Posted by: Setu | માર્ચ 6, 2021

કાવ્યવિશ્વ અંક 1-140

 kavyavishva.com કાવ્યવિશ્વ અંક 1-140

હોમ પેજ પર વિશેષ : કવિ-સાહિત્યકારના જન્મ- *અવસાન દિન અંગે

કાવ્ય : ડો. કેશુભાઈ દેસાઇ –આયશાની આત્મઘાતક છલાંગે નિપજાવેલું સોનેટ…

http://kavyavishva.com/kavyasur.php

અનુવાદ : Yevgeny Yevtushenko : ભાવાનુવાદ : અરવિંદ બારોટ

http://kavyavishva.com/anuvadvishv.php

અગાઉની પોસ્ટ

સેતુ : કવિ શ્યામ સાધુ – રજનીકુમાર પંડ્યા  

http://kavyavishva.com/kavyavishesh.php

આસ્વાદ : સંજુ વાળા – વિરાટનો હિંડોળો

http://kavyavishva.com/kavyasetu.php

અનુવાદ : યેવતુશેંકો – અરવિંદ બારોટ 4.3.2021

http://kavyavishva.com/anuvadvishv.php

સર્જક : ફૈઝ અહમદ ફૈઝ

http://kavyavishva.com/kavi.php

સ્વરૂપ : સંજુ વાળા – ગીત વિશે

http://kavyavishva.com/kavyarup.php

સંચય : કવિ જયંત પાઠકના હસ્તાક્ષર

http://kavyavishva.com/smrutisanchay.php

સંવાદ : કાવ્યવિશ્વની સફર

http://kavyavishva.com/samvad.php   

આપના પ્રતિભાવની પ્રતીક્ષા.

સૌનો આભાર.

લતા હિરાણી

6.3.2021

Posted by: Setu | માર્ચ 5, 2021

પહેલો ગુજરાતી કવિ

ગુજરાતી કવિતામાં આપણે નરસિંહ મહેતાને આદિ કવિ ગણીએ છીએ પણ એની એ પહેલા લગભગ 200 વર્ષ થી સાહિત્ય ક્ષેત્રે કામ શરૂ થઈ ગયું હતું અને શરૂઆત જૈન સાધુઓ થી થઈ હતી એટલે જૈન સાધુઓ નરસિંહ મહેતાના પુરોગામી છે.

વસંત વિલાસ નામનું સુંદર રસિક ફાગુ કાવ્ય એ જૈન સાહિત્યમાં મળે છે. જોવાની વાત એ છે કે જૈન કૃતિઓની જેમ અહીંયા એટલે કે આ કાવ્યમાં ધર્મોપદેશ નથી પણ ઉછળતા ઉલ્લાસથી ભરપુર શૃંગારની છોળો છે. જૈન કવિઓ બારમાસી કે ફાગુ કાવ્યમાં શૃંગારનું આલેખન કરતા અને એના સાધન તરીકે પ્રકૃતિ નું વર્ણન કરતા અને છેવટે તેનું શમન તપ સંયમ અને સાધુ વ્રતમાં બતાવતા.

આપણે જૈનેતર એટલે કે જૈન સિવાયના ગુજરાતી કવિની વાત કરીએ તો નોંધપાત્ર નામ કે જેને આપણે પહેલો ગુજરાતનો જૈનેતર કવિ ગણીએ એ છે અસાઈત.(ઇ.સ.1361 કે 1371)

આ અસાઈત ની વાત બહુ મજાની છે એ સિદ્ધપુરનો ઔદિચ્ય બ્રાહ્મણ હતા અને જુવાન વયમાં રસિક કથાકાર તરીકે ખ્યાતિ પામ્યા હતા. એકવાર ઊંઝાના વતની અને તેના શિષ્ય હેમાળા પટેલ ની પુત્રીને સુબેદાર ના માણસો ઉપાડી ગયા ત્યારે આ બ્રાહ્મણે હિંમત કરીને તેને પોતાની દીકરી તરીકે ઓળખાવી અને સુબા પાસે તેને છોડી દેવા માટે માગણી કરી.. 

