યાય, અત્યાચાર, પીડા, ગૂંગળામણના મૂક સાક્ષી બનવાનું દિવાલોને ભાગે આવ્યું હશે અને એની વ્યથા વ્યક્ત કરવા એની પાસે એકેય શબ્દ નહી ! એ એનાથીય મોટી પીડા !      

એ શબ્દો કવિ વહાવે છે. દિવાલોના અંદરના વંટોળને પારખે છે. દિવાલો દોડ્યા વગર ભેટી પડે છે, ચૂપચાપ રહીને આશ્વાસન આપી શકે છે. હાથ લંબાવતા સાથ આપી શકે છે. શબ્દો વગર અનુભૂતિ આપી શકે છે કે હું તારી સાથે છું આ અનુભૂતિ મેળવવા માટે સંવેદનશીલ હૃદય જોઈએ. ગૂંગળાતી ગુલામીની તીવ્રતા દિવાલને ખળભળાવી બાકોરાને જન્મ આપી શકે કે જ્યાંથી ખુદ દિવાલ તાજી હવા લઈને આવે.

માતાનો અવાજ એના જવાની સાથે ભીંતમાં ધરબાઈ ગયો છે જે ઘરની વચ્ચે ચણવામાં આવી છે. ભૌતિક રીતે નહીં ત્યાં પણ મનમાં ભીંત ચણાતા ઝાઝી વાર નથી લાગતી. સંપીને રેજો – માનો અવાજ આ ભીંત સંઘરીને બેઠી છે, એની અંદર એના ખળભળાવી નાખતા સ્પંદનો સચવાયેલા છે. એ ચૂપ છે પણ એક દિવસ, જ્યારે એનો ભાર નહીં ખમી શકે ત્યારે અચાનક ખરી પડશે. પછી ઢાંકવા માટે કશું નહીં બચ્યું હોય ! માનું કફન થઈને ઊભી થયેલી ભીંત રડી ઊઠશે, આ ભાગલા નહીં જોઈ શકે અને બેસી પડશે. ઘરની વાત બહાર ફેલાઈ જશે. હસવું ગાયબ થઈ ગયું હશે અને રડવા માટે ન તો ખોળો રહ્યો હશે કે ન ક્યાંય માથું ટેકવાય એવું રહ્યું હશે !

 

Posted by: readsetu | January 14, 2017

Kavysetu 267 Pratapsinh Dabhi ‘Hakal’

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ > 10 જાન્યુઆરી 2017

કાવ્યસેતુ 267  લતા હિરાણી

પંખી પોકાર

ઊડે આભમાં છો પતંગો તમારી, જરા સૂણી લેજો ચીસો પણ અમારી,

ખુદાએ દીધી છે ધરા જો તમોને, ગગન વિહરે છે સવારી અમારી.

સૂણી માવડીની રુદન ચિચિયારી, જટાયુ વીંધે આભની સૌ અટારી,

લઈ મોત માથે લડત આદરી છે, દશાનન કરે ઘાવ ઊંડા ને કારી.

જટાયુના વંશજ અમે સૌ ગગનચર, ન લંકેશના કોઈ બનશો સહોદર,

હજુ આજ પણ મોતને ભેટવાનુ ? ખૂની ખેલ ખેલો છો શાને ભયંકર ?

ઘણા તો પરોણા બનીને છે આવ્યા, તમારી ધરાનો સુણી સાદ આવ્યા,

કરી રાતવાસો ને નીકળી જવાના, નથી કાયમી ભાગ લેવાને આવ્યા.

અમે પંખ જોડી વિનવીએ છી’ તમને, સહઅસ્તિત્વ ધારી સ્વીકારી લો અમને,

મકરસંક્રાંતિ પુનિત પર્વ આવ્યું, ગગનમાં સુખેથી વિહરવા દો અમને. …. પ્રતાપસિંહ ડાભી ‘હાકલ’

પતંગ ચગાવવાનાની રમત જેણે શોધી હશે એણે કિશોરોની નિર્દોષ મજાની જ કલ્પના કરી હશે ! બની શકે કે પતંગોત્સવ કિશોરોના ભેજાની જ પેદાશ હોય ! પછી એમાં માનવીય સ્પર્ધા ભળી હશે અને પેચ લડાવવાની શરૂઆત થઈ હશે. એની તીવ્રતા વધતાં દોરીને કાચ પાવાનું શરૂ થયું હશે, તોય પંખીઓને કદાચ એટલું નહી નડયું હોય ! પણ હવે આજના સમયમાં ‘અમને બચાવો’ એવો પોકાર પંખીએ જ નહીં, માનવીએ પણ કરવો પડશે. આમ તો થવા માંડ્યો છે એમ કહેવું ખોટું નથી. મકરસંક્રાંતિની ચમક હજુ દૂર આભમાં છે પણ પતંગના દોરને કારણે માનવીના મૃત્યુના સમાચાર હાથવગા છાપે ચમકી ચૂક્યા છે. આ દર વર્ષે બને છે.

તહેવારોની ઉજવણી અંગે વિવાદો ચાલ્યા કરે છે પણ જ્યાં કોઈ જીવની હિંસા થતી હોય તો માનવીયતા જરૂર પોકારી પોકારીને કહેવાની કે ઉત્સવો ઉજવો પણ પક્ષીઓને ન મરવા દો. આપણે આંગણાના પક્ષીઓને બચાવીએ અને પરદેશી પંખીઓ તો આપણા અતિથી છે ! અતિથીની જીવના જોખમે પણ રક્ષા કરવી આપની સંસ્કૃતિ છે ! જીવનમાં તહેવારો જ વૈવિધ્ય લાવે છે. વર્ષભરના તહેવારો બાદ કરી દો તો જીવન શુષ્ક બની જાય. આધુનિક સમયમાં અને ખાસ કરીને શહેરોમાં તહેવારો જેવુ જ વૈવિધ્ય અને મનોરંજન સાવ હાથવગું થઈ ગયું છે એની ના નહીં પણ આ તહેવારો ત્યારના રચાયેલા છે જ્યારે રોજીંદી ઘટમાળ આવા દિવસોમાં જ તૂટતી અને જુદા રંગો પથરાતા. વળી તહેવારો માત્ર આનંદ માટે ક્યાં છે ? એની પાછળ ઋતુઓના બદલાવને વધાવવાનો અને એના સંદર્ભે માનવીના ખાનપાન બદલીને આરોગ્ય સાથે સાંકળવાનોય મોટો ઉદ્દેશ હતો. આકાશી રંગો બદલાય ને વાયરાના મિજાજ બદલાય એ માણવા માટે કેવી સરસ વ્યવસ્થા ! પર્યાવરણની ચર્ચાઓ કરવા કરતાં આમ પ્રકૃતિ સાથે જોડાયેલા રહેવું એ વધુ યોગ્ય. આ બધુ ધર્મ સાથે જોડાય એટલે સૌને સ્વીકાર્ય પણ બને. લગભગ બધા જ ધર્મોના તહેવારો પાછળ આવા કંઈક ઉદ્દેશ્યો રહેલા છે. માણસના સ્વાર્થે અને સ્પર્ધાની વૃત્તિએ એના રંગ બદલ્યા છે.   

જટાયુ પક્ષીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે ને દશાનન હિંસાખોરનું. અલબત્ત અહી પતંગ ચગાવનારાઓને દશાનન ન કહી શકાય કેમ કે એ પ્રવૃત્તિ સીધી હિંસા માટે નથી. એ આનંદ માટે છે. જે દોરીએ ઝૂલે છે પતંગ, એને કાતિલ ન બનાવીએ તો પતંગની ઉડાનમાં ભલે થોડો ફેર પડે, મજા તો રહેવાની જ. ઉડાન એટલે ઉડાન, એ ઊંચાઈને જ આંબે છે. ઊંચાઈ ઉન્નત અવસ્થાનું પ્રતિક છે. એક તરફ પતંગની ઉડાન હો ને બીજી બાજુ તલના લાડુ અને ચીકીના દીર્ઘ ઓડકાર હો, મજા માટે આથી વધુ શું જોઈએ ? બની શકે કે આવનારા દિવસોમાં પતંગો ચગાવવાની મોબાઈલ ગેઇમ આવે અને સ્ક્રીન પર જ પતંગો ચગાવાય જાય કે કપાઈ જાય…. નભમાં ભલે ને પક્ષીઓ વિહરતા રહે….

 

 

            

Posted by: readsetu | January 14, 2017

Kavya 266 Divya Modi

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ > 3 જાન્યુઆરી 2017                        

કાવ્યસેતુ 266  લતા હિરાણી

એકલી દુનિયા અહીં નડતર નથી

સ્હેજ પણ જ્યાં વહાલની હરફર નથી,

ત્યાં દીવાલો હોય તો પણ ઘર નથી.

સ્નેહની ક્યાંથી ઊગે કોઈ ફસલ,
લાગણીનાં કોઈ વાવેતર નથી.

એમ સમજીને તમે કોરાં રહો,
આંખથી વરસે છે તે ઝરમર નથી.

પ્રેમની બારાખડી ક્યાંથી લખું ?
ઘૂંટવા માટે હવે અક્ષર નથી.

ઉપવનોમાં પણ હવે ચર્ચાય છે,
પાનખરનો અમને કોઈ ડર નથી.

હું મને ક્યારેક નડતી હોઉં છું,
એકલી દુનિયા અહીં નડતર નથી.   – દિવ્યા મોદી

 ઘર અને મકાન વચ્ચે કેટલો ફેર છે ! મકાન શબ્દ એક જડતા સૂચક છે અને ઘર શબ્દથી એક હર્યોભર્યો ભાવ મનમાં ઊભરાય છે. દરેક મકાન ઘર બનવા સર્જાયેલા હોય છે. એની દિવાલોના પ્રત્યેક કણ કોઈના વ્હાલભર્યા સ્પર્શને અને હૂંફાળી સંભાળને ઝંખતા હોય છે. એમાં થતાં વસવાટની શરૂઆતની ક્ષણો આનંદથી સભર હોય છે. અંદર વસેલા શ્વાસ એને ઘર બનાવવામાં લાગી જાય છે. કોઈ ચીજવસ્તુની કે ફર્નિચરની જરૂર નથી હોતી. પોતાનો એક ઓરડો પણ બંગલાનો અનુભવ આપી શકે છે. ઘરની દિવાલોમાં બારી અને બારણાની પધ્ધતિ બહુ સૂચક છે. બારણાં એક પોતીકું જગત ઊભું કર્યાનો, સ્વત્વનો ને સંતોષનો અહેસાસ આપે છે તો બારીઓ અજવાસનો, મોકળાશનો

જિંદગી બહુ અજીબ ઘટના છે. જરાક વ્હાલ કરવાનું ચૂકી જઈએ અને એક આખું જીવન ચૂકયાનો વસવસો નડી શકે. બાળકને માથે વ્હાલથી હાથ ફેરવવાનું ચૂક્યા કે એને છાતીએ ચાંપવાનું ચૂક્યા ને પછી વૃદ્ધાવસ્થામાં એ ક્ષણો પારાવાર અજંપો આપે એવું બને. આંખથી ટપકેલા એક બિંદુને ઝીલવાનું ચુકાઈ ગયું અને જીવનમાં રણ ફેલાઇ શકે. હથેળીમાં વાવેલી હૂંફ વડ બની વીંટળાઇ શકે. માત્ર કોઈનો હાથ હાથમાં લઈને પંપાળી લેવો એય રોમ રોમ  અમ્રુત સીંચવાનું કામ કરી શકે. સમયના કેટલાય એવા ટુકડા જીવનમાં આવી મળતા હોય છે કે જ્યારે અક્ષરો આંખમાં લખાય ને વંચાય. કાગળ મૌન ધારણ કરી લે ને કીકીઓ કલરવ કરી ઊઠે. પાંપણથી પ્રસરેલા સંવેદનોનો પ્રવાસ આજની ને આવતીકાલની ક્ષણોને અજવાળી દે.

છેલ્લો શેર ખૂબ સરસ થયો છે. હું મને ક્યારેક નડતી હોઉં છું, એકલી દુનિયા અહીં નડતર નથી કેટલા ઝાડી ને ઝાંખરાં પોતાની અંદર ભર્યા હોય છે ! આમ જુઓ તો બહારના અવરોધો ક્યારેય એટલા નડતાં નથી જેટલું પોતાનું  જ મન ! એ જ ‘હા’ અને ‘ના’ કર્યા કરતું હોય છે. એટલું જ નહીં, પોતાની દરેક ઇચ્છા અનિચ્છા માટે એની પાસે એક મજબૂત કારણ પણ હાજર હોય છે. જે ખોટું કર્યું એને વ્યાજબી ઠેરવવા માટેના કારણો એની પાસે તૈયાર હોય છે. અહીં સ્વાભાવિક રીતે જ જાત સિવાય બીજા જ લોકો કે પરિસ્થિતિ સીધી કે આડકતરી રીતે વાંકમાં હોય છે.   સારું કે સાચું થાય અને એ આકસ્મિક હોય તો પણ એ બદલ શાબાશી મેળવવા એના ઝંડા ફરકાવવાનું એ ચૂકતું નથી. આ બધી મનની લીલા છે અને એને સમજવું પડે, એનો પાર પામવો પડે. પોતે જ પોતાને કેમ નડે છે એટલું સમજાય તો પાર ઉતરી જવાય !  

એટલે જ તો કવિ અશરફ ડબાવાલા કહે છે કે

ડૂબી ડૂબીને ડૂબવાનું શું માણસમાં ?

એક વેંત ઊતરો ને ત્યાં તો તળિયા આવે….

 

Posted by: readsetu | January 5, 2017

Kavyasetu 265 Anami

વાચકમિત્રોને ખાસ વિનંતી કે મને આ કવિતા મોકલનાર કવયિત્રીએ કવિતાની નીચે પોતાનું નામ નથી લખ્યું તો આપ અથવા આપના કાવ્યપ્રેમી લોકો મારફત આ કવયિત્રીનું નામ શોધી આપશો ? આભાર.

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ > 27 ડિસેમ્બર 2016

કાવ્યસેતુ 265  લતા હિરાણી (મૂળ લેખ)

હું માત્ર પત્ની

જ્યારે જ્યારે હું ઘરખર્ચનો હિસાબ કરું છું

ત્યારે લાગે છે કે હું એક રાજ્ય ચલાવું છું.

જ્યારે હું રસોડામાં રાંધવા ભરાઈ જાઉં છું

ત્યારે લાગે છે હું એક મહાન શેફ છું.

જ્યારે હું ઘરના માંદા સભ્યોને સંભાળું છું

ત્યારે લાગે છે કે હું સારી ડોકટર છું.

જ્યારે હું બાળકોને ભણાવું છું

ત્યારે લાગે છે કે હું સારી ગુરુ છું

જ્યારે હું છોકરાઓના ચિત્રોમાં રંગ પૂરું છું

ત્યારે લાગે છે કે હું સારી ચિત્રકાર છું.

જ્યારે હું મનની વાત કાગળ પર લખુ છું

ત્યારે લાગે છે કે હું સારી લેખિકા છું  

પણ

જ્યારે જ્યારે પતિ સામે આવે છે

ત્યારે લાગે છે કે હું માત્ર પત્ની છું

અને

બધાં ખિતાબો ખરી પડે છે….. અનામી

 

પ્રિય વાચકો, મારી પાસે આ કવિતા આવી. મને ગમી પણ કવયિત્રીનું નામ ગેરહાજર ! એટલે જ આ કૉલમ માટે પસંદ કરી, કદાચ આ પાનું કવયિત્રીને મારા સુધી પહોંચાડે ! આખી કવિતામાંથી પસાર થયા પછી જ તમે મારા શબ્દો સુધી પહોંચ્યા હશો એટલે આ બાબતે તમે મારી સાથે સમ્મત થશો કે સાવ સામાન્ય લાગતી શરૂઆત અંતે મનમાં ચચરાટ થાય એવી ચોટ આપી જાય છે, સ્ત્રીઓ તો આ ખૂબ સારી રીતે સમજી શકશે અને એ જ એનું કલાતત્વ.

એક ગૃહિણી સાચે જ એક રાજ્ય ચલાવતી હોય છે. ઘરના હિસાબકિતાબથી માંડીને મહેમાનોની સરભરા સુધીના બધા જ ક્ષેત્રો એ સરસ રીતે નિભાવતી હોય છે. મા પાસેથી જે શીખીને આવી અને એમાં પોતાના અનુભવો અને સમય સંજોગોએ જે ઉમેર્યું એ એનું ભાથું. ઘર ચલાવવા માટે એણે કોઈ અભ્યાસક્રમ કર્યો નથી હોતો કે નથી હોતી કોઈ વ્યાવસાયિક તાલીમ પણ તેમ છતાંયે આ બધુ સહજરીતે નિભાવવું એ સ્ત્રીના લોહીમાં વહેતું હોય છે. સંભાળ લેવાનું એને લગભગ શીખવવું નથી પડતું. નાનકડા દીકરા દીકરીના વર્તનને જોશો તો આ તરત સમજાઈ જશે.

અહીંયા મોટા ભાગની સ્ત્રીઓ અનુભવતી હોય એ ભાવ આરોપાયા છે. કેટકેટલા રોલ કુશળતાથી ભજવતી સ્ત્રીની કદર એના પતિને કેટલી હોય છે ? “પણ, જ્યારે જ્યારે પતિ સામે આવે છે, ત્યારે લાગે છે કે હું માત્ર પત્ની છું અને બધાં જ ખિતાબો ખરી પડે છે…..” આટલા શબ્દોમાં કવયિત્રીએ કેટલું બધુ કહી દીધું છે ! ઓફિસમાં પ્રમોશન માટે ટળવળતા કે વખાણના શબ્દો સાંભળવા માટે બોસને મસકા મારતા અથવા એકાદ નાનકડા ખિતાબ માટે ગૌરવથી ફુલાતા પતિને સ્ત્રીના કામને કે એની એકાદ કુશળતાનેય બિરદાવવાની જરૂર નથી લાગતી. પ્રશંસાના બે શબ્દો સાંભળવા સૌને ગમે છે, સ્ત્રીઓ એમાંથી બાકાત કેમ હોઈ શકે ? પણ મોટેભાગે એણે પોતાની પીઠ જાતે જ થાબડી લેવાની હોય છે. એ પછીય “આખો દિવસ તું કરે છે શું ? આટલુંય તારાથી ન થાય ?” આ શબ્દો કેટલીય ગૃહિણીઓએ અનેકવાર સાંભળ્યા હશે. દિવસભરના કામથી થાકેલી પત્ની પાસેથી પણ કેટલાય પતિ એના ‘દામ્પત્યજીવનના હકો’થી વંચિત ન રહી શકે, એય એક જુદી વાસ્તવિકતા છે. વોટ્સ એપના જોક્સમાં વારેવારે વગોવાતી સ્ત્રી એ પુરુષોના ભેજાની પેદાશ છે. સચ્ચાઈ આ કવિતામાં લખાયેલા શબ્દોની આજુબાજુ, ઉપરનીચે જીવે છે ! બાકી અપવાદ તો બંને પક્ષે હોય.

લ્યો ત્યારે, મારા વતી આ કવયિત્રીને શોધી અભિનંદન આપજો.

 

Posted by: readsetu | December 23, 2016

Kavyasetu 264 Ashok Chavda

દિવ્ય ભાસ્કર > 20 ડિસેમ્બર 2016

કાવ્યસેતુ  264   લતા હિરાણી

મને તારું સ્મરણ જડે

ફળિયેથી ઓસરી અને એકેક ઓરડે

તારાં ગયા પછી મને તારું સ્મરણ જડે.

દુર્ગંધ ઉચ્છવાસમાં કારણ વગર નથી,

મારી જાણ બહાર કૈ મારી ભીતર સડે.

મારા હ્રદયમાં આજ પણ બાળક જીવંત છે,

ઈર્ષા કે દ્વેષ મને ભાષા આવડે.

સુંદર મજાની ડાળને શું થઈ ગયું,

વૃક્ષનો વિચાર આવતો જ્યાં બેસું બાંકડે !

એથી ઘરની બહાર સહુ દફનાવવા ગયા,

બેદિલ મર્યા પછી ઘરમાં કોઈને નડે. …. અશોક ચાવડા

 જે સાથે છે (ભલે ભૌતિક રીતે હોય) એના સ્મરણની મધુરતા છે. એમાં જબરી મીઠાશ છે. ફરિયાદ હોય તોય ફરી યાદ છે. ગુસ્સો હોય તોય ગળે લગાડવાની ઝંખના જીવંત હોય છે. પણ કોઇની અંતિમ વિદાય પછીના સ્મરણો, મરણ પછીના સ્મરણો જીવવાનું દોહ્યલું કરી મૂકે છે. જીવીય નથી શકાતું અને મરીયે નથી શકાતું. આખું ઘર, ફળીયાથી માંડીને ઓરડો, અરે બારીબારણાં ને દીવાલો પણ એના સંઘરેલા સ્મરણો રેલાવ્યા કરે છે. ઘરની એકેએક ચીજવસ્તુમાં એના અસ્તિત્વની સુગંધને રેલાવ્યા કરે છે. અહીં કવિના ભાવસામ્રાજ્યમાંથી ટપકતી વિદાયની વાત કોઈ ચોક્કસ સમયખંડ પૂરતી હોય તો પીડા મધુર છે અને જો કાયમી વિદાય હોય તો બહુ વસમી છે.

બહુ સરસ રીતે કવિએ શ્વાછોશ્વાસની સામાન્ય દૈહિક ઘટનાને આંતરજગત સાથે વણી લીધી છે. અંદર શું સંઘરાયેલું છે અને એની શું પ્રક્રિયા છે એની સામાન્ય રીતે આપણને ખબર હોતી નથી. આપણાં વિચારો, શબ્દો, વર્તન આ બધુ આપણાં આંતરજગતનું દ્યોતક છે. કોઈ શબ્દ અચાનક આવીને જીભ પર બેસી નથી જતો કે પછી ગમતા, અણગમતા વર્તનના મૂળિયાં પણ ઊંડે છુપાયેલા હોય છે. ભાવ, પ્રતિભાવ ભલે ક્યારેક સહજ હોય પણ ક્યારેક આપણનેય નવાઈ લાગે એવો અનાયાસ પ્રગટ થઈ જતો હોય છે. માનસશાસ્ત્રીઓ એના કારણો શોધવામાં પારંગત હોય પણ આપણેય જો મંથન કરીએ તો મૂળ સુધી જઇ શકાય છે. અહીં સ્થૂળ દુર્ગંધની વાત નથી. વર્તનમાં રહેલી નકારાત્મકતાની વાત છે જેનું કારણ ક્યાંક આપણો અહમ કે સ્વાર્થવૃત્તિ, દ્વેષ વગરેમાં હોઇ શકે. દુર્ગંધનું કારણ સડો હોય એ સામાન્ય વાતને એક કાવ્યમય ઊંચાઈ મળી છે.

પછીના શેરમાં જરા જુદી વાત લઈને કવિ આવે છે. બાળક ઈર્ષ્યા કે દ્વેષની ભાષા નથી જાણતું. એના હૃદયમાં પ્રેમ અને પ્રેમ સિવાય કશું હોતું નથી. માણસમાં કોઈપણ ઉમરે એકાદ ખૂણામાં બાળક જીવતું હોય એ બહુ સુખદ ઘટના છે. દરેક પરિસ્થિતિમાં જો અંદરનું એ પાસું ધબકયા કરે તો એ ઝંઝાવાતો સામેય લડી શકે. આ અઘરું છે તોય જેટલું શક્ય હોય એટલું રાહત આપનારું તો ખરું જ.     

બાંકડો એ થાકેલા રાહદારીની હાશ છે. પરસેવે રેબઝેબ મજૂર માટે સ્વર્ગ છે પણ બેસીને લાંબુ વિચારનારા માટે કંઈક જુદું જ છે. લાકડાના બાંકડા પર બેસીને અહી તો કવિને ડાળીના વિનાશનો વિચાર આવે છે. એ ન્યાયી પણ છે. પર્યાવરણના વિનાશ માટે સૌએ સાવધાન થવું જોઈએ. વૃક્ષો વગરની દુનિયા કેવી ભયાનક હશે, હવા કેટલી વિષમય હશે ! સિમેન્ટના બાંકડા જોતાં મને બીજી અકળામણ થાય છે. ત્યાં રાજકારણીઑના નામો કોતરાયેલા હોય છે. એ બધુ બને છે પ્રજાના પૈસે ! એમાના કોઈ નેતાએ પોતાના ખિસ્સામાંથી પૈસા કાઢીને બાંકડો બનાવ્યો હોય એવું નથી હોતું ! પણ પારકે પૈસે પોતાના નામ કોતરાવવાની કેવી દુર્ગંધયુક્ત વાસના ! 

અને છેલ્લો શેર. ચાહે દફનાવવાનું હોય કે અગ્નિસંસ્કાર ! ઘરની બહાર, ગામથી દૂર એ વિધિ થાય. આ પણ જીવનની સહજ ઘટના છે. કવિની નજર એને જુદી રીતે નિહાળે છે. મર્યા પછી એ કોઈને નડે નહીં. આનો પોઝીટીવ અર્થ લઈ શકાય. અંતિમ વિધિ દૂર થાય ને એઝથીને પણ દૂર જઈને પધરાવીએ તોય સ્વજન હૈયે કેટલું વસેલું રહે છે. પહેલા જ શેરમાં એ વાત કહીને કવિએ અંત આ આપ્યો છે એય સૂચક છે. ફળિયું, ઓરડા, ઓસરી બધુ સ્મરણોથી છલોછલ છે તો એ જ ફળિયામાં જેમ લગ્નનો માંડવો નાખીએ છીએ એમ જો અંતિમવિધિ કરી હોય તો સાચે જ જીવવું દુષ્કર બની જાય ! ચિતાની અગ્નિ કે કબરની માટી રાતદિવસ ઝંઝાવાતો સરજ્યા જ કરે !   

 

Posted by: readsetu | December 14, 2016

Kavyasetu 263 Pushpa Maheta

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ > 13 ડિસેમ્બર 2016

કાવ્યસેતુ 263   લતા હિરાણી (Original Article)

ટેરવાં ઓકળ ઘૂંટે છે ભીતરે

રોજ એક કૂંપળ ફૂટે છે ભીતરે
ફૂલ શી ફોરમ ઉઠે છે ભીતરે

સ્વપ્નમાં સાચી પરી આવે પછી
રોજ સપનાઓ તૂટે છે ભીતરે

ગારમાટીના લીંપણ શોભાવતા
ટેરવાં ઓકળ ઘૂંટે છે ભીતરે

એક ટીપું અશ્રુનું ટપક્યું અને
બંધ દરિયાના છૂટે છે ભીતરે

મુખ ઉપર તો હાસ્યનો પમરાટ ને
રક્તના ટશિયા ફૂટે છે ભીતરે

જીવતરમાં શું વધ્યું છે શેષમાં
પલાખા મન ઘૂંટે છે ભીતરે …. પુષ્પા પારેખમહેતા

જીવનની મોટામાં મોટી મુસીબત એ છે કે યુવાનીમાં મન કોઈને સાંભળવા કે કોઇની સલાહ સ્વીકારવા તૈયાર નથી હોતું અને યુવાની જતા એમ થાય છે કે જેમ જીવવું જોઈએ એમ તો જીવ્યા નહીં, જેમ કરવું જોઈતું તું એમ તો કર્યું નહીં ને હવે સમય કેટલો બચ્યો ? ખરેખર જીવનની સમજણ આવી ત્યારે જીવન બહુ ઓછું બાકી રહ્યું છે ! કાશ, આટલી વાત પહેલા સમજાઈ ગઈ હોત તો ! એટલે જ બીજાના અનુભવે શીખવાનું રાખવું એમાં ડહાપણ છે. છેલ્લો શેર જીવતરમાં શું વધ્યું છે શેષમાં, પલાખા મન ઘૂંટે છે ભીતરે વાંચતાં આ વાત લખવાનું મન થયું. આ મારો કે કવયિત્રીનો જ નહીં, સૌ કોઈનો સામાન્ય અનુભવ છે.

ધૂપછાંવનો સરવાળો એટલે જિંદગી. એમાં કશું નથી સ્થિર કે નથી સ્થાયી. કોઈને જિંદગીમાં માત્ર સુખ મળ્યું છે કે માત્ર દુખ મળ્યું છે એવું શક્ય નથી. મહેલોમાં રહેતો અબજોપતિ રેશમી શય્યામાં આળોટતો હોય, ઊંઘી શકતો હોય અને ફૂટપાથ પર ભિખારીને ઊંઘની મહેલાતો હોય એ સામાન્ય છે. દરેકને મળતાં સુખ કે દુખ એ એના માપના જ હોય છે. એ મોટા કે નાના પણ નથી હોતા. એક જ બાબત એક માટે ખૂબ સુખની બને ને બીજા માટે એ તદ્દન સામાન્ય હોય. જિંદગી એટલે સુખદુખનો સરવાળો. દિલમાં કૂંપળ ફૂટે ને ફોરમ ફોરે એવું બને ને વળી સપનાંઓ તૂટીને ચૂરચૂર થઈ જાય એવુંય બને.  

ટેરવાંને હરખના સાથીયા ચીતરતા આવડે છે. આનંદની રંગોળી પૂરવાની એની હોંશ છે. તો બીજી બાજુ હૈયામાં આંસુનો દરિયો પણ ઘૂઘવે છે. સામાન્ય રીતે એને પાંપણના બંધ રોકી રાખે છે પણ ક્યારેક એ રોકવાનું ચૂકી જાય તો પછી જળબંબાકાર થતાં વાર કેટલી ? એક જ માનવીની અંદર આ બનાવો, ઘટનાઓ, વાવાઝોડાઓ બન્યા જ કરે છે. ખુશી અને ગમનું, હાસ્ય અને રુદનનું આ આવર્તન ચાલ્યા જ કરે છે. 

આ જ કવયિત્રીની બીજી રચનાનો આ શેર મજાનો છે. સાંજ જ્યારે સાંજ સ્થાપી જાય છે, કોઇ ત્યારે યાદ આવી જાય છે કોઇની યાદ આવવી એ દરેકના જીવનમાં બનતી સામાન્ય બાબત છે, સર્વસામાન્ય અનુભવ છે પણ સાંજ આવીને સાંજ સ્થાપી જાય એ સ્પર્શી જાય એવું કલ્પન છે, શેરીયત છે. ગઝલના બંધારણની ચર્ચા આપણે અહીં નથી કરતા. એ ટેકનીકલ બાબત છે અને છંદના બંધારણની વાત બહુ નાજુક છે. ગઝલ લખનારા ઘણા લોકોની રચનામાં છંદની ક્ષતિઓ જોવા મળે છે. આપણે અહી રસનિષ્પત્તિને જ ધ્યાનમાં રાખીએ છીએ. કવિતાના સૌંદર્યનો આસ્વાદ એ આ વર્તમાનનું લક્ષ્ય છે. એટલે જ કવયિત્રીનો આવો બીજો શેર પણ હું ટાંકી શકું, છુંદણાંમાં કોણ પીડા આપતું, વિચારે દર્દ ભાગી જાય છે…. છે ને મજાની વાત !

 

 

Older Posts »

Categories