Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 8, 2019

Kavysetu 400

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ 400 > 8 ઓક્ટોબર 2019

આકાશનો અર્થ – લતા હિરાણી

કાવ્યસેતુનો આ ચારસોમો લેખ લખતાં, ખુલ્લા આકાશની સામે નજર માંડીને બેઠી છું. મારા હાથમાં એક નવું આકાશ છે આકાશ કવયિત્રી ઉર્વી પંચાલ ઉરુનું છે. બે પાંખ લઈને એક પંખી ઉજળા આકાશમાં ઊડી રહ્યું છે. અલબત્ત પોસ્ટ ખાતાના ઉંદરોએ એનો એક ખૂણો કાપી ખાધો છે પણ ચિંતા નહીં કેમ કે સામગ્રી સલામત છે. આકાશને જોતાં જોતાં એક ચિંતન શરૂ થાય છે. જીવનમાં માણસ કેટલી ભૂલો કરતો હોય છે ! ભૂલો કર્યા કરતો હોય છે. પૂરું  આયુષ્ય સુધારાવધારાને અંતે પૂરું થાય છે. જો અવકાશ મળે તો માણસ ઉપર રહયે રહયે પણ વિચારતો હશે કે જીવનમાં કેટલી બધી ભૂલો, કાશ સુધારી શકાઈ હોત ! સમય રહ્યો અને સમય પૂરો થઈ ગયો. જીવતેજીવ પ્રક્રિયા ચાલતી હોય છે. અલબત્ત એટલી સમજદારી બધામાં નથી હોતી જુદી વાત છે. જો જીવનની વાત છે તો લેખન અપવાદ કેમ બને ? એમાંય સુધારાવધારા કરવા પડે કેમ કે ભૂલો પણ થાય એટલે પહેલા પાને ઉર્વી એના હસ્તાક્ષરમાં  લખે છે કે,

સુધારા રોજ કરવાની મને ગમ્મત પડી
ભૂલ પાછી કરવાની મને ગમ્મત પડી.

હવે પેલા ગંભીર ચિંતનને આપણે ગમ્મત તરફ લઈ જવાનું છે. સહેલું નથી. મારી દૃષ્ટિએ તો સમજદારીની નિશાની છે. પોતાની ભૂલો સુધાર્યે રાખવામાં ગમ્મત પડી એમ કહી શકાય પણ કામ થકવી દેનારું છે. સમજદારી એમાં છે કે ગમ્મત પડી એમ કહીને થાકને ઓછો કરી શકાય છે, એટલે ઉર્વી બીજી એક ગઝલમાં લખે છે,

રાત દિવસોની મહેનત રંગ લાવે છે અહીં

સરળ ક્યાં છે બધાને પાંખમાં લઈ ચાલવું.

સર્જક જાગૃત છે. જીવનમાં કશું પણ સરળ નથી, જે સરળ છે એ કશાય કામનું નથી. પેલી ગઝલમાં ફરી પ્રવેશ કરીએ,

 

એક પાછળ એક સરનામાં અહીં મળતા ગયા

આમ સુખની શોધ કરવાની મને ગમ્મત પડી.

કોઈપણ વાતની રજૂઆત હળવાશથી થઈ શકે. અહી ‘ગમ્મત પડી રદીફ હળવાશ લાવે એવો છે તો ગઝલમાં ગંભીર ચોટ પણ છે. જીવનમાં થોડીક સમજ આવતાં મુસીબતો દરવાજા ખખડાવવા માંડે છે અને સાથે સાથે સમજણની પરખ થવા માંડે છે. કોઈ એને ભારની જેમ વહે છે તો કોઈ એને હળવાશથી લે છે અને એટલે કવિ કહે છે કે દરિયો ભલે રેતીની સીમાની અંદર કુદયા કરે.  દુખ તો આવે ને જાય પણ આપણે શું કરવાનું છે ? આપણે તો કિનારે મોજ કરવાની છે. રેતીમાં ઘર બનાવવાનું છે. ભલે એને મોજું આવી ને તાણી જાય ! હસતાં રમતાં શંખલા છીપલા વીણવાના છે ને એનું સુખ માણવાનું છે.

છો રહે છે કેદ દરિયો રેતની સીમા મહીં
પણ કિનારે મોજ કરવાની મને ગમ્મત પડી.

જુઓ, પછીનો શેર પણ એક એવી વાત લઈને આવે છે. સપનાં કોણ નથી જોતું ? યુવાની અને સ્વપ્ન, બંનેને એકબીજાનો પર્યાય કહી શકાય. આંખ બંધ થઇ અને સપનાં જોવાનું શરૂ ! આંખ ખુલી અને સ્વપ્ન જીવવાનું શરૂ ! એમાં કેટલાક સપનાં ક્યારેક સુખ આપે પણ મોટાભાગના બોજ બનીને હૃદયને કચડયા કરે. હૈયાના ભારને વહેવો જ્યારે મુશ્કેલ બને છે ત્યારે આવો શેર ભાવકને સ્પર્શ્યા વગર ન રહે,

 
એક સપનું આંખમાં લઈ ઊંઘવા મથતી રહું
ને હૃદય પર બોજ કરવાની મને ગમ્મત પડી.

ઈચ્છાનો પ્રદેશ બહુ વિશાળ છે કોઈ એમાંથી બાકાત નથી રહી શકતા. સંત, સાધુ કે ધર્મના વિદ્વાનોને પણ ઈચ્છા છોડતી નથી. એને ઇચ્છા કહો, ઝંખના કહો, મરજી કહો કે મન કહો, માનવમાત્રને પીડ્યા રાખે છે. માણસનો દેહ મળ્યો એટલે ઈચ્છાથી છુટકારો લગભગ અસંભવ. જોકે સમજુ લોકો એનાથી દૂર રહેવા એટલે કે ઈચ્છાઓના દરિયાને નાથવા પ્રયત્ન કર્યા કરે છે અને સ્વાભાવિક છે કે આ પ્રયત્નમાં જિંદગી પુરી થવા આવે છે. ફરી  નવેસરથી, નવા જન્મમાં, નવી છાપ સાથે એ જ શરૂઆત થાય છે એટલે આવી વાતને હળવાશથી લેવી એ કેવું સરસ !

એકલી ઉરુ ઝંખના છે માનવીનાં મન મહીં
દૂર એને રોજ કરવાની મને ગમ્મત પડી.

ઉર્વી પંચાલ “ઉરુ”ના બીજા કેટલાક શેરો પણ મને બહુ ગમ્યા.

અંતમાં પરમાત્માને પામવા માટે જુઓ                                                                                              કારગત નીવડી શકેલી એક ભાષા મૌનની.

તો બીજી એક ગઝલમાં ઉર્વી કહે છે,
 
દ્રશ્ય એવું આંખમાં ખૂંપી ગયું, જે હતું તે હાથથી છૂટી ગયું.
આંખથી આંસુ વહે શક્ય છે, એક શમણું આંખમાં તૂટી ગયું.

…………………………………..  

Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 8, 2019

P4P Sharing 41

P4P Sharing 41  

હિરલ શાહ – સ્વાનુભવ શ્રેણી ભાગ 3

વિરાજ રસોડામાં કંઇક ગડમથલ કરી રહેલો. [3.5 years]

ઇલાઇચી ભરેલી પ્લેટને ભૂલથી હાથ લાગ્યો ને ધબાક દઇને પ્લેટ પડી.

આખા રસોડામાં ઇલાઇચી વેરાઇ.

હું રસોડામાં ગઇ કે શું થયુંવિરાજ ટેબલ નીચે છૂપાઇ ગયેલો.

બહાર જવાનું મોડું થઇ રહેલું પણ એને આમ છૂપાયેલો જોઇને એવું તો વ્હાલ આવ્યું.

પાસે જઇને મેં એને પ્રેમથી પૂછ્યું, ‘બેટાભૂલથી ઢોળાઇ ગઇ?’

એણે ડરતાં ડરતાં ‘હકારમાં માથું ધુણાવ્યું’.

મેં કીધુંકશો વાંધો હીંહવે બધા દાણા ભરી લે.

મમ્મી જરાય વઢી નથી જાણીએનામાં બમણું જોશ આવી ગયું.

મને નથી આવડતું.

અચ્છાલઢ ખાવી છે?

પ્લીઝ , હેલ્પ મી મમ્મી.

મેં થોડા દાણા વીણ્યા ને કીધું હવે તું બધી ઇલાઇચી આવી રીતે  પ્લેટમાં પાછા ભરી લે.

અને એણે ભરી લીધી. બે-પાંચ મિનિટે આવીને મને બતાવી ગયો.

મેં કીધુંશાબાશ. તેં ભૂલ સુધારી લીધીમને બહુ ગમ્યું. નેક્સ્ટ ટાઇમ ધ્યાન રાખજે. ઓ.કે!

મને કહેતું આવીને જોઇ લેબધી ભરી લીધી ને?

કેવો હરખ એનાં ચહેરા પર !

અને મારા ચહેરા પર પણ.

મને  વું તો વ્હાલથી ભેટ્યો ને જાણે કહી રહેલોહું ચોક્ક્સ ધ્યાન રાખીશ અને ભૂલ કરીશ તો પણ સુધારી લઇશ.

—-

 

Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 7, 2019

કાવ્યસેતુ 399

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ 399 > 1 ઓક્ટોબર 2019

હે રામ ! – લતા હિરાણી

તમોને વીંધી ગૈ સનન’, અવ આ આમજનને
વીંધી ર્ હૈ છે બાપુ ! સતત વરસોથી,પજવતી
રહેતી, નીષ્ઠાનાં શીથીલ કરતી પોતતમને
હણ્યા એનો ના ર્ હે કંઈ વસવસો એટલી હદે !                                                                                 વછુટેલી હીંસા સનન, ગણતી  જે ત્રણ, તમે
ભરી રાખી હૈયે ! રુધીર વહ્યું તેને પણ અહો
ઝીલી લીધું સાદા, શુચી વસન માંહીથયું હશે
તમોને કે હીંસા તણી કશી નીશાની નવ રહે
ભુમીમાં – જે મોંઘું  ઉજવી રહી સ્વાતંત્ર્ય નવલું !                                                                                      તમે તો ઉચ્ચારી દઈ ફકત હે રામ !’,ઉજવ્યું
અહીંસાનું મોંઘું પરવ; પણ  ખાસ જનના
શક્યું ઝીલી એને, કળણ બહુ ઉંડાં શબદનાં !                                                                          તમે ઝીલ્યા હૈયે ક્ષણ ક્ષણ પ્રહારો – ત્રણ નહીં !
અમે એવાં એવાં, નહીં ગમ કશો, કો’ ગણ નહીં ! જુગલકિશોર વ્યાસ

ગાંધીકાવ્યોની શોધમાં આ રચના જડી ગઈ.  જુગલકિશોર વ્યાસ એટલે જુકાકાને નામે ઓળખાતા, હજુયે ખાદી પહેરતા આ પ્રબુદ્ધ ગાંધીવાદીજનની શિખરીણી છંદમાં લખાયેલી રચના. ગઝલના ધસમસતા પૂરમાં હવે સંસ્કૃત છંદોએ પોતાના અસ્તિત્વને ડૂબતાં બચાવવાની જરૂર છે ત્યારે આ રચના વિશેષ પસંદ પડી. જુકાકા વિખ્યાત સંસ્થા લોકભારતીના વિદ્યાર્થી અને ગુજરાતી ભાષા પરિષદના વિદ્વાન. જોડણી વિષયક કાર્યોમાંએક આહવાનને પકડીને. જોડણીમાં એક જ ઇ,ઉના આગ્રહી એટલે એમના લખાણોમાં હ્રસ્વ-દીર્ઘ એક જ રીતે લખાયેલા જોવા મળે. આ ઊંઝા જોડણી કહેવાય છે અને ઊંઝા જોડણી સમુદાયનું કહેવું એમ છે કે બોલવામાં હ્રસ્વ-દીર્ઘનો કોઈ ફેર નથી રહ્યો તો લખવાનું સહેલું કેમ ન કરવું ? ગુજરાતની નવી પેઢી હ્રસ્વ દીર્ઘમાં અટવાય છે તો આ ભેદ મિટાવી દેવાથી ગુજરાતી ભાષાની સેવા થશે. એટલે આપણે એમની કવિતા એમની જોડણી પ્રમાણે જ રાખી છે. જુકાકા પ્રખર ગાંધીવાદી છે અને હું ગાંધીજીએ સાર્થ જોડણીકોશને લઈને નોંધેલી વાતને અનુસરું છું. અલબત્ત તર્કની રીતે એમની વાત સાચીયે લાગે છે. ચલો, આગે આગે દેખા જાયેગા.

ભારતમાં નિષ્ઠાનું ધોવાણ એટલી હદે થયું છે કે ગાંધીજીને વાગેલી ત્રણ ગોળી જનમાનસને એટલી પીડા આપતી નથી. કદાચ ગાંધીજી આમ વીંધાયા ન હોત તો દેશની દુર્દશા જોઈને એમણે જીવવાનું પસંદ ન જ કર્યું હોત, એ વાત આસાનીથી ગળે ઉતરી જાય છે. હજુ બચેલા પ્રમાણિક અને દેશદાઝવાળા લોકોને આ ત્રણ ગોળી રોજેરોજ વિંધ્યા કરે છે. ગાંધીજી માત્ર છાપેલી નોટોમાં જ કેદ થઈ ગયા છે એટલે હવે નોટોની જ બોલબાલા થઈ રહી છે.

નવું નવું મળેલું સ્વાતંત્ર્ય પર્વ બાપુ, તમે ‘હે રામ‘ બોલી ઉજવ્યું પણ એ દેશની આવી રહેલી દુર્દશા માટે પણ હતું જ ને ! આમ તો આવી રહેલી શા માટે ? એ સમયે જ એની અશુભ શરૂઆત થઈ ચૂકી હતી. દેશના ભાગલાકાંડને જેમણે અત્યંત પીડાતી નિહાળ્યો એ સઘળા લોકોના મનમાં ગાંધીજીના મૃત્યુ માટે ‘હાશ રામ’ જ નીકળે ! ગાંધીજીનું – હે રામ – નું તીર એમને ચાહનારા ને અનુસરનારા માટે મનમાં આખરી શ્વાસ સુધી સલામત રહે એટલું એ હૃદયભેદક બની ગયું. ગાંધીજીએ ત્રણ ગોળી ઝીલી ને એ પછી નિષ્ઠાવાન જનોને પ્રત્યેક પળે આવી પીડા ઝેલવી પડે એવો સમાજ રચાઇ ગયો !

આપણે ગાંધીજીની દોઢસોમી જન્મશતાબ્દી ઉજવી રહ્યા છીએ ત્યારે આ જ કવિની આ નાનકડી રચના નોંધપાત્ર છે.

પૂરી થઈ જન્મશતાબ્દી આપની.

છૂટ્યા તમે હાશ અમેય છૂટ્યા !

વક્તાતણા ભાષણશબ્દ ખૂટ્યા,

શ્રોતાતણા સાંભળી કાન ફૂટ્યા;

પૂજા કરી ખૂબ ગાંધીછાપની

ત્યારે ગઈ માં. શતાબ્દી આપની !જુગલકિશોર વ્યાસ

 

 

 

 

Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 7, 2019

P4P Sharing 40

P4P Sharing 40 

હિરલ શાહ – સ્વાનુભવ શ્રેણી ભાગ 2  

આજે જિનાની (વય 6 વર્ષ) શાળાનો પહેલો દિવસ.

 સમયસર ઉઠી ના શકી. સમયસર તૈયાર ના થઇ શકી.

બે-ત્રણ વાર એને પ્રેમથી  ટકોર કરી પણ  એની મસ્તીમાં  હતી.

શાળાએ મોડા પહોંચ્યા અને રજિસ્ટરમાં નામ લખવું પડ્યું.

રસ્તામાં  એણે સૉરી ફીલ કરેલું એટલે હવે વધુ કશું કહેવા જેવું હતું  નહિં.

મેં શાળાએ પહોંચીને માત્ર એટલું  કીધું કેનેક્સ્ટ ટાઇમ ધ્યાન રાખજે. ઘેર આવીને આપણે ટાઇમ-ટેબલ બનાવશું.

રાત્રે સૂવાનુંસૂતા પહેલાં તૈયારી કરવાનુંસવારે કેટલા વાગ્યે ઉઠવુંઅને કેટલા વાગ્યે ઘરેથી નીકળી  જવું વગેરે… 

લીસ્ટ તું બનાવજે અને હું તારી મદદ તો કરીશ જ.

રાત્રે લીસ્ટ બનાવવા બે-ત્રણ વાર મારે આગ્રહ કરવો પડ્યો.

પણ પાછું  એની મસ્તીમાં જ.

મેં પ્રેમથી પાસે બેસાડીને એને કીધુંકામ તો કરવું પડશે !

મને કહે શું કામ કરવાનું ?

તારે દસ વખત આ લખવાનું છે.

‘I am willing to change myself, I am punctual. I value my time.’

એણે લખ્યું.

બહુ ધ્યાનથીસુંદર અક્ષરોથી અને પૂરી નિષ્ઠાથી.

મારું કામ હતું એને સમયપાલન માટે માનસિક રીતે તૈયાર કરવી.

એને પોતાના કામ માટે જવાબદાર બનાવવી.

એણે દસ વાર લખી લીધું અને મને બતાવ્યું.

હવે જિના ક્યારેય મોડી પડતી નથી.

જિના રોજ સમયસર શાળાએ પહોંચી જાય છે. 

જાતે  એણે વારંવાર વિચાર્યું અને અમલમાં મૂકવા પૂરો પ્રયાસ કર્યો કે 

આઇ વેલ્યુ મા ટાઇમ’.

Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 4, 2019

P4P Sharing 39

P4P Sharing 39

Hiral’s Blog

આત્મિક વિકાસની યાત્રામાં ત્યાગ

Filed under: એક માતાની ડાયરી,બાળ-કલ્પ્નાસૃષ્ટિ,Jina — hirals @ 9:49 am

જિનાને ગઇકાલે રક્ષાબંધનના પ્રોગ્રામમાં એક ક્વીન ડ્રેસ પહેરવો હતો. એ જ ડ્રેસ એની બહેનપણીને સ્કૂલના પ્રોગ્રામ માટે બહુ જ ગમ્યો.

જિના જરાક થોથવાઇ, મારી સામે જોયું , મેં માત્ર સ્મિત કર્યું અને એ જાતે જ બોલી,

ઓકે, યુ કેન હેવ ધીસ. યુ લુક સો બ્યુટીફુલ ઇન ધીસ.

બીજાની ખુશી માટે પોતાની ખુશીને બાજુએ રાખવી, પોતાના મન સાથે સમાધાન કરવું એ વાત આવા નાના અનુભવોમાંથી જ તો શીખવા મળે છે.

વાલી તરીકે આપણે ગમે તેટલું વહેંચવા વિશે ઘરમાં સમજાવીએ પણ આવી ઘટના વખતે બાળકનો પક્ષ લઇએ તો આપણે જાણતા-અજાણતાં મારું-તારું અને સ્વાર્થી બનતા શીખવીએ.

હું એમ કહી જ શકી હોત કે ‘નેક્સ્ટ ટાઇમ’ પણ જિનાએ પોતે વિચાર્યું કે ઓ.કે હું નેક્સ્ટ ટાઇમ પહેરીશ. તું હમણાં લઇ જા.

હું ઘરમાં એમ વિચારી જ શકી હોત, કેમ એટલું જાતે ખરીદાતું નથી? મોંઘા ભાવનો ડ્રેસ વગેરે.

પણ આવા ભાવો કરીને કર્મ બાંધવા એનાં કરતાં બીજાની ખુશીમાં આપણે ખુશ થઇ શકીએ તેનાથી રુડું શું?

પછી ભવિષ્યમાં જો આપણું બાળક એકલું પડી જાય, અતડું રહી જાય તો વાંક કોનો?

મેં જિનાને શાબાશી આપી, ત્રણ-ચાર વાર શાબાશી આપી. એનાં આત્મિક વિકાસની યાત્રામાં ત્યાગના આ ગુણને પ્રોત્સાહન આપવું એ વાલી તરીકે મારી પ્રથમ ફરજ.

 

Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 4, 2019

P4P Sharing 38 

P4P Sharing 38 

માતા-પિતાની પ્રાર્થના

હે ઈશ્વર અમારું બાળક એ અમને તારા તરફથી મળેલું અમૂલ્ય વરદાન છે.

અમે એને જન્મ આપ્યો છે કેમ કે તેં અમને એને લાયક ગણ્યા છે.

અમારું બાળક એ તારી અમાનત છે, તે અમારામાં મૂકેલો વિશ્વાસ છે.

અમે જાણીએ છીએ કે બાળકનો ઉછેર સહેલું કામ નથી.

એ ભરપૂર પ્રેમ, પૂરી સમજદારી અને ખૂબ ધીરજ માગી લે છે.

બાળક પ્રેમને જ ઓળખે છે. અમારે બાળકને પ્રેમથી છલકાવી દેવાનું છે, પૂરી હૂંફ અને સુરક્ષા પૂરાં પાડવાના છે.

