Posted by: readsetu | જાન્યુઆરી 17, 2018

Kavyasetu 315

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ > 17 જાન્યુઆરી 2018

કાવ્યસેતુ  315   લતા હિરાણી  (Original Article)

વ્હાલનો વિસ્તાર

સાવ સૂની શેરીઓમાં આવ, પગલાં પાડીએ! 
હાથમાં લઈ હાથને બસ પ્રેમથી પંપાળીએ! 

એક – બે કોશોમાં  વસતાં કેટલાં નગરો અહીં
વ્હાલને વાદળ ગણીને આભ લગ વિસ્તારીએ! 

આંગણામાં એક નાનો છોડવો ઊગ્યો ભલે
એ સુગંધી છોડવાને હુંફથી સંવારીએ! 

દંભના બુરખાઓ પહેરી આ રમકડાં કૂદતાં
પ્રેમ – કરુણા જ્યોતથી એમને અજવાળીએ! 

જુઠના ઢગલા પડ્યા છે ચોક – ચૌટે – શેરીએ
એ જ ઢગલામાંથી સાચા હિરલા સંભાળીએ! 

રાત પડતાં ચાંદની અજવાળતી હર પંથને
ચંદ્રમાની આ ધવલ જ્યોતે જીવન શણગારીએ! 

જિંદગીના  આ બગીચે કેટલાં ફૂલો ખીલ્યાં
નામ રાધે – કૃષ્ણનું મનમાં હૃદયમાં રાખીએ!   —– હર્ષિદા  દીપક

પ્રેમ, સ્નેહ, મમતા, કરુણા….  આ જ તત્વો છે કે જે પૃથ્વી પર જીવનને ધબકતું રાખે છે. અંધારું ખૂબ છે પણ ક્યાંક ક્યાંક ઝગતી નાની નાની પ્રેમની જ્યોત આ અંધારાને ઉલેચ્યા રાખે છે. દ્વેષનો, અદેખાઈનો, વેર-ઝેરનો વ્યાપ દરિયાઓ ખૂટી પડે એટલો છે અને તોય ક્યાંક ક્યાંક વહેતા કરુણાના ઝરણા આ ખારાશને મીઠાશમાં ફેરવી દેવા સક્ષમ છે. સૂનકારથી ભરેલા સમયખંડમાં એક નાનકડા બાળકની છમછમ પગલી પડે ને ટગલી ડાળીથી કલશોર ટપકી પડે, વાતાવરણ આખું બદલાઈ જાય, સઘળી ઉદાસી ઓગળી જાય ને કોયલના ગાન ગુંજી ઊઠે એવું થાય ને ! હા, એવું થતું જ હોય છે ને એ આ જરા હળવેથી કોઈના પકડેલા હાથની હૂંફનો ચમત્કાર છે.  

 

સ્થળના સીમાડા સીમિત છે, એને ગણતરીમાં બાંધવાનું કામ પણ સહેલું જ વળી, પણ એમાં વ્યાપેલા વ્હાલના વિસ્તાર અસીમ છે. એની દિશાઓના વિસ્તાર અગણિત જ નહીં અગમ્ય પણ છે. માત્ર આંખોના ભેજ ને હૈયાના થડકારા એને વરતી શકે, શબ્દોમાં વણી શકે કે મૌનમાં ગૂંથી શકે. આંગણે ઊગેલો એક નાનો છોડ આંખોને ને હૈયાને ભરી શકે, આખાયે જંગલનું સાટું વાળી શકે. એને ન નડે પાનખર કે ન કોઈ વંટોળ. હા, એને વ્હાલ સીંચવું જરૂરી. આંખોના અમી એના વિકાસને વેગીલો બનાવી દે….

આ સૃષ્ટિ પર હજી જીવન છે, હજી સૂર્ય ઊગે છે ને હજી ધરા ફરે છે એની પાછળ માત્ર અને માત્ર સ્નેહના ચંદ્રની ટમટમતી જ્યોત કારણભૂત છે. એક ઈશ્વરીય સુગંધ આ બગીચાને ખીલતો રાખે છે. આખાય કાવ્યમાં કવયિત્રીએ સ્નેહનો, પ્રેમનો ભરપૂર મહિમા કર્યો છે અને મજાની રીતે કર્યો છે. યુગો વીતી ગયા અને યુગો વીતી જશે પણ પ્રેમ એ એક એવું તત્વ છે કે જેનો મહિમા માણસજાતના અસ્તિત્વ સુધી રહેવાનો છે. એક બાળકનો જન્મ થાય છે કે છોડ પર એક ફૂલ ખીલે છે કે વૃક્ષને નવી કૂંપળ ફૂટે છે એનો અર્થ કે હજી ઈશ્વરનો ભરોસો માણસ પરથી ખૂટ્યો નથી. વ્હાલનું વાવેતર હજી થયા કરવાનું છે.

સવારના છાપાઓમાં કે ચારેબાજુ બનતા બનાવોથી મન ક્ષુબ્ધ થઈ જાય ત્યાં જ ખૂણે ખાંચરે એકાદી નાનકડી વાત, ઘટના જરૂર એવી જડી જાય કે ફરી આશાનો દિપક ઝગમગી ઊઠે. નાસીપાસ થયેલી શ્રદ્ધા ફરી જાગી ઊઠે. કાળઝાળ નકારાત્મકતામાં જીવવાનું બળ ત્યાંથી જ મળે એમાં કોઈ સંશય ન હોય. સુકાઈ ગયેલી આંખોને ભેજવાળી બનાવતા આવા કેટલાય અદના માનવીઓની કરુણાને, સાચને સલામ કરીએ ને રોજ એકાદી પોઝીટીવ સ્ટોરી જડી જાય એવી આજની શુભેચ્છાઓ ….. લો ત્યારે,  નો નેગેટીવ ઝીંદાબાદ !       

 

 

Advertisements
Posted by: readsetu | જાન્યુઆરી 17, 2018

Kavyasetu 314

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ > 9 જાન્યુઆરી 2017

કાવ્યસેતુ  314   લતા હિરાણી (Original Article)

અભિસારિકા

મેં તો સખી, આજ સોળે સજ્યા શણગાર

જોઉં છું વાટ ક્યારે આવે વેમાન !…….

મારી શેરીમાં ડાબલા એના વાગ્યા

ઊંડી આંખોમાં શેરડા તબકી જાગ્યા

મેં તો સખી, નાંગરી છે નાવ મઝધાર

જોઉં છું વાટ ક્યારે આવે વેમાન !……..

એના હોંકારે પડકારે ઉંબરા ધ્રુજ્યા

થીર પગલાને મેં તો આવતા પૂજયા

મેં તો સખી, છાંડી મેલી મરજાદ

જોઉં છું વાટ ક્યારે આવે વેમાન !…….

મારી કાયામાં રોમરોમ એનો અણસાર

મારી નાડીમાં રામરામ ચાલે ધબકાર

મેં તો સખી ! આજ કર્યું ઊંચે પરયાણ

જોતી તી વાટ ને આયું વેમાન !………..નટવર પટેલ

 

અનેક સંતોએ, અનેક ભક્તોએ મૃત્યુને પ્રિયતમા કહીને વધાવ્યું છે. એક ફિલ્મી ગીતના શબ્દો પણ યાદ આવે છે, ‘મોત મહેબૂબા હૈ અપની, સાથ લેકર જાયેગી….’ જાણે એની પ્રતીક્ષામાં જન્મ વિતાવ્યો હોય ! આની પાછળનો હેતુ, હું સમજુ છું એમ, મૃત્યુની ભયાનકતાને હળવી કરવાનો જ હોઈ શકે. દરેક માનવી મોતથી ડરે છે. બધા જ જાણે છે કે મૃત્યુને કોઈ કશાથી પણ રોકી નહીં શકે. એ જ્યારે આવશે ત્યારે જવું જ પડશે. એનો કોઈ ઉપાય નથી. તેમ છતાં કોઈક પરમને પામેલા વિરલા સિવાય મૃત્યુને હસતે મુખે આવકારવાની કોઈમાં હિમ્મત નથી હોતી. સાંસારિક જીવ માટે મૃત્યુ એ અત્યંત દુખમય ઘટના છે.

શાસ્ત્રો કહે છે મૃત્યુ એ માત્ર શરીરની વિદાય છે. જૂનું કલેવર ત્યજીને આત્મા નવું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે. સ્થૂળ દેહમાંથી સૂક્ષ્મ જગતમાં અને જો એક કક્ષા પ્રાપ્ત થઈ હોય તો પછી કારણજગતમાં એનો વાસ થાય છે. બાકી સ્થૂળથી સૂક્ષ્મ અને ફરી સ્થૂળ એ આવાગમન ચાલ્યા કરે છે. જે અધૂરી આકાંક્ષાઓ, ઇચ્છાઓ જીવ સાથે લઈને જાય એને પૂરી કરવા એ ફરી જન્મ લે. આ વાત વત્તે-ઓછે અંશે કે જુદી જુદી રીતે, અલગ અલગ પરિભાષામાં બધા જ ધર્મો સમજાવે છે અને તોયે એનો ભય યથાવત !

આ દેહ જીર્ણ થવા આવે એટલે પ્રિય સખીને વધાવવાની તૈયારે કરવા માંડવી જોઈએ કેમ કે કોઈને કોઈ રીતે એ સૂચના આપતી જાય છે. એનું સંગીત વાગવા માંડે છે. જીવનમાં જો નિયમિત રીતે પ્રભુસ્મરણ કર્યું હોય તો જ અંત  વખતે એનું નામ હોઠ પર ને હૈયે રમે અને તો એને પ્રેમથી વધાવી શકાય. આપણે સ્વર્ગમાં જ જવાના છીએ એમ માનીને ચાલીયે તો સદાચારી, પૂણ્યશાળી જીવને લેવા સ્વર્ગમાંથી વિમાન લેવા એ આપણી પારંપરિક માન્યતાને આ ગીતમાં સરસ રીતે વણી લેવામાં આવી છે. આમ હોય તો સ્વાભાવિક જ શોક શેનો ! શણગાર જ સજવાના હોય. હસીખુશી વિદાય લેવાની હોય, આપવાની હોય. 

જાણવું એક વાત છે અને જીવવું બીજી વાત છે. જે જાણીએ છીએ એને માહિતી કહી શકાય, જ્ઞાન પણ કહી શકાય  પરંતુ એને સમજીને જીવનમાં ઉતારવું, એ પ્રમાણે અમલ કરવો એ ઊંડી સમજણનું ક્ષેત્ર છે. જ્ઞાન ઘણું હોય ને સમજણનો અભાવ હોય એવા શુષ્ક જ્ઞાનનો કોઈ અર્થ નથી. થોડીક સાચી સમજણ હોય તો જ્ઞાન કે માહિતી વગર ચાલશે. શાસ્ત્રો કે ધર્મના સિદ્ધાંતો જાણવાની કોઈ જરૂર નથી. અંદરથી જે થોડુક પણ સ્ફૂરે એનો પૂરા દિલથી અમલ કરી શકાય તો પછી કશાયનો ભય ન રહે. કશી ચિંતા ન રહે કેમ કે જે થવાનું છે એ થવાનું જ છે. એને સહજભાવે અને રાજીખુશીથી સ્વીકારવાનું છે એટલે ધન્ય ધન્ય અવતાર !    

 

 

Posted by: readsetu | જાન્યુઆરી 2, 2018

Kavyasetu 313

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ > 2 જાન્યુઆરી 2018

કાવ્યસેતુ  313   લતા હિરાણી

ઝંખનાનું આકાશ 

એક મુઠ્ઠીમાં હું આખ્ખું આકાશ ભરી આવી,

તારી આંખોમાં લે સાત દરિયા તરી આવી.

એક રેતીનુ નગર હતું ને પગલાં ભીના,

ફરતે મારી છે દરિયો ને હું તરસ વિના.

હું ખોબામાં ક્ષિતિજને લે ભરી આવી.

તારી આંખોમાં લે સાત દરિયા તરી આવી.....

એક હતો રુમાલ અને એક હતી વીંટી,

ટાંગી દીધેલી મેં યાદો ત્યાં જ હતી ખીંટી,

હળવો તે આપ્યો સાદ ને હું સરી આવી !

તારી આંખોમા લે સાત દરિયા તરી આવી...

હથેળીમાં ઉગ્યા તો થયું કે તકદીર છે.

મુઠીમા ભર્યુ તો લાગ્યું કે નર્યુ નીર છે..

સાત પગલાંમાં સપ્તપદી ફરી આવી !

તારી આંખોમા લે સાત દરિયા તરી આવી ………….નિકેતા વ્યાસ

દિવસ ઊગે છે, સાંજ ઢળે છે, રાતનું ઘોર અંધારું છવાય છે ને ફરી પ્રકાશનો ઉદય થાય છે. સૂર્ય ઊગે છે ને ફરી સવાર પથરાય છે. પાન ખરે છે ને નવી કૂંપળ ફૂટે છે. કુદરતના તમામ તત્વો માનવીમાં આશાના દરિયા ઠાલવે છે. આજે ગમે એટલી નિરાશા, હતાશા કેમ ન હોય ! આવતીકાલ નવી આશા લઈને આવે જ છે. કેટકેટલા પ્રેમીઓ છૂટા પડે છે ! અરે, પ્રેમ કરીને પરણ્યા પછી લડે છે, ઝગડે છે અને છૂટા પડે છે ત્યારે થાય છે પેલી મીઠી મીઠી વાતો ને જીવનભર સાથે રહેવાના વાયદાનું શું થયું ? આવા સેંકડો ઉદાહરણો નજર સામે જીવતા હોય તોય કોઈ પ્રેમમાં પડે ત્યારે એમ જ વિચારશે કે અમારી વાત જુદી ! દરેક પ્રેમી પોતાને શીરી-ફરહાદ કે હીર-રાંઝા જ સમજે ! અને જીવનમાં એની તો મજા છે. બાકી આ સૃષ્ટિમાં ક્યારનુય ફૂલોએ ખીલવાનું ને પંખીઓએ ચહેકવાનું બંધ કરી દીધું હોત !

પ્રેમમાં પાગલ થવાની મજા જ કંઇ ઓર છે. આવડું મોટું આકાશ મુઠ્ઠીમાં લાગે ને આંખોના દરિયામાં ડૂબેલા રહેવામાં જન્મ સાર્થક થયેલો લાગે એ કોઈ નાનીસૂની વાત છે ! ભવિષ્યમાં જે થવાનું હોય એ થાય, (અલબત્ત પ્રેમમાં પડેલા આવું નથી વિચારતા હોતા) પણ કહેવાનો મતલબ એ છે કે વાસ્તવિકતા એનું જે રૂપ દેખાડવું હોય એ દેખાડે પણ આજની રંગીની, આજની માસુમિયત, આજની મધુરતા એ અનોખી જ છે, દરેકની પોતાની અલાયદી છે અને આગવી છે.  

ખોબામાં ક્ષિતિજ ભરી લેવાની હોંશ જ્યારે આંખોમાં મેઘધનુષી સપના છલકાતા હોય ત્યારે જ થાય. રૂમાલ અને વીંટી એ જૂની જાણીતી અને છતાંય સૌને પ્રિય એવી કથા છે. વગર બોલાયું સંભળાય અને નજરથી જ સઘળા ભેદ ઉકેલી દેવાય એ પ્રેમની કારીગરી છે. હથેળીની એક એક રેખા પ્રિયતમના નામને લઈને જ ખૂલતી હોય ત્યારે તકદીરના લેખ પોતે જાતે જ લખ્યા છે ને એમાં કોઈ મીનમેખ થવાનો નથી એવું ન લાગે તો બીજું શું થાય ? પળેપળ એક નામસ્મરણ થયા કરે ને હોઠ ખૂલ્યા વગર સતત કંઈક કહ્યા કરે. મનમાં ઉઠેલી તીવ્ર ઇચ્છા દરિયાપાર પણ કે કોઈ સાધન સંદેશ વગર પણ પહોંચી જાય એ પ્રેમનો કમાલ છે.

આ અનુભવમાંથી તમે પસાર થયા છો ? જો હા, તો આ તમારી ખુશનસીબી છે. જો ના, તો તમને મારી નવા વર્ષની શુભેચ્છા કે જીવનમાં એકવાર આ લ્હાવો જરૂર મળે !

 

 

 

 

 

Posted by: readsetu | ડિસેમ્બર 29, 2017

કાવ્યસેતુ 1

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્ય સેતુ > 6 સપ્ટેમ્બર 2011

કાવ્યસેતુ  1   લતા હિરાણી

મારો શાકવાળો ઘણો સારો છે

દરરોજ સવારે

મને સ્મિત સાથે નમસ્કાર કરે છે

પછી જ ભાવની કડાકૂટ આદરે છે

ક્યારેક એના વટાણા સડેલા હોય

ટામેટાં વધારે પડતાં પાકી ગયાં હોય                                           

એના ત્રાજવાનું પણ બહુ ઠેકાણું ન હોય

પણ એ એના ઘરની વાતો કરે

અને મુલાયમ રીતે જાણી લે

કે મારું તો બધું ઠીકઠાક છે ને ?

મને એ ગમે છે

એની આ મીઠીમીઠી વાતો માટે નહીં

ન તો એના ચહેરા માટે

મને તો એ એટલા માટે ગમે છે

કે કસીને હું એનો ભાવ ઓછો કરાવું છું

અને મારું પ્રત્યેક પ્રભાત

વિજયના ભાનથી સમૃદ્ધ બને છે…………. ધીરુબહેન પટેલ

એક સ્ત્રીની, એક ગૃહિણીની રોજિંદી જિંદગીની વાત ને એમાંથી નિપજે છે કવિતા !! ધીરુબહેન પટેલની આ કવિતા બે પ્રકારની સંવેદનાથી ભરીભરી છે. એક તો શાકવાળા જેવા મહેનતકશ આદમી સાથે ગૃહિણીનું સમસંવેદન !! એની સાથે રોજેરોજની નિસ્બત એટલે અહીં કોઇ પ્રકારની સામાજીકતાની ઊંચનીચ આડે આવતી નથી. એકબીજાની વાતોમાં હળવાશથી એકબીજાના કુશળમંગળ વ્યક્ત થઇ જાય છે !! રોજબરોજની જિંદગીમાંથી વહ્યા કરતી નરી માનવીયતાની સુગંધ !!

તો બીજી બાજુ દરેક માનવીમાં અભરે ભરેલી રહેતી પોતાનું ધાર્યું કરવાની ઝંખના…. છેલ્લી બે પંક્તિઓ એને કાવ્યત્વ બક્ષે છે. સામાન્ય ઘટનાના નિરુપણમાંથી અંતરને સ્પર્શી જાય એવો વિશેષ સુર નિપજાવવો એ કાવ્યકળા છે.

શાક લેવું એ કેટલી સામાન્ય ઘટના ? સારું શાક ચુંટીને લેવું અને ભાવની રકઝક કરવી એમાં ગૃહિણીને કોઇ ન પહોંચે !! એમાં ક્યાં સેંકડો કે હજારો હારવા-જીતવાના છે ? વાત સાવ નાની, ક્ષુલ્લક છે. કસી કસીને બે ચાર રુપિયા ઓછા કરાવવાના હોય કે પછી વજનમાં પચાસ સો ગ્રામ નમતું તોળાવવાનું હોય !! સાડી ખરીદવા જતી સ્ત્રી આરામથી પાંચસો-હજાર ખુશીથી ફેંકી દેતી સ્ત્રી, શાકમાં બે પાંચ રૂપિયા બચાવીને કેવી ખુશ થતી હોય છે !! આમાં માત્ર પૈસા બચાવવાની વાત ઓછી છે ? પોતાનું ધાર્યું કરવાની અને જીતવાની માનવીની મૂળ મુરાદ અહીં ઝબકે છે. દરેકને ક્યાંક ને ક્યાંક તો જીતવું છે, અને પોતાનું ધાર્યું કરવું છે. આ વાત સ્ત્રી માટે પોતાના ઘરમાં અઘરી છે. પતિ કે સાસુ એની ઇચ્છા પ્રમાણે નહીં વર્તે. બાળક પણ એનું ધાર્યું જ કરશે. સ્ત્રી માટે પોતાનો અહમ સંતોષવાના આવા નાનકડા રસ્તાઓ છે અને એને એ ચુકતી નથી !!

સેવા અને સદભાવની શીખ આપનારા જરૂર એમ કહી શકે કે શાકવાળા જેવા ગરીબ, મહેનત મજૂરી કરીને જીવતા આદમી પાસે બે ચાર રૂપિયા ઓછા કરાવીને સ્ત્રી ખોટું કરે છે અને આ વાત પણ કંઇ ખોટી નથી જ તોયે…જીત આખરે જીત છે અને દરેકે ક્યાંક તો વિજય મેળવવાનો જ હોય ને !!

 

Posted by: readsetu | ડિસેમ્બર 28, 2017

ક્યારે ?

નાના પૌત્રે મારું આધારકાર્ડ ફાડી નાખ્યું. આજે હું જજીસ બંગલો પર આવેલા સીટી સિવિક સેન્ટર 9.30 વાગે પહોંચી. ત્યાં તો 7 વાગ્યાથી લાઈન. અંદર જઈને મેં રિકવેસ્ટ કરી કે સિનિયર સીટીઝન માટે અલગ વ્યવસ્થા હોવી જોઈએ. મારાથી તો 7 વાગ્યે આવીને આમ 2 કલાક લાઈનમાં ઉભું ન રહી શકાય પણ એ ભાઈએ ઇનકાર કરી દીધો. અફસોસ. લાઈનમાં ઉભી રહી.

પહેલા 45 લોકોને જ ટોકન અપાય. એનું કામ થાય. બાકીનાએ ફરી બીજા દિવસે આવીને લાઈનમાં ઉભું રહેવાનું. મારી પહેલા તો 60થી વધારે લોકો હતા. ટોકન ન મળ્યું.

હું પાછી જતી હતી ત્યાં એક છોકરાએ એનું ટોકન મને આપ્યું. એને 23 નમ્બર મળ્યો હતો. મને કહે આંટી મારે ઉતાવળ નથી. તમે આ લઈ લો. હું કાલે આવીશ. બોલો, કેવી મદદ મળી ગઈ ! Thank u બેટા કહી લીધું ને અંદર જઈને બેઠી. આને કહેવાય નસીબ. ઈશ્વર મદદ કરે છે.

પણ સવાલ એ છે કે સરકાર બધે જ સિનિયર સીટીઝન માટે અલગ વ્યવસ્થા આપે છે તો આ અધિકારીઓ આવા જડ કેમ ?
કોઈ આ માટે કંઈ કરશે ?

Posted by: readsetu | ડિસેમ્બર 28, 2017

કાવ્યસેતુ 311

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ > 19 ડિસેમ્બર 2017

કાવ્યસેતુ 311   લતા હિરાણી  (મૂળ લેખ)

એકલી ને અટૂલી મા

 

ઉંબરા પર પાણિયારે ખાટલામાં મા

ઓરડો મામાં જીવે ને ઓરડામાં મા.

ક્યાંકથી આવે ટકોરા એ પ્રતીક્ષામાં

રોજ આંખોને પરોવે બારણામાં મા.

કઈંક વર્ષોથી સમય અટકી ગયો જાણે

એ જ ચશ્માં, એ જ ધોળા સાડલામાં મા.

રૂબરૂ ખુદને મળે તો ઓળખે ક્યાંથી?

ક્યાં કદી ખુદને જુએ છે આયનામાં મા !

દિકરી એના ઘરે ને દીકરો પરદેશ

ત્યારથી બસ એકલી છે વારતામાં મા.

માના શ્વાસેશ્વાસમાં તો આપણે જીવ્યા

ક્યાં કદી જીવી શકી છે આપણામાં મા. …. ભાવિન ગોપાણી

 

 

કવિતામાં, વાર્તામાં, નિબંધોમાં ચારે બાજુ માતાના મહિમાને, એના ત્યાગને, સમર્પણને અને એની પીડાને શબ્દમંડિત કરવામાં આવી છે. ક્યાંક એ સો ટકા સચ્ચાઈ છે, ક્યાંક કરમ કઠણાઇ છે, ક્યાંક કલ્પનાની ઊંચાઈ છે. એ વાત સત્ય છે બાળકને જન્મતાંવેંત ‘પ્રેમ’ તત્વની અનુભૂતિ આપનાર મા છે ! કદાચ નિર્વ્યાજ પ્રેમ, હૃદયના ઊંડાણમાંથી અવિરત વહ્યા કરતા પરમ પ્રેમની અનુભૂતિ માતાને પણ પોતે પેદા કરેલ બાળક આપે છે. આ અરસપરસ વહેતા સ્નેહધોધની કથા છે, જેમણે એનો અનુભવ કર્યો હોય એ જ સમજી શકે. પોતાના સુખ ચેન, આરામ અને રાતોની ઊંઘ એ વગર કુરબાન ન થઈ શકે.

 

બાળકના ધબકારામાં પોતાના પ્રાણ રેડી દેતી મા ત્યારે ધબકારો ચૂકી જાય છે જ્યારે એ જ સંતાનને પોતે ભારરૂપ લાગે છે. ચોવીસ કલાક બાળકની આસપાસ ટહૂક્યા કરતી માના શબ્દો સાવ ખોવાઈ જાય છે જ્યારે દીકરા વહુને એની વાત સાંભળવાની ફુરસદ નથી હોતી. પોતાના બોસ માટે કે ક્લાયન્ટ માટે ખડે પગે રહેનાર દીકરાને મા પાસે પાંચ-દસ મિનિટ કાઢી નિરાંતે બેસવાનો સમય નથી હોતો ત્યારે માને જીવવું અકારું લાગે છે પણ આ યે એક વાસ્તવિકતા છે !

 

આ તો સાથે રહીને જુદા રહેવાની વાત છે પણ જે સ્થૂળ રીતે પણ જુદા જ છે, એનું શું ? આજે એ વાસ્તવિકતા વિકરાળ બનતી જાય છે. સંતાનો પરદેશ હોય અને ઘરે વૃદ્ધ મા-બાપ કે એકલા પડી ગયેલા માતા કે પિતા જે પીડા અનુભવે છે એ સમસ્યા મોં ફાડીને ઊભી છે. અમુક ઉમર પછી માબાપને પોતાનું વતન, પોતાનો પરિવેશ છોડીને પરદેશ જવું ગમતું નથી અને રોજરોજ ઊભા થતાં સ્વાસ્થયના પ્રશ્નો આગળ એ લાચારી અનુભવે છે. ત્યારે નવા પ્રકારના વૃદ્ધાશ્રમોનો વિચાર આકાર લઈ રહ્યો છે એ અંગે નવેસરથી ડગલાં માંડવાની અને સમાજે પોતાની માનસિકતા બદલવાની બહુ જરૂર છે. કેમ કે અમુક પ્રકારની જરૂરિયાત હવે કરમની કઠણાઇ બની ગઇ છે એમ માની જ લેવું પડે.

 

અહીંયા વિધવા માની કઠણાઇ બતાવી છે જે રોજ બારણાં પર પ્રતીક્ષાના તોરણ લટકાવી ઊભી રહે છે ને રસ્તો જોયા કરે છે. જરૂરી નથી કે હમેશા દરેક જગ્યાએ દીકરો પોતાના સ્વાર્થમાં જ મસ્ત હોય ! દીકરા દીકરીને એની પોતાની મજબૂરી હોય છે. એમણે માને વિસારે નથી પાડી. ઊંડે ઊંડે એની એકલતા માટે પોતાની જવાબદારી ન પૂરી કરી શક્યાનો ડંખ પણ છે પણ પરિસ્થિતિ એવી ઊભી થઈ છે કે કોઈ રસ્તો નથી. સમયના ચક્રમાં સૌ પીસાતા રહે છે.

 

પહેલાનો સમય અલગ હતો. સમય સાથે પરિવર્તન જ્યારે બધે જ સ્વીકારવું જરૂરી બની જાય છે તો આ બાબતમાં પણ કેમ નહીં ?  જરૂર છે આપણી એટલે કે સમાજની માનસિકતા બદલવાની. વૃદ્ધાશ્રમના વિચારમાં, વ્યવસ્થામાં ને સ્વરૂપમાં બદલાવની જરૂર છે. એકલા પડી ગયેલા માતા કે પિતા પોતાના જેવા લોકોની કંપની મેળવી શકે, ક્યાંક પોતાના જેવા લોકો વચ્ચે બે વાત કરી મન હળવું કરી શકે ને એકલતા અનુભવતા લોકોને હૈયાધારણ આપી શકે, મેળવી શકે એ ઉચિત અને ન્યાયી વ્યવસ્થા છે, એવું નથી લાગતું ?      

 

 

 

 

 

 

Posted by: readsetu | ડિસેમ્બર 28, 2017

કાવ્યસેતુ 312

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ > 26 ડિસેમ્બર 2017

કાવ્યસેતુ 312  લતા હિરાણી

હજી પણ ?

તું પૂછતી હતી,

માથાના ઢીમચા વિશે,
તો સવારે ઊઠવાની ઉતાવળમાં,
ક્યારેક માથું ભીંત સાથે અથડાઈ જાય !

અને હાથ પર દાઝ્યાનું નિશાન ?
તો રોટલી શેકતાં શેકતાં,
ક્યારેક હાથ પણ શેકાઈ જાય !

હવે, છાતી પરનાં લાલ ચકામાં ?
તો રાતના ગાઢ અંધકારમાં,
ક્યારેક પ્રેમ ઊભરાય,

તો બીજું શું થાય ?

લે, હવે તારે કપાયેલી આંગળીઓ,
છોલાયેલા ઘૂંટણો, તરડાયેલી ચામડી
અને રેલાયેલી પાંપણોની કથા સાંભળવી છે ?

તો સાંભળ, બધું તો ચાલ્યા કરે !
એનો તો વળી રંજ હોય ?
શહાદતની ગણતરી તો યુદ્ધમાં હોય,
તો ઘર છે યાર ! ……….. નયના રંગવાલા

 

એકબાજુ નારી સ્વાતંત્ર્ય, સમાનતાના નારાઓ ચાલ્યા કરે, વોટ્સ એપ પર એવી એવી રમૂજો મુકાય કે હવે આ દુનિયામાં પુરુષ સ્ત્રીની ગુલામી કરવા સિવાય કશું કરી શકે એમ નથી કેમ કે સ્ત્રીઓના અત્યાચાર વધતા જાય છે ! અને બીજી બાજુ આવી કવિતાઓ માત્ર લખાતી નથી, જીવાતી પણ હોય છે ! એ પણ એક સચ્ચાઈ છે ! પેલા જોક્સ તો ઉપજાવી કાઢેલા જ અને તેય પુરુષો દ્વારા…. સચ્ચાઈની શક્યતા એમાં પાંચ દસ ટકાથી વધુ નહીં જ્યારે આ કવિતાની સચ્ચાઈ શોધવા બહુ  દૂર ન જવું પડે ! આજુબાજુ જીવાતા જીવનમાં જરાક  ઊંડે ઉતર્યા કે આવી કોઈક મનને વિષાદમાં ડૂબાડી દેતી ઘટના જીવાતી મળી આવે ! જરૂરી નથી કે માથા પર દેખાતા ઢીમચા હોય ! હાથ પર દાઝયાના નિશાન કે છાતી પરના લાલ ચકામાં શોધવાની ય જરૂર નથી. બહારનું બધુ દેખાતું સલામત હોય ને અંદર અંતર આખું ઉઝરડાઇ ગયું હોય, જીવવાની એકાદ ઇચ્છા કે આશા ઝાંઝવા જેવી લાગતી હોય એવી સ્ત્રીઓ માટે આ બધા ઝંડા સાવ નકામા છે.

સવાલ એટલો જ છે કે આ લખતા ને વાંચતાય પીડાના સણકા ઊઠે એનું શું કરવું ? આનો ઉપાય કોઈને ક્યાંય દેખાય છે ? આનો ઉપાય શક્ય છે ખરો ? કે પછી માત્ર મોટી મોટી વાતો કરીને જ સંતોષ માનવાનો ! હજી થોડા દિવસ પહેલા જ એક ખૂબ ભણેલી ગણેલી અને સુખી એટલે કે પૈસાદાર ઘરની પત્ની પાસેથી આંસુ સમેત વાત સાંભળી કે “બાળકો સામે મારા વાળ પકડીને મારુ માથું ભીંત સાથે પછાડે પછી જ એનો ગુસ્સો શાંત થાય.” બાળકો એટલી હદે ધ્રુજી જાય કે ઘરમાં આવતા ડરે ! દીકરી સ્કૂલે જવા જીદ પકડે અને રોજ ધીમે ધીમે ચાલતી, જેટલું મોડુ થઈ શકે એટલું મોડુ કરતી આવે, આવીને પણ ક્યાંય સુધી ઘરના કંપાઉન્ડમાં ફર્યા કરે. એને ખાતરી થાય કે પપ્પા ઘરમાં નથી તો જ ઘરમાં આવે !” આ કલ્પનાની વાત નથી મિત્રો ! આ સગા કાને સાંભળેલી સચ્ચાઈ છે, અને હવે થોડી મોટી થઈ ગયેલી દીકરી સામે આ કરેલી વાત છે જેની દીકરીએ પણ સાક્ષી પૂરી ! એટલે જ કહું છું ને કે બુદ્ધિ બહેર મારી જાય છે જ્યારે દીકરી પણ એમ કહે કે ત્યારે તો હું નાની હતી, ડરી જતી પણ હવે એમ થાય છે કે મમ્મી તું પપ્પાને એક ઠોકી કેમ નહોતી દેતી ! 

લોકો મને કહે છે કે તમે પુરુષ વિરોધી લખો છો … હું કહું છું કે સ્ત્રી તરફી મને જે સચ્ચાઈ જડે છે એ લખું છું ! કદાચ તમે મારી સાથે સમ્મત થશો. કમ સે કમ આવા પુરુષો પોતાના બાળકો માટે તો વિચારે ! અરે, ઘરમાં ઝગડા કરતાં દંપતીઓએ પણ પોતાના બાળકોનો વિચાર કરીને પોતાની ઉપર એટલા સમય માટે તો સંયમ રાખવો જ જોઈએ.

Posted by: readsetu | ડિસેમ્બર 19, 2017

Ujas

ઉજાસ > નવચેતન > ડિસેમ્બર 2017

વૃક્ષમાં પ્રવેશ

અને હું

વૃક્ષ નીચે આવીને ઊભો

ને મારા ગામમાં પ્રવેશ્યો.

અને હું

વૃક્ષ નીચે બેઠો ને

મારા ઘરમાં પ્રવેશ્યો.

અને હું

વૃક્ષ નીચે લગીર આડો પડ્યો

ને મારા ઓરડામાં પ્રવેશ્યો,

પછી તો મેં ઘસઘસાટ ઊંઘવા માંડ્યુ !

રીલ અને રિયલને

સંધિબિંદુ હોય શકે ?

કે ………………….. પ્રવીણ દરજી

 

અનેથી શરૂ કરીને કવિએ અહીં કવિતાને ભાવકના ભાવપ્રદેશ સાથે એટલી સરસ રીતે જોડી દીધી છે…… અને જેવા તદ્દન સામાન્ય શબ્દનો આવો કલાત્મક પ્રયોગ થઈ શકે ! વાહ !

એક ઘેઘૂર વૃક્ષ એટલે પૂરી દુનિયા. એના દર્શનથી આંખ ઠરે અને જો સંવેદના વિશ્વ સભર હોય તો ત્યાંથી માંડીને એ કેટકેટલું કરી બતાવે ! વૃક્ષ નીચે ઊભા રહેવાથી પોતાના ગામમાં હોવાની કે એની નીચે બેસવાથી પોતાના ઘરમાં હોવાની કે એની નીચે આડા પડવાથી તનમનને સંપૂર્ણ વિશ્રામ મળવાની વાત સોંસરવી અંદર ઉતરી જાય છે. વૃક્ષ બચાવવા પર્યાવરણ નિમિત્તે, પર્યાવરણ બચાવોના નારા લગાવવાને બદલે આવી સરસ નાનકડી કવિતાઓ લોકો સમક્ષ મૂકી દઈએ તો એ વધારે અસરકારક ન બની રહે ?

અહીં વૃક્ષનો મહિમા જ નહીં, વૃક્ષની વાત જીવનના પર્યાય તરીકે વર્તાય છે. કવિની સાથે સાથે આપણે પણ જાણે ગામમાં પ્રવેશીએ છીએ, ઘરમાં પ્રવેશીએ છીએ અને ઘસઘસાટ ઊંઘી જઈએ છીએ. વૃક્ષની લીલપ કે ફૂલોની સુંવાળપ ભાવકના રોમેરોમ ફરી વળે છે. આ કવિતા વાંચ્યા પછી, સમજ્યા પછી પેલો કુહાડો કોરે મુકાઇ જાય એ નક્કી. ઘાસના તણખલાનેય ઉખાડતા અટકાવે એ તાકાત આ નાનકડી કવિતામાં છે.

આંગળીના ટેરવાંમાં છુપાયેલો સ્પર્શ પ્રિય પાત્રના સાનિધ્યમાં આળસ મરડી બેઠો થતો હોય, એમ જ આંખમાં છુપાયેલા લીલા સંવેદનો વૃક્ષના દર્શનથી આવી વ્યાપક અનુભૂતિ આપી શકે એ આ કવિતાની કમાલ છે. ઘસઘસાટ રોજિંદો પણ બહુ પાવરફૂલ શબ્દ છે. એનું ઉચ્ચારણ માત્ર ઉર્જા જગવે. એમાં માત્ર ઊંઘ નહીં, ભરપૂર આરામનો પણ સંકેત છે. ઘેઘૂર વૃક્ષ અને ઘસઘસાટ ઊંઘવું એ બંને વચ્ચે એક મજાની સાંકેતિક વ્યવસ્થા છે, સંધિબિંદુ છે.  વૃક્ષ પાસેથી મળતી જીવવાની અનુભૂતિ આ કવિતાનો આત્મા છે તો રિલ અને રીયલનું સંધિબિંદુ કવિતાનો દેહ છે. આ સંધિબિંદુ સશક્ત રીતે વ્યક્ત થયું છે.   

માળા બાંધતા ને કલરવતા પક્ષીઓની પહેચાન આપતા વૃક્ષને કંકુ-ચોખાથી પૂજતી આંગળીઓનો અભાવ કેમ સાલે છે ? વળગેલી વેલોથી કમનીય બનતા થડને થાકેલા માનવીની પીઠનો ફરીથી સુયોગ ક્યારે થશે ? ભરચક ડાળીઓ અને પાંદડાઓથી લચી પડતાં વૃક્ષને ટહૂકાઓના અભાવની ભેટ આપવાનું દુષ્કૃત્ય ક્યાં સુધી આપણે કરતાં રહીશું ? પ્રશ્નો ઘણા છે, ઊગતી જતી ઇમારતોની સાથે સાથે એ નવા નવા સ્વરૂપે જનમ્યા જ કરે છે.   ઉગામાતા કુહાડાથી ધ્રૂજતા, નિસહાય વૃક્ષ પાસે એનો કોઈ જવાબ નથી. એ તો બેજુબાન છે. એટલે જ ક્યાંક આવી કવિતાઓ રચાય છે, એના વતી જવાબ મેળવવા સ્તો.

કવિ શ્રી પ્રવીણ દરજી માત્ર પદ્મશ્રી જ નથી, પ્રકૃતિ એમના રોમેરોમ રસાયેલી છે. એમના નિબંધો સૂચવે છે કે કુદરતના તમામ તત્વો સાથે એમની ઘનિષ્ઠ મિત્રાચારી છે. એમના કાવ્યસંગ્રહ પૂર્વાભાસમાં એની પ્રતીતિ થાય છે. એમનું બીજું કાવ્ય પણ એ જ સંગ્રહમાંથી અહીં મૂક્યું છે. અલબત્ત અહીં વૃક્ષનો સંદર્ભ જુદો છે પણ પ્રતીકોની પસંદગી બાબતે પ્રકૃતિ સાથેની એમની નિસ્બત દેખાઈ આવે છે.

 

કહો શું થાય ?

આકાશને તોળી રહેલું હર્યુભર્યું વૃક્ષ

કશા કારણ વિના

એકાએક તૂટે,

સમૂળ ઊખડે,

પળમાં બધું કડડભૂસ થાય ત્યારે

ત્યારે

પર્ણો અનાથ થઈ જાય

ડાળો વિધવા બની આક્રંદી રહે

અવકાશના ગર્ભમાં કરુણિકા જન્મે

જે ક્યારેય લખાતી નથી,

વંચાતી પણ નથી !

મૃત્યુંજયના જાપ પણ

એવા વૃક્ષને ઉગારી શકતા નથી,

કેટલીક ઘટનાઓને આમ ભૂલી જવી પડે છે.

એક તોતિંગ હર્યુભર્યું વૃક્ષ

તૂટે, સમૂળ ઊખડે ત્યારે રે !

 

Posted by: readsetu | ડિસેમ્બર 16, 2017

છાપું

છાપું
મારે ત્યાં રોજ આવે છે,
સવારના પહોરમાં.
હું
એ ખોલતી નથી
ઘટનાઓ, સમાચારો
ખૂણેખાંચરેથી, ઠેરઠેરથી
એ જ કાળામશ
હું એના પર પાથરી દઉં છું
લીલ્લાછમ શાકભાજી
ચૂંટવા માટે
ને ક્ષણિક
સંતોષ લઉં છું
એક માસુમ બાળાને ઢાંકયાનો…
લતા હિરાણી

Posted by: readsetu | ડિસેમ્બર 15, 2017

મારી વાત

વચ્ચેનો થોડો સમય નવી પ્રકાશિત રચનાઓ અહી મૂકવાનું ભુલાઈ ગયું હતું.  આજે એકસામટી….. ગમે તો તમારી, નહીંતર મારી તો છે જ !!

Older Posts »

શ્રેણીઓ