Posted by: readsetu | સપ્ટેમ્બર 6, 2018

આવવા ને જવાનો અરથ પામવા

કાવ્યાસ્વાદ > નવચેતન > ઓગસ્ટ 2018

આવવા ને જવાનો અરથ પામવા – લતા હિરાણી

 તેજને તાગવા જાગ ને જાદવા

આભને માપવા જાગ ને જાદવા.

એક પર એક બસ આવતા  ને જતા

માર્ગ છે ચાલવા, જાગ ને જાદવા.

આંખ તે આંખ ના, દૃશ્ય તે દૃશ્ય ના

ભેદ એ પામવા, જાગ ને જાદવા.

શૂન્ય છે, શબ્દ છે, બ્રહ્મ છે, સત્ય છે,

ફૂલવા ફાલવા, જાગ ને જાદવા.

ઊંઘ આવે નહીં એમ ઊંઘી જવું,

એટલું જાગવા, જાગ ને જાદવા.

આપણે, આપણું હોય એથી વધુ,

અન્યને આપવા, જાગ ને જાદવા.

હું નથી, હું નથી, એમ જાણ્યા પછી

આવવા ને જવા, જાગ ને જાદવા……… મનહર મોદી

દશે દિશામાં પ્રસરતા રહેતા મનને બાંધવું સહેલું નથી. ક્યારેક આકાશ પાતાળ એક કરતા, કદીક નાચતા-કૂદતા તો કદીક રોતા-કકળતા મનને એની સમસ્ત પાંખો, આંખો સમેટીને અંદર ઊતારી શકાય, સ્થિર કરી શકાય તો જાગવાનું શક્ય બને. એક જાગેલો જીવ, બીજાને જગાડવાની અહાલેક જગવે છે. આ ગઝલના પ્રત્યેક શેરના અર્થ અખૂટ છે, એમાં જેમ જેમ ઊંડા ઊતરતા જઈએ તેમ તેમ નવાં નવાં વિશ્વો ખૂલતાં જાય. અહીં સ્વ માટે જાદવા પ્રબોધાયું છે. આ જાદવાને જાગવાનો સાદ છે. સમજણના દ્વાર ખૂલે તો એક એક શેરમાં આતમના અમાપ રહસ્યો આપોઆપ ખૂલતાં જાય ! જેટલી વાર ત્યાં મન ઠરે એટલી વાર એમાંથી નવી જ આભા પ્રગટ્યા કરે એવું બને. બોલચાલની ભાષાના સરળ શબ્દોમાં પણ અર્થની દૃષ્ટિએ અતિ ગહન, આધ્યાત્મિક ઊંડાણભરી આ ગઝલ આભની ઊંચાઈએ વિસ્તરી છે. આ ગઝલ કોઈ અદભૂત ચેતનાનો સ્પર્શ લઈને આવી છે, એટલું કબૂલવું પડે ! જાગને જાદવાનો એકતારો ભાવકના ચિત્તતંત્રને રણઝણાવી જાય છે, મનમાં ગૂંજ્યા કરે છે.

મન જાગી જાય તો સૂર્યને તાગી શકાય કે આભનેય માપી શકાય. વાસ્તવમાં ન તો તેજને તાગવાનુ છે કે ના આભને માપવાનું છે. સમજણની ક્ષિતિજો વિસ્તારવાની આ વાત છે. મનના જાગવા સાથે પૂર્ણથી શરૂ થયેલી યાત્રા પૂર્ણમાં વિરામ પામે છે. ચિંતનની આ પળો શ્વાસોમાં વસી જાય તો આંતરબાહ્ય સૃષ્ટિનો ઉઘાડ તમામ સીમાડા વળોટી અસીમમાં ફેલાઈ જાય. જન્મ્યા ત્યારથી આસપાસ રસ્તાઓ જ રસ્તાઓ પથરાયેલા છે. જન્મ છે તો યાત્રા સ્વાભાવિક છે. ક્યારેક મૂંઝવણ થાય ને ક્યારેક થાક પણ લાગે. એકવાર જો દૃષ્ટિ ઊઘડે તો ન રહે મૂંઝવણ સાચો માર્ગ સાંપડે, ઊર્જા પણ પ્રગટે અને થાકનું નામનિશાન ન રહે. દૂર લાગતો એ રસ્તો વળીને અંદર લઈ જાય અને બધું ઝળાહળાં કરી મૂકે. સ્થૂળ આકારોમાંથી આરપાર નીકળી પરમ ઐશ્વર્યના વિશ્વમાં વસતા સત્યને પામવાનું છે. એના રહસ્યોની ભાળ મેળવવાની છે. ક્યાં સુધી નિંદ્રાધીન રહીશું ? સમસ્ત સૃષ્ટિ પોકારી રહી છે, જગાડી રહી છે. શબ્દમાં રહેલા સૂરને, શૂન્યમાં વિસ્તરતા બ્રહ્મને, અણુએ અણુમાં પ્રસારવા દેવાના  છે.  

ઊંઘ આવે નહીં એમ ઊંઘી જવું, એટલું જાગવા, જાગ ને જાદવા. બાહ્ય ઇન્દ્રિયો વળોટી, આંતરચક્ષુઓ ખોલવાની વાત એવું અદભૂત રીતે અને કેટલા સાદા શબ્દોમાં કવિએ રજૂ કરી છે ! કવિએ આ શેરમાં સાચ્ચે જ કમાલ કરી દીધી છે. ઊંઘવા અને જાગવાની ક્રિયાનો પ્રવાહ કેટલી સહજતાથી સ્થૂળમાંથી સૂક્ષ્મ તરફ ભાવકને લઈ જાય છે ! વાંચતાં જ મન ઝળહળી ઊઠે છે. ઊંઘવાનું છે અને એમ કે જાગતા રહેવાય. શરીરને આરામ આપવાનો છે અને ચેતનાને સક્રિય રાખવાની છે. મોહનિંદ્રામાં સરી ન પડાય એના ખ્યાલ સાથે આંખો બંધ કરવાની છે. જગમાં રહેવાનુ છે ને જગથી દૂર પણ રહેવાનુ છે. શરીરમાં રહેવાનું છે ને શરીરથી પર આત્મા તરફની યાત્રા કરવાની છે. દુન્યવી પ્રવાહો એમાં વિક્ષેપ ન કરે એની ખબરદારી રાખવાની છે.

પોતા પાસે છે તેનાથીય વધુ બીજાને આપવા તત્પર રહેવાનુ છે. જાગૃત રહેવાનું છે અને અંતિમ એવો જ ઉમદા શેર, ‘હું નથી, હું નથી, એમ જાણ્યા પછી આવવા ને જવા, જાગ ને જાદવા આ જે છે તે હું નથી. આ મારું શરીર છે, હું નથી. હું એક આત્મા છું જેણે સતત આ ફેરા ફરતા જ રહેવાનું છે. કુદરતના નિયમોને આધીન રહીને જે સ્વરૂપ આપ્યું એ સ્વરૂપે જીવી જવાનું છે. સાક્ષીભાવથી આ આવનજાવનને જોવાની છે. એમાં પલોટાયા વગર સહજ રહીને જે મળે એ સ્વીકાર્ય અને જે જાય એ ત્યાજ્ય. આટલી સમજ મેળવવી બહુ અઘરી છે. દેહથી પર રહીને જીવવું અત્યંત કઠિન છે. આટલી વાત સમજવા અને અંદર ઉઘાડવા માટે માનવીએ જાગૃત રહેવાનુ છે. બાહ્ય ચક્ષુ ભલે એનું કામ કરે, એનાથી નિર્લેપ રહીને આંતરચક્ષુઓ ઉઘાડવાના છે. હું ક્યારેય હતો નહી ને ક્યારેય હોઈશ નહી. આજે એક શરીર પહેર્યું છે, કાલે બીજું હશે.  પોતાનું સ્થૂળ રૂપ જે આજે છે ને કાલે નથી. એ કશાની તમા કર્યા વગર પરમને પામવા, એની ભાળ મેળવવા પણ હે મન, તું જાગ !    

 

 

Advertisements

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s

શ્રેણીઓ

%d bloggers like this: