Posted by: readsetu | સપ્ટેમ્બર 13, 2018

કાવ્યસેતુ 81

प्रतिष्ठित दैनिक दिव्य भास्करमें (दैनिक भास्कर का गुजराती संस्करण) 2011 से प्रकाशित हो रही मेरी कोलम काव्यसेतुमें  (कविताओ का रसदर्शन) प्रकाशित दि. 94-2103   लेख – 81       

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ 81 > 9 એપ્રિલ 2013

વેદનાની વાત – લતા હિરાણી  (મૂળ લેખ) 

મુંઝારાના મહેલ વચાળે, સોડ અમે તો તાણી

પીડાના પટ્કૂળ પે’રેલી, હું જ મને અણજાણી

સંવેદનાના સળવળ જળ ને જળની આડે પાળા

બાકી સઘળું સજ્જડ સાબુત, હૈયાં થાતાં આળાં

કલરવમાં હું ક્યાંય હતી ના, વેરાને વેરાણી

મુંઝારાના મહેલ વચાળે, સોડ અમે તો તાણી……

કળશ કાંગરા મૌન, ઝરુખા મોભારા સુમસામ

શ્રાવણમાં પણ તરસ તરસ છે, હૈયે રાખી હામ

સંકેલો આ પાનેતરની ઘુઘરિયાળી વાણી

મુંઝારાના મહેલ વચાળે, સોડ અમે તો તાણી….. રક્ષા શુક્લ

બસ એ જ, એ જ સદીઓ જૂનો સ્ત્રીનો મુંઝારો, અકળામણ, પીડા અને જીવનમાં ફેલાયેલી વેરાનગી. જુદી જુદી રીતે રજૂ થતી અને તો યે ન્યાય ન પામતી સ્ત્રીની એ જ ઘવાયેલી અને ઘવાતી રહેતી સંવેદનાનું કાવ્ય..

મુંઝારાનો મહેલ છે અને એની વચ્ચે અમે સોડ તાણી છે. મુંઝારો અને સોડ આ બંને શબ્દો સાથે પ્રયોજીને કવયિત્રીએ સારી શરૂઆત કરી દીધી છે. સોડ તાણીને આરામ કરી શકાય પણ જ્યાં મૂંઝારો અભરે ભર્યો હોય ત્યાં સોડ તાણવાનો શો અર્થ ? જીવને ચેન મળવું કેટલું મુશ્કેલ !! ‘હું જ મને અણજાણી’ કહીને કવયિત્રી કહે છે, પીડા શરીરને એવી વીંટળાયેલી છે કે હવે એની પાસે પોતાની જાતનીયે ઓળખ બચી નથી.

સંવેદનનાના જળ સળવળ થાય છે પણ ત્યાં આડે પાળા બાંધી દીધા છે, એને વહેવા માટે કોઇ જગ્યા નથી રાખી. એક હૈયું આળું થઇ ગયું છે, બાકી બધું સાબુત જળવાયું છે. એની પાસે કલરવ નહોતો, ખુશી આનંદની કોઇ પળો એના માટે સચવાઇ નહોતી. એના ભાગ્યમાં લખ્યું હતું માત્ર રણ, ને એ આખરે વેરાનમાં જઇને વેરાણી..   

નાયિકા કહે છે, આસપાસ બધી જ સુખસગવડો છે. પણ એ મારે કંઇ કામના નથી. મારા માટે માત્ર મૌન છે. હૈયે હામ રાખું છું, કહો કે રાખવી પડે છે જરૂર, પણ ભરચક વરસતા શ્રાવણ જેવા શ્રાવણમાંયે હૈયું તરસ્યું જ રહે છે. મારે નથી જોઇતું આ પાનેતર. એની ઘુઘરીનો રણકાર છેતરામણો છે, એણે હંમેશા ખોટાં ઝાંઝવા બતાવ્યા છે, ખોટાં પ્રલોભનો આપ્યાં છે એટલે જ અમે મુંઝારાના મહેલ વચ્ચે સોડ તાણીને સૂવાનું સ્વીકારી લીધું છે.

પુરુષપ્રધાન સમાજમાં સ્ત્રીના જીવનની મુસીબતો સામે બાથ ભીડવાની લાચારીનું, અન્યાય સહેવાનું ને અરમાનોને કચડી નાખવાનું આ કાવ્ય એક આમ સ્રીની સદાકાળની મનોભાવનાને લઇને રચાયું છે.. અલબત્ત ક્યાંક હવે સૂરજ ઊગતો જાય છે. ભલે થોડા વિસ્તારમાં પણ હવે સ્ત્રી માટે નવો યુગ આવતો જાય છે, નવો સૂર્ય એના કિરણો પાથરતો જાય છે એનીયે નોંધ લેવી રહી. જૂના સમયમાં પણ હિંમતથી લડનારી, એકલે હાથે ઝઝુમનારી સ્ત્રીઓ હતી જ…

હવે જરૂરત છે, સ્ત્રીએ જ સ્ત્રીને ઓળખવાની.. પોતાની જાતને લેશમાત્ર પણ ઓછી નહીં આંકવાની.. પોતાના અસ્તિત્વને માટે સંઘર્ષ કરવાની… પરિસ્થિતિ એ વગર ક્યાંથી બદલાશે ? આપણે નિરદા સુરેશની એક અંગ્રેજી કવિતાનો અનુવાદ જોઇએ જેમાં પોતાની લાચારીનો સ્વીકાર તો છે જ, પણ આખરે પોતાના સ્વમાનનો, આત્મસમ્માનનો એક હુંકાર પણ…

સ્વપરિચય

હું છું

એક સામાન્ય સ્ત્રી

 મારી સર્જકતા બંધાયેલી છે

 ઘર અને બાળકો સાથે

 જાજમ અને મૂલ્યવાન વસ્તુઓ પાસે પાસે ગોઠવવી

 પુસ્તકોને લેબલ લગાવવાં, બૂટની દોરીઓ બાંધવી

 મારી સંવેદનશીલતા’

 સહે છે મૌન ફટકાઓ અને

 એક દાયકાના સાથ સંગાથને પરિણામે

 કાચબાની પીઠ જેવી કઠણ થતી જાય છે.

 મારો આત્મા સપડાતો જાય છે

 ફફડાવે છે પોતાને મૌનમાં.

 મારી સામાન્યતા

 મને ઘર અને બાળકો સાથે

 બાંધી રાખવાની, એમને અસામાન્ય બનાવવાની કદાચ

 સગવડભરી સાંકળ છે.

 થોડાં ઉદાસ સૂકાં આંસુઓના ભોગે

 જે કદાચ હિંમત કરી બેસે તોડીફોડી નાખવાની ……. નીરદા સુરેશ 

Advertisements

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s

શ્રેણીઓ

%d bloggers like this: