Posted by: readsetu | જુલાઇ 10, 2018

KS 54

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ  54  > 25 સપ્ટેમ્બર 2012

અંતરનું આ જંતર બાજે  લતા હિરાણી 

રાંધણિયામાં મોહન મળિયા

હળવે હળવે હરજી હળિયા

જીવનભર જે દળણાં દળિયા

રાંધણિયામાં મોહન મળિયા………..

માળા કે ના મંતર જપિયા

અગનિ સાખે અંતર ધરિયાં

અંતર ધરતાં અંતર ટળિયાં

એમ નિરંતર અંતર મળિયાં…….

અંતરગુહમાં જંતર બજિયા

સુરતા વાધી સુધબુધ તજિયાં

ઉભયે કોણે કોને ભજિયાં

પાર ન એનો કોઇ સમજિયાં………

રાંધણિયામાં રસ ને રસિયા

સકલ પદારથમાં એ વસિયા

રાંધી રાંધી જો કુછ રખિયાં

કઇ હાથોંસે ઉસને ચખિયાં……….. પુષ્પા વ્યાસ 

લયના હિંડોળાખાટે ઝૂલાવતું પુષ્પા વ્યાસનું આ ગીત દામ્પત્યના સીમાડાઓ ડોલાવતું અધ્યાત્મ સુધી પ્રસરી જાય છે. આમ જુઓ તો બે હૈયાં એકમેકના ઊંડાણને પૂરેપૂરાં તાગી લે, પછી ત્યાં હરિ પોતે જ આવીને વસી જાય છે.. મોહન અને હરજી શબ્દો ઘણા સૂચક છે. દ્વૈતમાંથી અદ્વૈત થવાની આ વાત કેટલી હળવાશથી અને હૈયા સોંસરવી ઊતરી જાય એમ કરવામાં આવી છે !! કવિ કહે છે, ‘જીવનભર જે દળણાં દળિયા’ અને ‘હળવે હળવે હરજી હળિયા’ અહીં ભાવ તો સમજાય અને સ્પર્શી જાય એવો છે જ. ઇશ્વર સહેલાઇથી નથી મળતા. પૂર્વ જન્મોની સાધના હોય કે જીવનભરની આરાધના હોય તો એને પામી શકાય છે.

આ તો થયો ગીતનો મધ્યવર્તી ભાવ પણ એનું શરીર કંઇક જુદું છે. આ સર્જન એક સ્ત્રીનું છે અને એ આરંભ કરે છે ‘રાંધણિયા’ શબ્દથી. પછીથી એ ‘દણળાં’, ‘અગનિ’, ‘રાંધી રાંધી રખિયાં’, ‘ઉસને ચખિયાં’ જેવી રસોડાની પરિભાષામાંથી પાકતું પકાવતું, ચાખતું – ચખાડતું, મન અને હૈયાને સ્વાદથી સભર કરતું અને છેવટે આતમના પરમાનંદ લગી પહોંચાડે છે. અહીં કાવ્યમાં અક્ષરોના પુનરાવર્તન અને હળિયા, મળિયા, દળિયા, ટળિયા જેવા પ્રાસની રચના ગીતને ટકોરાબંધ સુંદરતા પ્રદાન કરે છે.

મોહનને પામવા નાયિકાને મંદિરમાં નથી જવું પડ્યું કે નથી માળા, મંતર જપવા પડ્યા. અગનિ સાખે અંતર મળિયા છે. અહીં અગનિ રસોડાનો હોય, લગ્નની વેદીનો કે પછી હૈયાની ઉત્કટ અભીપ્સાનો.. પરિણામ એક જ છે….. એકત્વનો સાક્ષાત્કાર.. એકવાર અંતર ધરી દીધું એટલે પછી કંઇ કરવાનું બાકી રહેતું જ નથીઅહીં ‘અંતર’ શબ્દની પુનરુક્તિ એક ગુંજારવ ઉત્પન્ન કરે છે અને સરસ મજાનું ગાન સિદ્ધ થાય છે. અંતર શબ્દના અલગ અલગ અર્થો છે. અંતર એટલે હૃદય અને અંતર એટલે ડિસ્ટન્સ. આ બન્ને અર્થોનું જંતર અહીં એવું મજાનું બજ્યું છે કે વાંચકના મનની વીણા ઝંકૃત થઇ ઊઠે !!

જ્યારે બે હૃદય એક થઇ જાય, બન્ને વચ્ચે કોઇ અંતર ન રહે ત્યારે આ દુનિયાદારીની સુધબુધ વિસરાઇ જાય, કોણે કોને ઝંખ્યુ કે કોણ કોને પામ્યું એનો કોઇ અર્થ જ ન રહે, કેમ કે કોઇ જુદાઇ જ નથી રહીઅહમથી સોહમની યાત્રા અને પૂર્ણતા.. અને તોયે વાત એક સ્ત્રીની છે, એના રાંધણિયામાંથી ઉપજી છે એટલે એ સ્વાદ સુધી પહોંચે જ.. રસ અને રસિયા, ભોજન આરોગે છે, સ્વાદ પારખે છે. અન્ન બ્રહ્મ છે, જે અન્ન હજાર હાથવાળા હરજીને ધરવાનું છે એનો સ્વાદ પણ બ્રહ્મ છે. એની મીઠાશ ને એની તૃપ્તિ મીરાં અને માધવને એક કરી દે છે. વાત નદીના વહેવાની છે, સમુદ્રમાં ભળવાની છે ને નિરાકારમાં ઓગળવાની છે..  

 

નરસિંહ મહેતાનું એક પદ અહીં યાદ આવે..

હળવે હળવે હરજી હળિયા મારે મંદિર આવ્યા રે

મોટે મોટે મોટે મેં તો મોતીડે વધાવ્યા રે

કીધું કીધું કીધું મુજને કાંઇક કામણ કીધું રે

લીધું લીધું લીધું મારું ચિતડું ચોરી લીધું રે..

 

 

 

Advertisements
Posted by: readsetu | જુલાઇ 9, 2018

KS 53

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ 53 > 18 સપ્ટેમ્બર 2012

મીઠી મૂંઝવણ  – લતા હિરાણી  

મને સ્હેજે રહ્યો જ નહીં ખ્યાલ

ઠૂંઠવતા જીવતરની ઉપર આવીને તમે

ઓઢાડો ચાદર કે વ્હાલ ?

ક્યારની કરું છું હું એવી રે અટકળ કે

મહેક્યાં છે પુષ્પો કે શ્વાસ ?

સ્હેજ કરી આંખો જ્યાં બંધ અમે ત્યાં તો

સાવ નાનકડું લાગ્યું આકાશ

ગાલ ઉપર ફરતુંતું પીંછું કે

પીંછા પર ફરતાતા ગાલ ?

મને સ્હેજે રહ્યો જ નહીં ખ્યાલ…… 

ક્યારે આવીને તમે પ્રગટાવી દીધો રે

છાતીના કોડિયામાં દીવો

સરબતની જેમ મારા હોઠ લગી આવીને

હળવેથી બોલ્યા કે પીવો !

શરમે રતુંબડા છે ગાલ થયા મારા

કે ઉડ્યો છે સઘળે ગુલાલ

મને સ્હેજે રહ્યો જ નહીં ખ્યાલ………. અનિલ ચાવડા

યુવાન અને સર્જકતાથી છલકાતા નવ્ય કવિઓમાંના એક અનિલ ચાવડા. એક સ્ત્રીની સંવેદનાને, સ્ત્રીની પ્રેમની કોમળ કોમળ અનુભૂતિને એમણે અજબ રીતે સંવેદી છે ને શબ્દોમાં વહાવી છે !! આ સરસ મજાના ગીતના ઉપાડમાં જ એક સ્ત્રીની વિસ્મયાનુભૂતિ ભાવકને સ્પર્શી જાય છે. એકદમ વાતચીતનો લય અને સ્ત્રીના મુખમાંથી સહજ રીતે સર્યા કરતા શબ્દો, મને સ્હેજે રહ્યો નહીં ખ્યાલ અને પછી ઠૂંઠવતા જીવતરની ઉપર આવીને તમે ઓઢાડો ચાદર કે વ્હાલ !! વાંચતાં જ જાણે પ્રિયતમના પ્રેમને ઝંખતી પ્રેમિકાઓના હૈયાને શાતા મળે એવી મજાની રજૂઆત !!

પછીની પંક્તિઓમાં ઝાકળભીનાં ફૂલની એક પછી એક પાંખડીઓ જાણે ખુલતી જાય છે. સ્પર્શની આછેરી વાછટ શ્વાસમાં છલકાતી સુગંધ ભરી દે છે, ગાલ પર પ્રિયતમનો નાજુક સ્પર્શ પીંછા જેવો મુલાયમ ભાસે છે અને આ અસીમ સુખની અનુભૂતિ હૈયાને એવું તો સભર બનાવી દે છે કે આંખો બંધ કરતાં આખું આકાશ નાનકડું લાગે છે..

છાતીના કોડિયામાં દીવો પ્રગટાવવાનું કલ્પન પ્રેમની અનુભૂત ક્ષણોની આબાદ કોતરણી છે તો સરબતની જેમ મારા હોઠ લગી આવીને હળવેથી બોલ્યા કે પીવો ! પંક્તિમાં રોમાન્સ અત્યંત નાજુકાઇથી સોળે કળાએ ખીલ્યો છે. દીવો’’ અને પીવો પ્રાસની સહજ અને સ્વાભાવિક ગુંથણી સાથે આખીયે પંક્તિનું ભાવઝરણ એટલું તો મધુર લાગે છે કે ભાવકનું મન ગુલાલ ગુલાલ થઇ જાય !

કાવ્યના શબ્દે શબ્દમાંથી પ્રેમની ભીનાશનો નમણો ગુલમહોર કોળી ઉઠે છે, મ્હોરી ઉઠે છે.. કલ્પનો અને શબ્દોની પસંદગીની એવી નજાકતથી ભરી ભરી છે કે આ કાવ્ય કોઇ પુરુષે લખ્યું છે એ માનવા જલ્દીથી મન તૈયાર ન થાય અને આ જ તો આ કાવ્યની ખૂબી છે. પ્રેમના અદભુત અનુભવથી ચકિત થયેલી અને છલકાયેલી સ્ત્રી આમાં વહે છે, બેય કાંઠે…

મને કવિ શ્રી ભગીરથ બ્રહ્મભટ્ટની પંક્તિઓ યાદ આવે છે

આપું કાગળ કોરો

સોળ વરસનો એક ટહુકો લથબથ એમાં દોરો….

પ્રેમમાં પડેલી દરેક સ્ત્રી સોળ વરસની જ હોય છે અને અહીં એનો મીઠો ટહુકો એવો આબાદ દોરાયો છે કે ભાવક એમાં લથબથ થઇ જાય છે…

કવિ શ્રી કનુ પટેલનું ગીત પણ અહીં માણવા જેવું છે.

કોરા તે હોઠના ખૂણેથી રેલતી રસની આ અણખૂટ ધારા

નાનેરા ઉરમાં સમદર ભર્યા તે લિયે હેતના રે આમ હેલ્લારા

એક ખીલ્યું તે ફૂલ એની ફોરમથી આંગણે સાથિયા સુવાસના ચિતરે

આઘેરી તોય તારું ઊડીને અંતરે વાગે આ વ્હાલભર્યું સ્મિત રે…

 

 

 

 

Posted by: readsetu | જુલાઇ 7, 2018

KS 52

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ 52  > 11 સપ્ટેમ્બર 2012

તારું જવું – લતા હિરાણી 

ગયો તે ગયો

કોયલ પાસેથી ટહૂકો ચોરી લાવીતી

સાગર પાસેથી નર્તન ચોરી લાવીતી

પુષ્પ પાસેથી સુગંધ ચોરી લાવીતી

સંધ્યા પાસેથી મેઘધનુષી ઓઢણી ચોરી લાવીતી

…………………….

તે સઘળું પાછું દઇ આવી !!! ….. પૂર્ણિમા ડી. ભટ્ટ 

 

કાવ્યની શરૂઆત, પહેલી પંક્તિમાં એક જ શબ્દ છે અને બીજી પંક્તિમાં ગયો તે ગયો, ગયો શબ્દનું પુનરાવર્તન. બહુ સાંકેતિક છે. એક પંક્તિમાં એક જ શબ્દ આપીને એક શબ્દમાં જ જેને કહેવું છે એને સંબોધન અને આખા કાવ્યનો વિષય રોપી દીધો છે. પછી બીજી પંક્તિમાં ગયોનું પુનરાવર્તન હવે તે પાછો નહીં આવેની સમજણ આપી દે છે. આ ગુજરાતી ભાષાની ખૂબી છે. એને રૂઢ થયેલો પ્રયોગ કહી શકાય.

આ નાનકડી કવિતામાં સાવ સીધાસાદા શબ્દોમાં સચ્ચાઇનો ગજબનો રણકો છે !! તદ્દન સરળ, સમજાય એવા થોડાક શબ્દો છે. એ શબ્દોમાં એક પ્રણયી જીવની જે વાત છે એમાંયે કશું નવિન નથી. સીધીસાદી શરૂઆત છે, એ ગયો તે ગયો… એના જવાની વાતને કોઇ કલ્પનથી શણગારી નથી.. કેમ કે કોઇના જવાથી પ્રકરણ પૂરું થઇ જાય છે.. પછી કશું બાકી નથી રહેતું.

કવિતા આગળ વધે છે અને વિષયમાં કલ્પન જોઇએ તો કોયલનો ટહૂકો, સાગરનું નર્તન, પુષ્પની સુગંધ કે મેઘધનુષની ઓઢણી હજારોવાર કહેવાઇ ગયેલી વાત છે. પણ હા, ચોરી લાવીતી…. શબ્દોની અનુભૂતિ માણવા જેવી છે. અહીંયા માત્ર લાવી શબ્દ વાપરી શકાયો હોત. પણ ના, એ ચોરીને લવાયાં છે કેમ કે ક્યારે આંખોથી આંખો મળી અને હૃદય પોતાનું મટીને કોઇનું થઇ ગયું, ખબર નથી… હવે એને સાચવવાનું છે, સંતાડવાનું છે. કોઇની નજર ન લાગી જાય !! તનમનમાં જે ઉમંગના ફુવારા ફૂટે છે એને સંતાડવાના છે.. એટલે બધું જ ચોરી ચોરી, ચુપકે ચુપકે…

અને પછી ચૂપકીદી પથરાઇ જાય છે.. કેટલું બોલકું છે આ મૌન !! આ શબ્દ વગરની પંક્તિમાં કેટલી સબળ અભિવ્યક્તિ છે !! વાચકને ખળભળાવી મૂકવા એ પૂરતી સક્ષમ છે. કાવ્યમાં પ્રયોજાયેલા શબ્દો કરતાં અનેક ગણી વધારે ચોટ આ શબ્દવિહીન પંક્તિની છે, એ થોડાંક ટપકાં હૃદયના ઊંડા આઘાતને પૂરો ચિતરી આપે છે.

છેલ્લે સાવ સીધી રીતે કહેવાયું છે કે એ સઘળું પાછું દઇ આવી.. કોઇ ફરિયાદ નહીં. કોઇ આવેશ, આક્રોશની અભિવ્યક્તિ નહીં.. ચુપચાપ જાતને સમેટી લેવાની વાત.. અસ્તિત્વને શૂન્યમાં સમેટી લેવાની વાત. નોંધપાત્ર એ છે કે આ ઘણના ઘા જેવી વાતને એવા સામાન્ય બોલચાલના શબ્દોમાં વણી લીધી છે કે જાણે કોઇ મહેમાન આવ્યું હોય ત્યારે એની વ્યવસ્થા માટે પડોશમાંથી કશુંક લાવીએ ને એના ગયા પછી પાછું આપી આવીએ !! અને આ પાછું આપવાની વાત ભાવકને પહાડ પરથી ફેંકાવાની પીડા આપે છે !! ધરતીકંપ જેવો આંચકો આપે છે !! રોમ રોમ ઉખેડીને ફેંકવા જેટલી પીડાદાયી આ ઘટના છે !! પ્રેમમાં પડતાંક પળભરમાં વવાઇ ચુકેલ ને ઘડીકમાં ઘટાદાર થઇ ચુકેલા સુખના વૃક્ષોની મૂળ સોતાં ઉખડી જવાની આ વાત છે…આ એક ઝાટકે સમજાઇ જાય એવા શબ્દો, સંવેદનશીલ હૃદયને બીજી જ ક્ષણે સ્તબ્ધતાના કાળા ભમ્મર દરિયામાંયે ડૂબાડી દે છે !! અને ત્યાં કાવ્ય પ્રગટ થાય છે.

જાતને આખેઆખી તોડી નાખતી આ ભયંકર ઘટનાને કેટલા સાદા શબ્દોમાં કવયિત્રીએ બયાન કરી દીધી !! અને આટલી જબરદસ્ત ઘટના, એના આવા તોડી નાખતા આઘાતને આટલા સાદા શબ્દોમાં બયાન કરી દેવી એ જ તો કલા છે !! અહીં એમની સર્જકતાને સલામ કરવાનું મન થાય…. આ સાથે એક હિન્દી ફિલ્મની પંક્તિ યાદ આવે છે…

तुम गये, सब गया…

मैं अपनी ही मिट्टी तले, दब गया…..

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Posted by: readsetu | જુલાઇ 4, 2018

KS 51

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ 51  > 4 સપ્ટેમ્બર 2012

દરિયા જેવી તરસ – લતા હિરાણી 

તારો  પ્રેમ
એક એવો વરસાદ,
જે સંભાવના શૂન્ય
વૈશાખના ધોમધખતા
તાપમાં પણ
વરસે છે મુશળધાર
તો ક્યારેક
ગરજતાં વાદળો
અને
ચમકતી વીજળીને
પણ ઠગી જાય છે
અને ફરી
હું કોરી રહી જાઉં છું! ……..મોના નાયક ઊર્મિ

શું લાગે છે તમને ? મોના નાયકના આ નાનકડા અછાંદસ કાવ્યમાં વાત વિરહની છે કે મિલનની ? વૈશાખના ધોમધખતા તાપમાં મૂશલધાર વરસાદે પલળવા જેવો વિરોધાભાસ રચવાથી શરુઆત કરીને આખરે કોરાધાકોર અંતમાં શબ્દો ડૂબી જાય છે !! પ્રેમ વિષય જ એવો છે… પ્રેમની તરસ દરિયા જેવી હોય છે કે એમાં સંતોષને ક્યાંય સ્થાન જ ન હોય !! એમાં પલળ્યા પછીયે કોરા રહેવાની અનુભુતિ થઇ શકે અને ભરતડકે પલળવાની !! ..

આ કન્ફેશનલ પોએટ્રી છે. મૂળે પ્રેમની અસીમ તરસનું આ અછાંદસ કાવ્ય છે જેમાં પ્યાસથી તડપતું ને વલવલતું હૃદય પ્રેમીને ઝંખે છે… પ્રેમી એવો છે કે જે કલ્પનાયે ન હોય ત્યારે ધોધમાર વરસી પડે ને ચાતકની જેમ રાહ જોઇને નાયિકા બેઠી હોય અને બસ બેઠી જ રહે…. ઠગાઇ જવાની અનુભૂતિ થઇ આવે એટલી હદે !! પ્રેમીના મનમાન્યા વર્તાવ સામે અહીં ચોક્કસ ફરિયાદ છે…

અહીં ઉત્કટતાથી તાર સ્વરે પ્રેમીના સાથની ઇચ્છા વ્યક્ત થાય છે પણ એ જોઇએ ત્યારે, જોઇએ એમ મળતું નથી… બાંધછોડ બીજે બધે થઇ શકે પણ પ્રેમમાં ઓછું એવું ચાલે ? સહજ ભાવે કહેવાયેલી વાત પ્રેમીઓની જુગજૂની તરસ અને સાહચર્યના સવાલોને સાંકળી લે છે.. તું મળે તો અસ્તિત્વને અર્થ મળે, અને તું નથી મળતો એવુંયે નથી… બસ હૈયું ભરાય એટલું ક્યારે મળીશ ? કંઇક એવો સવાલ લઇને આ કાવ્ય આવે છે.