સુબા એ શરત કરી કે કે જો તે કણબીની છોકરી જોડે એક ભાણે જમે તો પોતે તેને છોડે. અસાઈતે પાટીદાર કન્યા સાથે બેધડક એક ભાણે ભોજન કર્યું અને તેને છોડાવી. એને લીધે કાયમ માટે સિદ્ધપુરની ઔદિચ્ય જ્ઞાતિએ તેનો બહિષ્કાર કર્યો તે તેણે હસતે મુખે સહન કર્યો. ઊંઝાના પટેલોએ તેને જાગીર આપી એટલે એણે ઊંઝામાં વસવાટ કર્યો. તે બ્રાહ્મણ જ્ઞાતિથી જુદો પડ્યો એટલે કથાકારનો ધંધો બંધ થયો. આ સંજોગોમાં અસાઈતે ભવાઈના વેશ લખી લખીને પોતાના ત્રણ પુત્રો સાથે ગામેગામ ફરીને ભજવવા માંડ્યા. આમ તેણે 360 વેશો લખ્યા એમ કહેવાય છે. તેના ત્રણ પુત્રોના ત્રણ ઘર નો પરિવાર ત્રિઘરા તરીકે ઓળખાયો. જેમાંથી તરઘરા અને તરગાળા રૂપાંતર થઈને ગુજરાતમાં ભવાઈ અને નાટક ભજવવાનો ધંધો કરનારી તરગાળાની જ્ઞાતિ ઉત્પન્ન થઈ. આમ અસાઈતનું નામ ગુજરાતના લોકનાટ્ય સાથે હંમેશને માટે જોડાઈ ગયું છે આ ઉપરાંત હંસ અને વચ્છ નામના બે રાજકુમારોના જુદા જુદા ભાવની લોકકથાઓને પણ તેણે હાસ્ય કરુણ અને અદ્ભુત રસ થી છલકાતી હંસાઉલી નામની કાવ્યકૃતિ માં સફળ પણે ઉતારી છે.

આ પછી શ્રીધર વ્યાસનું ‘રણમલ્લછંદ’ (ઇ.સ.1399) મળી આવે છે. વીરરસનું આ કાવ્ય છે. લોકકથામાંથી બીજ લઈને ભીમે (ઇ.સ.1410) સદેવંત સાવળંગાના આઠ ભવની પ્રેમકહાણી સુણાવતું ‘સદયવસ્તચરીત’ રચ્યું. અબ્દુર રહેમાન નામના એક કવિએ અપભ્રંશની છાંટવાળું ‘સંદેશકરાસ’ (ઇ.સ.1420) નામનું મેઘદૂત શૈલીનું કાવ્ય લખ્યું છે.

સંદર્ભ : ગુજરાતી સાહિત્યની વિકાસરેખા – ધીરુભાઈ ઠાકર

Posted by: Setu | માર્ચ 5, 2021

કાવ્યવિશ્વ અંક 1-139

🌹 કાવ્યવિશ્વ અંક 1-139 kavyavishva.com 🌹

કાવ્ય : ગની દહીંવાળા
સ્વર : મહંમદ રફી, પુરુષોત્તમ ઉપાધ્યાય, જગજીતસિંહ
http://kavyavishva.com/kavyasur.php

અગાઉની પોસ્ટ
1.અનુવાદ : યેવતુશેંકો – અરવિંદ બારોટ
2.આસ્વાદ : સંજુ વાળા – વિરાટનો હિંડોળો

  1. નર્મદ

બીજા વિભાગો – દિન ‘વિશેષ’, સેતુ, સ્વરૂપ, સંચય અને સંવાદ ખરા જ.

આપના પ્રતિભાવની પ્રતીક્ષા.

સૌનો આભાર.
લતા હિરાણી
5.3.2021

Posted by: Setu | માર્ચ 4, 2021

કાવ્યવિશ્વ અંક 1-138

 kavyavishva.com કાવ્યવિશ્વ અંક 1-138

કાવ્ય : સુરેશ’ચંદ્ર’ રાવલ

http://kavyavishva.com/kavyasur.php

અનુવાદ : Yevgeny Yevtushenko : ભાવાનુવાદ : અરવિંદ બારોટ

http://kavyavishva.com/anuvadvishv.php

અગાઉની પોસ્ટ

આસ્વાદ : સંજુ વાળા – વિરાટનો હિંડોળો

http://kavyavishva.com/kavyasetu.php

અને દિન ‘વિશેષ’, સેતુ, સ્વરૂપ, સંચય અને સંવાદ ખરા જ.

આપના પ્રતિભાવની પ્રતીક્ષા.

સૌનો આભાર.

લતા હિરાણી

4.3.2021

Posted by: Setu | માર્ચ 3, 2021

કોરો કાગળ

સાવ કોરો કાગળ જોઈએ મારે

ને એમાં મારું સ્થાન

ને મારી દિશા

હું જ નક્કી કરું.

લીટીઓ દોરી આપે કોઈ

મારા રસ્તાની

એ વાત મને મૂળે જ અસ્વીકાર્ય

મારા શબ્દોને

કોઈ કહે એમ ખસવાનું

એટલું જ ચડવાનું કે ઉતરવાનું

મને મંજૂર નથી

એક પણ અક્ષર સીધી લીટી જેવો નથી

એક એક અક્ષર નોખો

એક એક માનવી અનોખો

પર્વત, શિખર, નદી, ઝરણાં, તરણાં

ઈશ્વરે એને ક્યાંય લીટીઓથી બાંધ્યા નથી

હું એટલે

મારામાં વહેતું ઝરણું

મારામાં ઉગતું તરણું

ને એમાંથી પ્રગટતા શબ્દો… લતા હિરાણી

પોતાની કવિતા વિશે તો હું શું લખું ? પણ આશ્ચર્ય થાય છે કે મારી વીસ-બાવીસ વર્ષની વયે મને આવું ઊગ્યું હતું ! લખવા માટે લીટીઓવાળી નોટબુકમાં લખવાની મારી ચોખ્ખી ના. લીટીઓ વગરની નોટ જ જોઈએ. સ્કૂલમાં/કોલેજમાં તો ફરજિયાત લીટીઓ સ્વીકારવી જ પડે ! પણ મનની વાતો લખવા માટે લીટીઓ ન પોષાય ! સૌની દલીલ કે આવું ન ચાલે અને જવાબમાં મેં લખી નાખ્યું આ કાવ્ય ! જો કે ત્યારે તો અંગત ડાયરીમાં ઠાલવેલો આ આક્રોશ હતો, જે અક્ષરશ: એમ જ છપાઈને કાવ્ય ગણાયો ‘અખંડ આનંદ’માં લગભગ મારા બેતાલીસમાં વર્ષે…. ચલો, દેર આયે દુરસ્ત આયે…..

Posted by: Setu | માર્ચ 3, 2021

કાવ્યવિશ્વ અંક 1-137

કાવ્યવિશ્વ અંક 1-137   

kavyavishva.com

કાવ્ય : જિગર જોષી‘પ્રેમ’: આમ ને આમ દિવસ રાત

આસ્વાદ : સંજુ વાળા : અલૌકિક અનુભૂતિ વિસ્તારની ભાવલીલા : વિરાટનો હિંડોળો

3.3.2021

Posted by: Setu | માર્ચ 3, 2021

કાવ્યવિશ્વ અંક 1-136

કાવ્યવિશ્વ અંક 1-136  

kavyavishva.com

કાવ્ય : કાવ્ય : નિશા નાણાવટી * સંગીત અને સ્વર નિશા હેમલ નાણાવટી અને વૃંદ

2.3.2021

Posted by: Setu | માર્ચ 3, 2021

કાવ્યવિશ્વ અંક 1-135

કાવ્યવિશ્વ અંક 1-135   

kavyavishva.com

કાવ્ય : તેજસ દવે : તારી સામે મારી ઇચ્છા

1.3.2021

Posted by: Setu | માર્ચ 3, 2021

કાવ્યવિશ્વ અંક 1-134

કાવ્યવિશ્વ અંક 1-134   

kavyavishva.com

કાવ્ય : રવિગાન

28.2.2021

Posted by: Setu | માર્ચ 3, 2021

કાવ્યવિશ્વ અંક 1-133

કાવ્યવિશ્વ અંક 1-133   

kavyavishva.com

કાવ્ય : લતા હિરાણી : સાવ કોરો કાગળ

સેતુ : પહેલો ગુજરાતી કવિ 

27.2.2021

Older Posts »

શ્રેણીઓ