બાળકનો યોગ્ય ઉછેર અને એનું ઉમદા ઘડતર એ અમારી જવાબદારી છે, અમે તે પૂરી નિષ્ઠાથી નિભાવીશું.

અમે ઘરમાં કે બહાર બાળકને કોઈપણ પ્રકારની શારીરિક શિક્ષા નહીં કરીએ અને નહીં થવા દઈએ.

ઘરમાં કે બહાર બાળકનું અપમાન કે અવહેલના થાય અને એ છોભીલું પડી જાય એવું કદી નહીં થવા દઈએ.

હે ઈશ્વર, તું અમારા મન, વચન અને કર્મમાં પ્રેમ અને સમજદારી છલોછલ ભરી દે.

Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 4, 2019

P4P Sharing 37  

P4P Sharing 37  

બાળક સ્કૂલેથી આવે ત્યારે

બાળક જ્યારે એની ખુશી તમારી સાથે શેર કરે ત્યારે એને ધ્યાનથી સાંભળી ખૂબ સરસ પ્રતિભાવ આપો. શબ્દો નહી, વર્તનનો ઉપયોગ કરો. ઉમળકો બતાવો. ઝીણી ઝીણી વિગતો પૂછી એને વધારે પ્રોત્સાહિત કરો.

બાળક ચંચળ છે. એને શું ગમે છે ધીરજથી શોધવું પડે. રસ લો તો ગમતી પ્રવૃતિ તરફ વળશે અને સ્થિર થશે.

બાળકને ક્યા શિક્ષક ગમે છે ? શા માટે ગમે છે ? કયા નથી ગમતા ? શા માટે નથી ગમતા ? એમાં ધ્યાન આપો.

બાળકને કહો, જે તમારે જોઈએ છે, જેમ કે તું બહુ હોશિયાર છો’ ‘તું બહુ સમજુ છોવગેરે…

તમારા બાળકને કોઈ આડુંઅવળું કહી જાય એનું ધ્યાન રાખો. એવું બને ત્યારે એને છાતી સાથે ચાંપી, બે પ્રશંસાના શબ્દો કહી દો. કોઈ એને દુભાવી જાય તો બે વાર કેન્સલ કેન્સલબોલી એક સરસ વાત કહી દો.

પોતાના સુખ માટે, મિત્રો સાથે ટોળટપ્પાં કરવા માટે ઘણીવાર તમે જાગરણ કરો છે તો ક્યારેક બાળકને રમવાનું મન હોય તો એના નિર્દોષ આનંદ માટે પણ જાગરણ કરો. એને ફરજીયાત સુવડાવો નહીં.

 

Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 4, 2019

P4P Sharing 36

P4P Sharing 36

બાળક સાથે વાતો ભાગ 3

બાળક સાથે વાતો કરવી જોઈએ, એ અંગે અહીં આપણે બે વાર મળ્યા. P4P Sharing 34 માં સાત મહિનાની બાળકી સાથે વાતો કરીને એનું દુખ સાવ ભુલાવી દેનાર મમ્મીનો મારી આંખે દેખ્યો અહેવાલ આપે વાંચ્યો. એ સંદર્ભે આવેલા પ્રતિભાવોમાં એક બીજી મમ્મીનો પોતાનો સરસ અનુભવ P4P Sharing 35માં આપે જાણ્યો. હવે આ અંગે વાંચો સુરતના બાળકોના સ્પેશયાલિસ્ટ ડો. કેતન ભરડવાની વાત.

ડો. કેતનભાઈ કહે છે બાળકના વિકાસમાં એની સાથે વાતો કરવી એ એક બહુ અગત્યની બાબત છે. માતાએ બાળક સાથે એના જન્મ થતાં જ વાત કરવાની શરૂ કરી દેવી જોઈએ. એ શબ્દો, અવાજ, વાત ખૂબ સન્માન, શાંતિ અને પ્રેમથી ભરેલી હોવી જોઈએ.   

બાળકને નવડાવો, એના કપડાં ડાયપર બદલો, એને સ્તનપાન કરાવો, એને રમાડો, સુવડાવો, કે કંઇ શીખવાડો, આ દરેક ક્ષણે એની સાથે પ્રેમથી થયેલી વાતો એના વિકાસમાં અત્યંત સહાયક બને છે. જન્મથી ત્રણ વર્ષ સુધી આ ખૂબ મહત્વનુ છે. બાળક જ્યારે અકળાયેલું કે ડરી ગયેલું હોય ત્યારે ખાસ. માતાનો સ્પર્શ પણ બાળક માટે ઔષધિનું કામ કરે છે.

આમાં હું મારી વાત ઉમેરીશ કે ગર્ભાધાનથી જ માતાએ બાળક સાથે વાતો કરવાની શરૂ કરી દેવી જોઈએ.

બાળઉછેર અંગેની આ વાતો વાંચવા બદલ આભાર.

જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં સુધી આ વાતો પહોંચાડશો તો અત્યંત ખુશી થશે.

લતા હિરાણી

Posted by: readsetu | ઓક્ટોબર 4, 2019

P4P Sharing 35   

P4P Sharing 35   

બાળક સાથે વાતો ભાગ 2

મારો વિચાર એ લખવાનો હતો કે બાળક સાથે વાતો કરવી જોઈએ, કરતા રહેવી જોઈએ. જે બાળક માબાપ સાથે વાતો કરતું રહે છે, અને ધીરજથી માબાપ એ સાંભળતા રહે છે એ બાળક ક્યારેય મૂંઝાતું નથી. ગમે એવી મોટી મુશ્કેલીમાં પણ એને માબાપની હૂંફ મળે જ છે એટલે ટકી રહે. લડી લે. સાવ નજીવી બાબતોમાં (આપણા માટે) આપઘાત કરી લેતા કિશોરો, યુવાનોના સમાચારો મનમાં હતા.  પણ એનું આગળ લખવાને બદલે મને એક નજર સામે બનેલો કિસ્સો  યાદ આવી ગયો અને એ આપણે શેરીંગ 33માં જોયું કે એક માએ સતત વાતો કરીને ફ્લાઇટમાં એની સાત-આઠ મહિનાની બાળકીને કાનનું દર્દ ભુલાવી દીધું હતું. આટલી નાની બાળકી પાસે બે કલાક સુધી બોલ્યા કરવું અને તેય એ બીજું બધું ભૂલી જાય એ રીતે, એ સહેલી વાત નથી. જો માતા-બાળકની આ રોજની ટેવ હોય તો જ શક્ય બને. માત્ર અને માત્ર પ્રેમ અને સમજદારી આ કરાવે.  

આ વાત અમારા ગ્રૂપમાં બીજા લોકોએ વાંચી અને જે પ્રતિભાવો આવ્યા એ અહીં લખું છું.

આ એક સત્ય ઘટના. એક મમ્મીએ લખેલી પોતાની જ વાત છે. જેનું પોતાનું બાળક માનસિક અને શારીરિક રીતે ચેલેઞ્જ્ડ છે. એ પુત્ર ત્રણ કે ચાર વર્ષનો હતો ત્યારે માદીકરાને રેલ્વે સ્ટેશને જવાનું બન્યું. મમ્મી પ્લેટફોર્મ ટિકિટ લેવા લાઇનમાં ઊભી હતી. દીકરાને તેડેલો હતો. એવામાં ટ્રેન આવી રહ્યાનું એનાઉંસમેન્ટ થયું. સ્વાભાવિક છે કે એ એકદમ લાઉડ હોય. દીકરો આ અવાજ સાંભળીને એટલો ખુશ થયો અને આવેશમાં આવીને કૂદવા લાગ્યો કે મમ્મીએ એને સંભાળવો મુશ્કેલ બન્યો કેમ કે મમ્મીએ દીકરાને તેડેલો હતો. શારીરિક રીતે એનામાં તાકાત આવી ગઈ હતી અને માનસિક રીતે એ નબળો હતો આથી બેટા આમ ન કર” એટલું સમજવા સમર્થ નહોતો.

મમ્મીએ એને જરા વધારે મજબૂતીથી પકડ્યો અને એના કાનમાં ધીમેથી ગણગણી, “બેટા, મને ખબર છે તને ટ્રેનમાં જવું ગમે છે પણ જરા શાંત થા, મમ્માને વાગે છે.” આવું એણે કહ્યા જ કર્યું અને ધીમે ધીમે બાળક શાંત થઈ ગયું. બીજા લોકોએ એને પૂછ્યું, તમે કહો છો એ આ બાળક સમજે છે ? મમ્મીએ જવાબ આપ્યો, એ ભાષામાં તો નથી સમજતો પણ મારી ફિલિંગ જરૂર સમજે છે !

અને હું આમ જ કરું છું !

આ સંદર્ભે એક પ્રતિભાવ બાળકોના ડોકટરનો પણ છે, આવતી કાલે એ વાંચીએ.

આભાર.

Be with P4P Sharing.

લતા હિરાણી

Posted by: readsetu | સપ્ટેમ્બર 24, 2019

P4P Sharing 33 

P4P Sharing 33 

બાળકની સાથે તમે વાતો કરો છો ?

મને આ સંદર્ભમાં એક સરસ વાત યાદ આવી.

હું કલકત્તાથી દિલ્હી ફ્લાઇટમાં જઇ રહી હતી. મારી આગળની રોમાં એક યુવાન સ્ત્રી એની નાની બાળકીને લઈને બેઠી હતી. બાળકીની ઉમર છ કે આઠ મહિનાની હશે. પ્લેને જેવુ ટેક ઓફ કર્યું કે એ રડવા માંડી. ખાસ્સું જોર જોરથી એ રડતી હતી. આપણે જાણીએ છીએ કે આવે વખતે હવાના દબાણના ફેરફારને લીધે કાનમાં ધાક પડી જાય એટલે મોટાને પણ તકલીફ પડે. કાનમાં એટલે લોકો રૂ કે ઈયર પ્લગ ભરાવી દેતા હોય છે. બાળકને આવી કાંઇ સમજ પડે નહીં એટલે એ રડ્યા રાખે. ડોક્ટર્સ આના માટે દવા પણ આપતા હોય છે.

મમ્મીએ એને છાની રાખવા ખૂબ કોશિશ કરી પણ બાળકીનું રડવાનું ચાલુ. થપથપાવે, હાથમાં ઝુલાવે પણ એ રડતી બંધ ન થાય. બાળક રડે એ સહન ન થાય એટલે મારો જીવ ત્યાં ને ત્યાં. પણ એને કાંઇ મદદ કરી શકું નહીં. પછી ધીમે ધીમે એ ચૂપ થઈ. મને કારણ ન સમજાયું. મેં એટલું જોયું કે મમ્મી એના કાનમાં કાંઈક વાતો કરી રહી હતી. મને થયું કે ચાલો, શાંત તો રહી અને હું સૂઈ ગઈ.

ખાસ્સી વારે હું જાગી તો પેલી મમ્મીની એની સાથે વાતો ચાલુ હતી. મને થોડો અંદાજ આવી ગયો. આ વાતો એ દિલ્હી એરાપોર્ટ પર ઉતારી ત્યાં સુધી ચાલુ રહે. મને બરાબર રસ પડ્યો હતો એટલે હું એ જ જોયા કરતી હતી. એ મમ્મી એકલી હતી એટલે મેં એને સામાન વગેરે લેવામાં મદદ કરી.

અમે બહાર નીકળ્યા અને મેં એને પૂછ્યું, તમે આ ઢબૂડીને સરસ રીતે ચૂપ કરી દીધી. એવું તે શું કહેતા હતા તમે ?

જવાબમાં એ મમ્મી બોલી, ઈસે બાતેં સુનનેકી બહુત આદત હૈ આંટી. જબ ભી રોતી હૈ મૈ ઉસે ઐસે હી ચૂપ કરતી હૂં.

હું આશ્ચર્યચકિત થઈ ગઈ કેમ કે એ બાળકી માત્ર મમ્મીનો અવાજ જ ઓળખતી હોય. એને મમ્મી શું કહે છે એની ખબર ન પડતી હોય પણ એ મમ્મીના અવાજથી કેટલી ટેવાયેલી હશે અને મમ્મી એની સાથે આમ નિયમિત કેટલી વાતો કરતી હશે કે એને કાનનું દર્દ પણ લગભગ બે કલાક સુધી ન નડયું. સતત બે કલાક એની મમ્મી એની સાથે બોલ્યે જ જતી હતી !

બાળકને, મમ્મી એની સાથે જ છે અને પોતે સુરક્ષિત છે એવી લાગણી આપવાનો કેવો સરસ એપ્રોચ !

આ અંગે હજી વધારે વાત લખવાની છે, નેક્સ્ટ શેરીંગમાં…

ગમ્યું હોય તો બીજાને વંચાવજો.  

જોડાયેલા રહો P4P Sharing સાથે… 

આભાર.

લતા હિરાણી

 

« Newer Posts - Older Posts »

શ્રેણીઓ