આ કાવ્યમાં શરૂઆતમાં વાતને વળ ચડાવવાની કોશિશ છે પણ એ તરત ખૂલી જાય છે, સરકતા રેશમની જેમ… કેમ કે જે કહેવું છે એની પ્રબળતા એટલી તીવ્ર છે કે નાયિકા મુદ્દાની વાત, કોરા રહેવાની વાત તરફ જાણે દોડી જાય છે. એટલે જ આ કાવ્યને ઉઘાડવાની જરૂર નથી,  ખુલ્લું જ છે, ઉઘાડા આકાશની છત નીચે પાંખ પસારીને ઉડતા પક્ષી જેવું… સરળતાનો સ્પર્શ લઇને આવેલું નર્યું નિવેદન, કાવ્યને અનુભુતિજન્ય બનાવે છે અને અનુભૂતિની તીવ્રતા એને કાવ્યાત્મકતા બક્ષે છે…..

આ સાથે કવિ આશ્લેષ ત્રિવેદીના એક મજાના કાવ્યની પંક્તિઓ માણીશું ?

વરસાદ આખી રાત ઝરમર્યા કરે

ને શૂન્યતાનું એક નગર વિસ્તર્યા કરે

એકાંતનેય હોય પ્રતિબિંબ જેવું કંઇ

આભાસ દર્પણોનો મને છેતર્યા કરે

આ વેદનાઓ મારી કહો કોને જઇને કહું

ગુલમ્હોર મારી આંખ મહીં પાંગર્યા કરે

 

Posted by: readsetu | જુલાઇ 3, 2018

KS 338

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ 338 > 3 જુલાઇ 2018

અક્ષરને અજવાળે – લતા હિરાણી  (મૂળ લેખ)

લો અમે તો ચાલ્યાં પાછા કલમને કરતાલે ….

રોમરોમ શરણાઈ વાગે, કલરવ ડાળે ડાળે

મઘમઘ રંગ સુગંધ બનીને, મહેકે મનને માળે

ટમટમ ટમકે અક્ષર જાણે, નભને તારે તારે

લો અમે તો ચાલ્યાં પાછા કલમને કરતાલે ….….

 

મબલક અઢળક ઘેરી-ઘેરી, વરસ્યાં નવલખ ધારે

વાંકા કાંઠા તોડી દોડ્યા, ઉરસાગરને નાદે

તટનાં ત્યાગી નામ પછી તો, ઉડાન પાંખે પાંખે

લો અમે તો ચાલ્યાં પાછા કલમને કરતાલે ….

 

હળવે-હળવે જીવને શિવનો અર્થ પરમ અહીં જાગે

જૂઠ્ઠા જગનો કાજળ-કાળો અહં ભરમ સહુ ભાગે

સચરાચરનો પાર પમાડે, શબ્દ બ્રહ્મની પાળે

લો અમે તો ચાલ્યાં પાછા કલમને કરતાલે …. દેવિકા ધ્રુવ

દેવિકાબહેન પરદેશમાં રહીને શબ્દની સાધના કરે છે. એમના કાવ્યસંગ્રહનું નામ કલમને કરતાલે વાંચીને નરસિંહ મહેતા યાદ આવી જાય. બ્રહ્મ લટકાં કરે બ્રહ્મ પાસે એમ અહીં શબ્દોના સંગીત પાસે, અર્થોના નૃત્ય પાસે સ્વનું આકંઠ સમર્પણ છે. શબ્દોમાં ઓગળવું, શબ્દોને ચરણે પોતાનું ભાવજગત ધરી દેવું નાનીસૂની વાત નથી. શબ્દની સાધના ખૂબ તપસ્યા માંગી લે છે. એની આકરી આરાધના કરવી પડે છે ત્યારે સરસ્વતીદેવીના આશીર્વાદ સાંપડે છે. પછી લખાયેલા શબ્દોમાં બળ આવે છે. એમાં ભાવકના હૈયા સુધી જવાની શક્તિ આવે છે.

જેણે પોતાની છાતીના અંધારામાં શબ્દનો ગર્ભ સેવ્યો છે એના લોહીની બુંદે બુંદમાં સ્નેહની સુરાવલીઓ વહેતી હોય. સમજણની સુગંધથી એનો માળો મહેકતો હોય, અક્ષરોના પંખીડા મનની ડાળ પર કલરવ કરતાં હોય. આકાશ અને ધરતીનું સાયુજ્ય એને હૈયાવગું હોય ! કૃષ્ણની રાસલીલા અને શિવનું સર્જનનૃત્ય શબ્દસાધકની આંગળીઓમાંથી પ્રગટતા હોય.

કલમની કરતાલે જીવવું સહેલું નથી. એ નરસૈયા કે નર્મદ જેવાનું કામ ! સમાજ કે કુટુંબ જે આપે એ હસતાં હસતાં સહેવાનું ધૈર્ય હોય તો આ શૂરાનો મારગ પકડી શકાય. અંદરથી ઉઠતાં નાદને અનુસરી આતમ અજવાળવાનો કીમિયો સહુને ઉપલબ્ધ નથી હોતો. કહેવાતા કિનારાના કમનીય કામણ છોડવા અઘરા હોય છે. એ હાથ તો શું પાંખ પણ કાપી લેતાં અચકાતાં નથી. એ સમયે હૈયે શ્રદ્ધાનો સાગર ઘૂઘવતો હોય તો કદાચ સ્વરૂપના દર્શન થાય.

એક વખત આ મઝધારમાં પડ્યા પછી ને એનો સ્વાદ ચાખ્યા પછીનો સમય ડૂબીને તરી જવાનો હોય છે. ખોઈને પામી લેવાનો હોય છે. ત્યાગીને ભોગવવાનો હોય છે. એ સમય આતમની તરલતા, જીવની પામરતા અને શિવની પરમતાને અનુભવવાનો હોય છે. મીરાં, નરસિંહ કે સંત કબીર જેવા કેટલાય સંત શબદને સાધી ભક્તિપદારથ પામી શક્યા.  અખંડ શ્રદ્ધાથી ભવસાગરને ભાવસાગરમાં પલટાવવાનું એમને આવડ્યું અને જન્મારો તરી ગયા.   

અક્ષરના અજવાળાં કોઈકને જ પ્રાપ્ત થાય છે. બાકી શબ્દકોશને કાંઠે બેસી છબછબિયાં કરનારાઓનો પાર નથી. કાગળ પર કળા કરનારાઓનો તોટો નથી. એના માટે આકાર છે, નૃત્ય છે, કળા છે, એને દળીને એના રોટલાય બની શકે છે પણ શબદ સાવ જુદી અનુભૂતિ છે. એ ભાગ્યેજ સાંપડતો કોહિનૂર છે. એને પામનારા વિરલા કોઈક જ હોય છે.

શબ્દ અને શબદનો મહિમા કરતું આ ગીત ભાવકને ગમશે જ એમાં કોઈ શંકા નથી. 

કવિ અહમદ મકરાણીના આ શબ્દો યાદ કરીએ.

શબ્દ થઇ આવે આંગણે અતિથિ

દ્વાર થઇ ઉઘડાય તો લખ ગઝલ ….

 

 

 

 

  

Posted by: readsetu | જુલાઇ 3, 2018

KS 50

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ 50 > 28 ઑગસ્ટ 2012

ભાવની ઝરમર –  લતા હિરાણી  (મૂળ લેખ)

ગામમાં વરસાદ જેવું છે કશુંક

પ્હાડમાં વરસાદ જેવું છે કશુંક

સ્વપ્ન આવીને મને કંઇ ભીંજવે

આંખમાં વરસાદ જેવું છે કશુંક

લ્યો બધું કાળાશમાં ડૂબી ગયું

રાતમાં વરસાદ જેવું છે કશુંક

તરબતર તમને કરે છે કેમ કે

સાંજમાં વરસાદ જેવું છે કશુંક

માનું ચુંબન બાળને ભીનું કરે

વ્હાલમાં વરસાદ જેવું છે કશુંક

આ ગઝલ વરસાદની ઝરમર નથી

વાતમાં વરસાદ જેવું છે કશુંક…. સંધ્યા ભટ્ટ

કવિને માટે વરસાદની મોસમ એટલે જળથી અને શબ્દોથી ભીંજાવાની મોસમ. ભાવજગત હેલે ન ચડે તો જ નવાઇ !! આમેય છલકવું ને છલકાવવું એ કવિનો સ્વભાવ, પ્રકૃતિની જેમ જ. વરસાદ એમાં ઓર રંગત લાવે. અહીંયા વરસાદ જેવું છે કશુંક રદ્દીફ લઇને કવયિત્રીએ વાદળભર્યા આકાશને, આસમાનથી ધરતી સુધી વ્યાપેલા ભેજને અને ક્યાંક દૂર પડતાં છાંટણાને ય બેય કાંઠે ભરપૂર વહાવ્યા છે. વરસાદની સાથે કશુંક શબ્દ ભીનાશને પ્રમાણે છે, છાંટણાયે હોઇ શકે, ખરેખરી જળની ધાર ન યે હોય !! પણ વાત વરસાદની છે, ગઝલ વરસાદની છે અને ભાવ વરસાદનો છે એટલે આ શબ્દોની સાથે આપણેય ભીનાશથી આકંઠ ભીંજાશું.

વરસાદનો પ્રભાવ સર્વવ્યાપી છે, જાદુઇ છે. વર્ષા હંમેશા સોળ વરસની મુગ્ધા છે કે વરસાદ અઢાર વરસનો છલકાતો છોકરો !! વરસાદ પડે છે, બધું ભીંજવવા જ પણ તોયે કોણ કેટલું ભીંજાશે એ દરેકની પોતાની સભરતા ઉપર આધાર રાખે છે, ક્યાંક કોઇ ચાતકની જેમ રોમેરોમ તરસ ભરીને બેઠું હોય ને ક્યાક કોઇ દેહ-મન ફરતા છત્રી, રેઇનકોટ કે પ્લાસ્ટીકના તંબુઓ વીંટીને બેઠું હોય !! સુરેશભાઇએ કહ્યું છે તેમ આજ વરસાદ નથી એમ ન કહેવાય સુરેશ, એમ કહીએ કે આપણે ભીના ન થયા. અહીં વરસાદની ઝંખના ને વરસાદની અનુભૂતિ કવિતાનો પ્રાણ છે એટલે કવયિત્રીને સર્વત્ર વરસાદ જેવું અનુભવાય છે.

ગામમાં કે ગામની ભાગોળે આવેલા પ્હાડમાં વરસાદ જેવું અનુભવાય એટલાથી એને સંતોષ નથી. સ્વપ્નમાં યે આંખો ભીંજાય છે… જ્યારે રાત વરસાદથી છલકાય છે, મનનો વિષાદ, આસપાસની કડવાશ બધું ધોવાઇ જાય છે..  જો કે સાંજના વરસાદની કંઇક જુદી જ રંગત છે. વિદાય લઇ રહેલા સૂર્યના છેલ્લાં કિરણો ધરતીને આછોતરો સ્પર્શ કરી રહ્યાં હોય ને ગોરંભાયેલું આકાશ સૂર્યને ઓઝલ કરવા તત્પર હોય ત્યારે મનની મોસમ હૈયાને તરબતર કરી દે છે, ઉમંગથી ભરી દે છે. એવું જ માના હેતનું.. બાળકના ગાલે કે ભાલે ચંપાયેલું નેહ નીતરતું ચુંબન બાળકને વ્હાલથી કેવું ભીંજવી દે છે !!  શબ્દોમાં વરસતું ભાવનું વાદળ પ્રથમ ગઝલનો વરતારો આપે છે, ઝરમર ઝરમર છંટકાવ થાય છે અને આખરે એમાંથી સાંગોપાંગ નખશીખ એક ગઝલ નીતરી આવે છે. આ ગઝલ વરસાદની ઝરમર નથી, વાતમાં વરસાદ જેવું છે કશુંક કહીને કવયિત્રી પોતાની રચનાને બેય હાથે ઝીલી લે છે..

કૃતિના આસ્વાદમાં આપણી અંદર કૃતિ વાંચીને વ્યાપેલો આનંદ વહેંચવાનો હોય છે. પણ એય વરસાદ જેવો છે. આકાશમાંથી વાદળ પૂરેપૂરું ના યે વરસે. જે કંઇ વરસે એમાંથી યે થોડું હવા સંઘરી લે, વૃક્ષો ઝીલી લે, પર્ણો પી લે, વધેલું ધરતી સુધી પહોંચે.. કાવ્યને માણવાનો મારો આનંદ શબ્દો સુધી પૂરેપૂરો પહોંચે એ કેમ બને ?

અને છેલ્લે રમેશ પારેખના આ શબ્દો તો યાદ કરવા જ પડે વળી..

આકળવિકળ આંખકાન વરસાદ ભીંજવે

હાલકડોલક ભાનસાન વરસાદ ભીંજવે

અહીં આપણે બે અને વરસાદ ભીંજવે

મને ભીંજવે તું, તને વરસાદ ભીંજવે..

 

 

 

Posted by: readsetu | જુલાઇ 2, 2018

KS 49

દિવ્ય ભાસ્કર > > કાવ્યસેતુ 49  > 21 ઑગસ્ટ 2012

અબકે બરસ તું ઇતના બરસ –  લતા હિરાણી

ધોધમાર વરસે, ચોમેર ધાર વરસે,
હું કેટલુંક ઝીલું ? અનહદ અપાર વરસે !

ના શ્રાવણી અષાઢી વરસાદના દિવસમાં,
તો અકળ અમસ્તું બસ વારવાર વરસે !

ભીંજાઉં ન્હાઉં ડૂબું આઘે તણાઉં એવું,
નેહના ગગનનો સઘળોય સાર વરસે !

હા જો કહું તો વરસે, ના પણ કહું તો વરસે,
કૈં ના કહું તો આવી આવી ધરાર વરસે !

છલકી જવાય એવું કે છોળ થઈ જવાતું,
ઘેઘૂરને ઘુઘવતો એવો ખુમાર વરસે !   નયના જાની

વરસાદી કાવ્યોના દોરમાં આ જરા જુદો વરસાદ ….કવયિત્રી નયના જાની પરમની ધારે આકંઠ ભીંજાવાનું લઇને આવ્યાં છે. વરસવાનું ચાલુ છે પણ અહીંયા વરસે છે કંઇક જુદું જ… અપાર, ધોધમાર વરસે છે, ચોમેર ધાર વરસે છે અને જે વરસે છે એ અનહદની ધાર છે, પરમનો તાર છે.. નાયિકા કહે છે, હું કેટલુંક ઝીલું ? પહેલાં બે હાથે ઝીલ્યું, ખોબા ભરી ભરીને ઝીલ્યું, આખે અંગે તનમન ભરીને ઝીલ્યું ને હવે આંખો મીંચી એમાં તરબતર થવાનું સૌભાગ્ય માણું છું.

આ વરસાદને શ્રાવણ-અષાઢના બંધનો નથી. એ સમયનો, મોસમનો મોહતાજ નથી… એ તો બસ વરસ્યા કરે છે. જ્યાં હૈયું છે, જ્યાં અભિપ્સા છે, જ્યાં તરસ છે, જ્યાં પ્રબળ ઝંખના છે ત્યાં એ મન મૂકીને વરસે છે. જે એને આટલું ઝંખે છે એને એમાં ભીંજાવાનું કે નહાવાનું જ નહીં, તણાવાનું યે મંજૂર છે…ભલેને આ સંસારની મર્યાદાઓ દૂર છૂટી જતી…દુન્યવી માયાથી દૂર થઇ જવામાં કેટલું સૌભાગ્ય છે !!

અંતરના તાર આ સ્નેહના આકાશ સાથે જોડાય પછી કરુણાના વાદળો મૂશલધાર વરસી પડે… એને કોઇ માગણીની જરૂર નહીં, આવકાર-ઇન્કારથી એ સાવ પર.. એકવાર પરમ સુધી પ્રબળ પ્યાસ પહોંચી ગઇ કે વાત પૂરી.. પછી એ હા-નાના બંધનો તોડી ધરાર પણ વરસી જાય !! એ ફુવારાની જેમ છોળ પણ ઉડાડે ને દરિયાની જેમ ઘેઘુર ઘુઘવાટાયે કરે !! હર પળ, હર ઘડી એનો ખુમાર વરસે, વરસે ને વરસે…

વરસાદની મોસમ પ્રેમીઓની મોસમ ગણાય છે. વિરહી હૈયાં ચાતકની માફક પ્રેમીની પ્રતિક્ષામાં પરોવાય ને મળેલાં જીવ પ્રેમમાં.. પરમના આશિકજનો માટે આમ તો બધીય ઋતુઓ અલગારી જ હોય છે. કણ કણમાં બ્રહ્માંડનું દર્શન કરનારા, અલખની મસ્તીમાં જીવનારા જનો પળેપળ અનહદના પ્રેમે ભીંજાતા રહે છે. વરસાદના વરસવાની સાથે આ ગઝલમાં કવયિત્રીએ અધ્યાત્મનો તાર કેવો સરસ મજાની રીતે ગૂંથી લીધો છે !!

આખી ગઝલનો સાર એટલે પરમનો ધોધમાર પ્યાર. એમાં ખાસ કોઇ શબ્દોની પસંદગી વિશે કે વાતના અનોખાપણા વિશે શું કહેવાનું ? સાદા પણ સ્પર્શી જાય એવી શબ્દાવલિ અને એમાં ખાસ અલખનો એકતારો જગવતા શબ્દો ગઝલની ધારે ધારે પરમનો પ્રેમ વહાવ્યે જાય છે..

આ સાથે કવિવર શ્રી રાજેન્દ્ર શુક્લ યાદ આવ્યા વગર ન રહે….

મન મૂકો તો મેઘ વરસશે, થોડો જાજો થાશે ગારો

પૂર પછી પરથમના ચડશે, ધોવાશે આરો ઓવારો

 

Posted by: readsetu | જૂન 30, 2018

KS 48

દિવ્ય ભાસ્કર > > કાવ્યસેતુ 48 > 14 ઑગસ્ટ 2012

સૂની છોળ ને છાલક  –   લતા હિરાણી  

આભ ગોરંભે ચડી અથડાય છે વરસાદમાં,
ને ધરાનાં ચીર પણ ધોવાય છે વરસાદમાં.

કેમ એની આંખમાં શ્રાવણ વહે વૈશાખમાં ?
રેશમી અલગાવ અહીં પોંખાય છે વરસાદમાં.

વીજ થૈને એમ તારું દૂરથી ચમકી જવું
તોય મન તો દાઝવા લોભાય છે વરસાદમાં

લાગણી ટહૂકે ભીની આ સગપણોના આભમાં,
તો ય કોયલ ભીતરે મુંઝાય છે વરસાદમાં.

પ્રેમની સિતાર જ્યાં મલ્હારતી સૂનકારમાં,
એક દરિયો આંખમાં છલકાય છે વરસાદમાં.

એક છત્તર હોય તોયે કેમ એ આઘા રહ્યા ?
કોરી કોરી આ ક્ષણો વરતાય છે વરસાદમાં.

ચોતરફ વરસાદ બસ, વરસાદ મૂશળધાર ને
બેઉ કાંઠે જિંદગી ધોવાય છે વરસાદમાં. ..પ્રજ્ઞા વશી

આ વર્ષે ગુજરાત કોરુંધાકોર છે, વરસાદ વિના પરિસ્થિતિ વિષમ બની છે પણ ચાલો આપણે વરસાદમાં રદ્દીફ લઇને આવેલી કવયિત્રી પ્રજ્ઞા વશીની આ ગઝલની ભીનાશ માણીએ… અલબત્ત કવયિત્રીએ પણ ભીની ભીની મોસમમાં કોરાકટ્ટ અલગાવની પીડા જ વર્ણવી છે. વરસાદનું આવું જ છે. કહે છે ને કે વહુને અને વરસાદને જશ નહીં. ન વરસે તો લોક નિસાસા નાખે ને વરસે ત્યારે વિરહી જનો નિસાસા નાખે !!

પહેલા શેરમાં, આમ તો સમતા રાખીને માત્ર વરસાદી માહોલને વર્ણવવાથી શરુઆત કરી છે. આભ ગોરંભાય કે ધરાનાં ચીર ધોવાયથી આરંભ કર્યો છે પણ અથડાવા જેવા શબ્દપ્રયોગમાં અંદરની અકળામણ ટપકી પડી છે અને એ ઘડીથી જ મનને વહેવાનું મોકળું મેદાન મળી જાય છે.

આંખમાં શ્રાવણ-ભાદરવો તો વરસે જ. અહીં બંને વચ્ચેનો અલગાવ રેશમી બતાવાયો છે એટલે તેઓ અલગ છે પણ કદાચ જુદાઇ એટલી કઠોર કે વિષમ હજી સુધી બની નથી ગઇ… મિલનની પૂરી સંભાવના છે એટલે આ રેશમી અલગાવને પોંખી લીધો છે. વીજના ચમકારાની જેમ કદીક દર્શન થઇ જાય તો દાઝી જવાના જોખમે પણ મળવા મન લલચાય છે.

ભીની ભીની લાગણી હજી રણઝણે છે, સગપણ સુકાયું નથી પણ હૈયાની કોયલ ટહૂકવા છતાંય અંદર ને અંદર મુંઝાય છે. એને હજી જે પ્રતિસાદ જોઇએ છે એ મળતો નથી.. પ્રેમનો જે પડઘો પડવો જોઇએ એ પડતો નથી. મન મલ્હાર તો છેડે છે પણ આસપાસ સૂનકાર છે, એને ઝીલનાર આસપાસ નથી, સંગત આપનાર સાથે નથી.. એનું પરિણામ બીજું શું હોય ? આંખમાં છલકાયા કરે ખારો ખારો દરિયો…

શા માટે આ દૂરી છે ? જે પ્રિયતમ વરસતા વરસાદની ક્ષણોને આમ કોરી કોરી વરતાવા દે એને કેમ માફ કરી શકાય ?

ચારેકોર વરસાદ ને અંદર સ્મરણોથી છલકાતું આકાશ !! જીવનમાં આનાથી વધુ પીડાદાયક બીજું શું હોઇ શકે ? નાયિકાનો પોકાર છે,  બેય કાંઠે જિંદગી ધોવાય છે,….. મૂલ્યવાન ક્ષણો વેડફાય છે ચારેકોરથી, વિરહનો તાપ બાળે છે રુંવાડે રુંવાડે …… પ્રિયતમ, બધી જ જીદ, ફરિયાદ, વ્યસ્તતા છોડી તું આવી જા… આવીને ધોધમાર છવાઇ જા… તને આ વરસાદના સમ !!!

કવિ શ્રી ભગવતીકુમાર શર્માની આ જ રદ્દીફવાળી રચના અહીં યાદ આવે….

 યાદ આછી ફરફરે વરસાદમાં, આંખ ઝીણું ઝરમરે વરસાદમાં.

બારીની જળમાં થઈ કાલાપલટ, બારણું ડૂસકાં ભરે વરસાદમાં.

મોરના ટહુકા ને સણકા છાતીના, કોણ, ક્યાં ક્યાં વિસ્તરે વરસાદમાં !

પાતળો કાગળ લઈ આકાશનો; કોઇ હોડી ચીતરે વરસાદમાં.

 

 

Posted by: readsetu | જૂન 29, 2018

KS 47

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ 47 > 7 ઑગસ્ટ 2012

વરસાદી છાંટાનો કેફ – લતા હિરાણી

પહેલે વરસાદે, કેમ કરી પામવા
મોસમના અઢળક મિજાજ;
ઊભા રહો તો, રાજ, આંખ ભરી જોઇ લઉં
વાદળ ને વીજના રુઆબ.

વહેલી સવારથી ઘેરાયું આભ

અને આભમાં વરતાયું

આષાઢી કહેણનું વણછુટ્યું બાણ;

ઊભા રહો તો રાજ, માણી લઉં બે ઘડી,

આકાશી રાજનાં લહાણ;
પહેલે વરસાદે, કેમ કરી પામવા
મોસમના અઢળક મિજાજ

વહેતી હવાને ચડે મઘમઘતું ઘેન અને
આભથી વછૂટે કેવાં

મેઘભીનાં વેણનાં રૂમઝૂમતાં વહેણ;

ઊભા રહો તો રાજ, પૂછી લઉં કાનમાં

વરસાદી કેફની બે વાત;
પહેલે વરસાદે રાજ, કેમ કરી પામવા

મોસમના અઢળક મિજાજ.……….નીતા રામૈયા

 

ગોરંભાયેલા આકાશમાં વરસાદી ધારની અનરાધાર રાહ જોવાય છે અને એવામાં જરીક છાંટણા થાય ત્યારે હૈયાં ભીંજાય જાય.. આવી મોસમમાં ચાલો, આ કોલમમાં આપણે થોડાં વર્ષાગીતોથી ભીંજાઇએ. પહેલો છાંટો ને એમ પહેલા વરસાદને વધાવવાનો આ રહ્યો કવિ નીતા રામૈયાનો મિજાજ !!

વર્ષાને વધાવતું ને એના વિવિધ રંગો, અઢળક અદાઓને પોંખતું અને એની સાથે હૈયાની અંગત ગોઠડીનો કેફીલો વરતારો આપતું આ કાવ્ય, વંચાતાવેંત હૈયાને છલકાવી દે છે. વીજ, વાદળ ને વરસાદ માનવ માટે હંમેશા અઢળક આનંદ અને વિસ્મયના વિષય રહ્યાં છે. મન ભરીને માણવા છતાં એના રુઆબ અને અસબાબના વૈવિધ્યને પામવા ભાવનાની ભરતીયે ઓછી પડે છે. અષાઢી કહેણનું બાણ છૂટે અને સવાર સવારમાં આભ ઘેરાય જાય ત્યારે બધું છોડીને એ સમાને માણવાનું મન થાય અને પ્રીતમના સંગાથની ઝંખના થાય એ સ્વાભાવિક છે.

વરસાદી ભીની ભીની હવાનું ઘેન કેટલું માદક હોય છે એ પ્રેમ કરનાર અને જેનું હૈયું તરબતર જ રહે છે એ દરેક વ્યક્તિ જાણે છે…. જેમાં કેફ છે, કથન નથી. હેલે ચડેલા શ્વાસ છે, શબ્દો નથી, કાનમાં એવી વાત કરવાનું કેટલું મન છે !! રાજ, ક્યાંય જાઓ મા, ઊભા રહો ને પાસે રહો.. આ ઘડીઓને અંદર ઓગળવા દો …

આખુંયે ગીત પ્રકૃતિને બાથમાં લઇ, વ્હાલમને વ્હાલ કરતું વહ્યે જાય છે. કાવ્યનું પ્રાગટ્ય એવું રૂડું છે અને એમાં વપરાયેલા શબ્દો, મિજાજ રુઆબ, બાણ, લહાણ, કેફ એવી સરસ રીતે પ્રયોજાયેલાં છે કે ભાવમાં પરોવાતાં વાર ન લાગે. ભીની ભીની મોસમ અને ભીનાં ભીનાં હૈયાંને જોડી આપવાનું કામ આ કાવ્યમાં આબાદ રીતે સંપન્ન થયું છે.

ગુજરાતી કાવ્યસૃષ્ટિમાં કવયિત્રીઓની અછત તો છે જ એમાં વળી કોઇ ખાસ મોસમ પર કવયિત્રીઓના કાવ્ય સાંપડવા સહેલા નથી ત્યારે આવી નીપજેલી કલમ પાસેથી આવું સરસ ગીત મળે તો એને માણવાની તક કેમ ચુકાય ?

ચાલો, આવા સમે કવિ રમેશ પારેખના શબ્દોને ય યાદ કરીએ….

હું તો પહેલા વરસાદથી ભીંજેલી હો રાજ, મારે જાવું ક્યાં જાવું રે બોલ ?

જોઉં તો ભાનસાન પાણી વિના ય તૂટી પડતાં વરસાદ સમાં લાગે

ઝીલવા જઉં તો કેર કાંટાની જેમ રાજ, મારો સહવાસ મને લાગે

ચોમાસું બેસવાને આડા બેચાર માસ તો ય પડે ધોધમાર હેલી

હો રાજ, હું તો પહેલા વરસાદથી ભીંજેલી

હો રાજ, મારે જાવું ક્યાં જાવું રે બોલ ?

હું ઉનાળાની સાંકડી નદી ને તમે મારામાં આવેલું પૂર

ઝાડથી વછોઇ કોઇ ડાળખીને જાણે કે પાંદડાઓ ફૂટ્યાં ઘેઘૂર

ભીનોચટ્ટાક સાદ પાડે રે મોર પછી ખોલું કે બંધ કરું ડેલી ?

હો રાજ, હું તો પહેલા વરસાદથી ભીંજેલી

હો રાજ, મારે જાવું ક્યાં જાવું રે બોલ ?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Posted by: readsetu | જૂન 26, 2018

KS 337

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ 337 > 26 જૂન 2018   

હવે તો જાગો !   – લતા હિરાણી

આજે જમણવાર હતો

હજારો ઝગમગ લાઇટો, રંગબેરંગી ફુવારાઓ

પ્રવેશતાં શુકનવંતા ગણપતિ

ને સાથે ફૂલોના ઢગલેઢગલા 

સૂપ, ચાઇનીઝ ને પીઝા ; થાળી પાછી અલગ

સુટ બુટને સાડીમાં ભદ્ર વર્ગ સજ્જ,

ખાલી પાણીપૂરી માટે છોડયો બધોય વટ.

કેમ કે આજે જમણવાર હતો.

કાકા, કેટલા વાગ્યા, જુઓને !

એણે પૂછ્યું :

વપરાયેલી થાળી ગ્લાસને ડીશ ઊંચકતા !

હજી વાર છે ત્રણ કલાકની ……

એની નાની આંખો  

એંઠવાડ ઊંચકી જોતી રહી વાટ

કેમ કે આજે જમણવાર હતો. ………..અલ્પા જોશી

ગરીબ ભૂખ્યા બાળકની આંખમાં સપનું શાનું હોય ? રોટીના ટુકડા ને બચેલું શાક ! ગરીબ ભૂખ્યા બાળકને શાની પ્રતિક્ષા હોય ! બસ, ઢગલો એક કામ પતે અને કાંઈક ખાવાનું મળી જાય ! એંઠી ડિશો સાફ કરતાં એનું હૈયું, ગટરમાં જતાં ખોરાક સાથે કેટલા નિસાસાઓ રેડતું  હશે ! ચારેકોર ઝગમગાતી રોશની ને હોલની કે પાર્ટીપ્લોટની શોભા એની નાનકડી આંખોમાં કોઈ ચમક લાવી શકે. બુફેમાં ટેબલે ટેબલે ફરતા ને ડિશો ભરીને ખાવાનું ફેંકતા લોકો માટે એનું હૈયું કળીએ કળીએ કપાતું હશે એમાં કોઈ શંકા ખરી ! ભૂખ બહુ ભૂંડી ચીજ છે. જેમનું પેટ હમેશા ભરેલું ને હદ કરતાં વધેલું રહેતું હોય એને આ ન સમજાય. ચાના ગલ્લાથી માંડીને ફટાકડાના કારખાનામાં કાળી મજૂરી કરતાં બાળકો કેટલીય વાર ભૂખ્યા પેટે ફટાકડાની જેમ ફૂટી જાય છે, અમીરોના બે ઘડીના રોમાંચ એની ચિતા બની ભડભડ સળગી જાય છે અને તોય ચામડીચૂસ ચમરબંધીઓનું રૂંવાડું હલતું નથી. દિવસના સોળ સોળ કલાક નાની ઓરડીમાં કડક જાપ્તા હેઠળ કાળી મજૂરી કરતાં બાળકો રાત પડે રોટલાની રાહ જોતાં હશે ત્યારે એના કુમળા દિલ પર કેવી વીતતી હશે !

આપણા દેશમાં બાળમજૂરોની બહુ દયનીય હાલત છે. બીજા પછાત દેશોમાં પણ આવું જ હશે. સરકાર ગમે એટલા કાયદા કરે, જ્યાં સુધી માનવીમાં કરુણા ન જાગે, એક સાદીસીધી સમજ ન પ્રગટે ત્યાં સુધી બધું નકામું. થોડા સમય પહેલા અખંડ આનંદમાં બુફે ભોજનપ્રથા અને એમાં થતાં અનહદ બગાડ વિષે ચર્ચા ચાલી હતી. આવા વિચારસત્રો આવીને શમી જાય પણ સમાજ ઠેરનો ઠેર ! આ બાબતે એક જેહાદની જેમ ચળવળ જાગવી જોઈએ. લોકોને વિનંતી છે કે વધેલું ખાવાનું ફેંકવાને બદલે તમે 1098 ચાઇલ્ડ હેલ્પ લાઇન પર (ભારતમાં ક્યાંય પણ) ફોન કરીને જાણ કરશો તો એ ખાવાનું આવા ભૂખ્યા બાળકોના પેટમાં જશે !          

કવિતા એમ જ નથી આવતી ! કોઈ ભૂખ્યા બાળમજૂરની લાચાર આંખોએ આ શબ્દો પેટાવ્યા હશે !

 

« Newer Posts - Older Posts »

શ્રેણીઓ