Posted by: readsetu | મે 16, 2017

Kavyasetu 282 Aarundhati Desai

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ > 16 મે 2017

કાવ્યસેતુ 282   લતા હિરાણી

શ્રદ્ધાની પતવાર ગ્રહીને સામા પ્રવાહે તરવું

છો ને ઝંઝાવાત ઝળુંબે, શાને કાજે ડરવું ? 

મધદરિયે જો નૈયા ડોલે જરાય ના ડગમગવું

મરજીવાની માફક મોતી લઈને પાછા ફરવું

નિષ્ફળતાનું ઝેર પી જઈ ખુદને શંકર કરવું

મર્યાદાઓ અતિક્રમીને સાહસ કરતાં રહેવું ……. શ્રદ્ધાની પતવાર

તેજ ઉછીનું કદી માંગુ, ભલે ને મારગ ભટકું

તેજપુંજનો તેજદીપ હું, અંધારે ક્યાં ડરવું ?

કોલસાની કાળાશ ખંખેરી, જાતે જાતને જડવું

આતમહીરો ખોળી લઈને, પરમ તેજને વરવું શ્રદ્ધાની પતવાર  – અરુંધતી દેસાઇ

 

આ કવિતા વાંચતાં મને મારું શાળાજીવન યાદ આવી ગયું. એ વયે આવા સાહસ જગાવતા, ખુમારી પ્રગટાવતા ગીતો બહુ ગમતા હોય છે. અલબત્ત, મને ગમતા અને તમને પણ ગમતા જ હશે એમ માનીને આગળ ચાલુ છું. એકદમ સરળ શબ્દો, સરળ રજૂઆત. પ્રાસ અને લયના વહેણમાં એક જુસ્સો લઈને ગાતા જવું. ક્યાંક લય તૂટે તો ઝડપથી ઉચ્ચારી ગીતને પકડી રાખવું ! અહીંયા જેમ છે એમ એક અંતરામાં તેજ શબ્દ ચારવાર આવે તોય કશું નડે નહીં કેમ કે ગીત ગમવા પાછળ મનને આશા અને ઉત્સાહથી ભરી દેતો જુસ્સો જ પાયાનું તત્વ હોય. આ કાવ્યનું એવું જ છે. થોડા ખૂણા ખાંચા સુધારી લેવાય તો શાળાના વિદ્યાર્થીઓએ માટે કામનું. જો કે બીજી વાત એ પણ છે કે આજના વિદ્યાર્થી ઉપર માર્ક્સ મેળવવા, ટકા લાવવાનો એટલો બધો બોજો છે, મા-બાપ અને શિક્ષકો લાઠી લઈને સંતાનોને દોડાવવા એટલા પાછળ પડ્યા છે કે એને આવા ગીતો કે આવા આનંદની કદાચ કોઈ સમજ જ નથી રહી.

આ પ્રકારના ગીતો ગુજરાતી ભાષાના પાઠ્યપુસ્તકોમાં રહેતા. હવે ગુજરાતી વિષય ભણવાનો છે એવુંય ક્યાં કોઈ જાણે છે ! આ વાક્ય લખતા મન વિષાદથી ભરાઈ ગયું. ક્યારે આપણા રાજયકર્તાઓ જાગશે અને ક્યારે એ ગુજરાતી ભાષા, પોતાની માતૃભાષાનું ઋણ અદા કરશે ! અત્યારે માતૃભાષાને જીવતી રાખવાનું કામ સામા પ્રવાહે તરવા જેવું છે. અંગ્રેજી મીડિયમના ઝંઝાવાતની સામે ટકી શકાય કેમ કે અંગ્રેજી શીખવા સામે કોઈ વિરોધ ન હોય શકે. આજના સમયની એ તાતી જરૂરિયાત છે પણ પોતાની માતૃભાષા અવગણાશે નહીં એટલો સધિયારો તો જોઈએ ને ! અહી મૂળને જ ઊધઈ લાગવા માંડી છે અને એ બચાવવા કોઇની ઊંઘ ઊડતી નથી. મારા મનમાં આ કાવ્ય ભાષા સાથે જોડાઈ ગયું. સારું છે અહીં કવિને માત્ર આત્મવિશ્વાસ બુલંદ કરવાની જ હોંશ છે.

માનવીને રોજબરોજના કામોમાં, ડગલે ને પગલે ઝંઝાવાતોનો સામનો કરવો પડે છે. હવે સીમા પરના યુદ્ધોની જરૂર રહી નથી. સામાન્ય માનવીને પળે પળે યુદ્ધો લડવા પડતાં હોય છે ને એની પાસે કોઈ શસ્ત્ર-સરંજામ કે સૈન્ય હોતું નથી. પોતાનું દિમાગ અને પોતાના હાથ-પગ, જે ગણો તે આટલું. જો હૈયે હામ ન હોય તો જીવનની લડાઈમાં જીવી જવુંય મુશ્કેલ !

થોડાક લોકો હોય છે કે જે આમાંથી રસ્તો કાઢીને મંઝીલે પહોંચે. અલબત્ત મંઝિલ શબ્દ રસ્તો ભૂલાવે એવો હોય છે એ વિચારવું રહ્યું. ક્યાં પહોંચવું છે એની કોને ખબર છે ? બહુ ઓછા લોકોને ! દુનિયામાં સફળ થનારા, ડંકો વગાડનારા, કઈક કરી બતાવનારા લોકો બહુ ઓછા હોય છે કેમ કે મોટાભાગનાને પોતે શું કરવું છે કે પોતે શું કરી  શકે એમ છે એની જાણ જ નથી હોતી. જાણ થાય છે ત્યારે બહુ મોડું થઈ ચૂક્યું હોય છે. સમય કોઇની રાહ જોતો નથી અને વીતેલો સમય ક્યારેય પાછો આવતો નથી. એક બાળક માટે, એક વિદ્યાર્થી માટે ખૂબ જરૂરી છે કે તે પોતાની શક્તિઓ, ખૂબીઓ ઓળખે. પોતાની મર્યાદાઓને પણ જાણે જેથી ખોટી દિશામાં સમય વેડફાઇ ન જાય. સંપૂર્ણપણે કલાકાર જીવને મેડીકલમાં મોકલવાના ઉધામા કેટલા અહિતકર બને ! સારા ગાયક કે સંગીતકાર કે કવિલેખક થવા સર્જાયેલા જીવને માત્ર મોકળાશ આપો, એને ગમે છે એ કરવાની. એને ઇતિહાસ-ભૂગોળથી અવરોધો નહીં, ગણીત-વિજ્ઞાનથી બાંધો નહી, એની સામે અજાણ્યા ઝંઝાવાતો સરજો નહી તો એ ખીલશે. એની મંઝિલે પહોંચશે.     

 

 

Advertisements

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

શ્રેણીઓ

%d bloggers like this: